Mỗi cuối tuần dành khoảng 15 phút lấy hết đồ trong tủ lạnh ra, xếp theo ba nhóm: bỏ ngay, ăn trong một hai ngày tới, và còn giữ được. Nhóm bỏ ngay gồm đồ ăn chín đã quá ba bốn ngày, cơm quá một ngày, bất cứ thứ gì có mốc trên thức ăn mềm (bánh mì, mứt, sữa chua, trái cây mọng), đồ hộp phồng, thịt cá nhớt hoặc có mùi chua lạ. Những món này bỏ đi dù trông vẫn còn ăn được, và không nếm thử để kiểm.
Với người ở một mình, buổi dọn tủ cuối tuần còn là dịp nhìn lại mình đã mua thừa gì. Bài dưới đưa ra quy trình dọn, một bảng quyết định cho các tình huống hay gặp, những trường hợp cắt bỏ phần hỏng là được, và cách biến túi rác tuần này thành danh sách đi chợ tốt hơn cho tuần sau.
Quy trình dọn tủ 15 phút
Chọn một thời điểm cố định, tốt nhất là ngay trước lần đi chợ lớn trong tuần, để tủ trống chỗ cho đồ mới:
- Trải một chiếc khăn hoặc tờ báo cũ lên bàn, để sẵn một túi rác buộc được miệng.
- Lấy ra từng ngăn một, bắt đầu từ ngăn trên. Đừng lôi tất cả ra một lúc nếu phòng nóng.
- Với mỗi món, đọc ngày bạn đã ghi hoặc ngày trên bao bì, nhìn và ngửi, rồi đặt vào một trong ba nhóm: bỏ, ăn sớm, giữ.
- Lau ngăn vừa dọn bằng khăn ẩm có chút nước rửa bát, lau khô, rồi xếp nhóm giữ trở lại, món cũ ra trước.
- Đặt nhóm ăn sớm vào chỗ dễ thấy nhất, lên thực đơn hai bữa tới quanh những món này.
- Nhìn ngăn đá một lượt, đưa gói cũ nhất ra phía trước.
- Buộc kín túi rác, mang đi đổ ngay, không để trong phòng qua đêm.
Lần đầu có thể mất nửa giờ vì tủ đầy và bạn phải suy nghĩ từng món. Sau vài tuần, tủ gọn hơn và việc dọn chỉ còn mười phút.
Bảng quyết định: bỏ hết, cắt bỏ phần hỏng hay vẫn dùng
Bảng dưới gom những tình huống hay gặp nhất khi dọn tủ của người ở một mình. Khi không chắc, nghiêng về phía bỏ:
| Tình huống | Quyết định | Vì sao |
|---|---|---|
| Bánh mì, bánh bông lan có đốm mốc | Bỏ cả ổ, cả gói | Ruột xốp, sợi nấm lan sâu hơn phần nhìn thấy |
| Mứt, tương, sữa chua, sốt có mốc | Bỏ cả hũ | Thức ăn mềm, ẩm, mốc lan khắp |
| Phô mai cứng có chấm mốc nhỏ | Cắt bỏ quanh vết mốc ít nhất khoảng 2–3 cm | Kết cấu đặc, mốc khó lan sâu |
| Phô mai mềm, phô mai tươi có mốc | Bỏ | Mềm, ẩm như sữa chua |
| Củ quả cứng (cà rốt, bắp cải, ớt chuông) có đốm hỏng nhỏ | Cắt bỏ rộng quanh chỗ hỏng | Kết cấu chắc, phần còn lại thường ổn |
| Trái cây mềm, mọng (dâu, nho, cà chua chín) có mốc | Bỏ quả đó, xem kỹ quả cạnh | Mọng nước, mốc lan nhanh |
| Đồ ăn chín đã quá 3–4 ngày, cơm quá 1 ngày | Bỏ | Có thể không đổi mùi mà vẫn không an toàn |
| Thịt cá nhớt, mùi chua, mùi amoniac | Bỏ | Dấu hiệu vi khuẩn đã phát triển nhiều |
| Đồ hộp phồng, móp sâu ở mép, xì hơi khi mở | Bỏ, không nếm | Có thể là dấu hiệu nhiễm khuẩn nguy hiểm |
| Khoai tây có mầm, vỏ hơi xanh | Cắt bỏ mầm và phần xanh; xanh nhiều hoặc đắng thì bỏ | Phần xanh và mầm chứa chất không tốt |
| Tỏi, gừng, hành tây mọc mầm | Vẫn dùng được | Chỉ giảm độ ngon, không gây hại |
Mức "khoảng 2–3 cm" quanh vết mốc trên phô mai cứng và củ quả cứng là hướng dẫn phổ biến của các cơ quan an toàn thực phẩm; dao cắt không chạm vào vết mốc để khỏi kéo mốc sang phần sạch.
Vì sao "trông còn ăn được" vẫn có thể phải bỏ
Mắt và mũi bắt được vi khuẩn làm hỏng thực phẩm, loại làm đồ ăn chua, nhớt, có mùi. Nhưng nhiều loại vi khuẩn gây ngộ độc lại không làm thay đổi mùi vị, màu sắc rõ rệt. Một hộp thịt kho để tới ngày thứ sáu có thể trông và ngửi như ngày thứ hai. Vì vậy các khuyến cáo dựa vào thời gian và cách cất, chứ không dựa vào cảm quan, cho đồ ăn đã nấu.
Ngược lại, có những thay đổi trông đáng sợ mà không nguy hiểm: thịt bò sống chuyển màu nâu sẫm ở mặt trong do thiếu không khí, trứng luộc có viền xanh quanh lòng đỏ do luộc lâu, mật ong kết tinh, nước mắm sẫm màu. Những thay đổi này là phản ứng tự nhiên, không phải dấu hiệu hỏng, nếu mùi và kết cấu vẫn bình thường và đồ còn trong thời gian dùng.
Biết cả hai chiều giúp bạn không bỏ phí vô lý và cũng không mạo hiểm vô lý. Câu hỏi đúng khi dọn tủ không chỉ là "trông có ổn không" mà là "món này đã ở đây bao lâu và được cất thế nào".
Đừng nếm thử để kiểm tra
Một miếng nhỏ vẫn có thể đủ gây ngộ độc. Với một số vi khuẩn và độc tố, lượng rất nhỏ đã gây triệu chứng. Nếm thử một thìa để xem có chua không là đặt cược không đáng.
Đồ hộp phồng thì tuyệt đối không nếm. Hộp phồng có thể là dấu hiệu của vi khuẩn sinh khí trong môi trường kín, trong đó có loại gây ngộ độc nghiêm trọng. Bọc kín hộp trong túi rồi bỏ, rửa tay và bề mặt đã chạm vào.
Đun sôi lại không cứu được mọi thứ. Đun sôi diệt nhiều vi khuẩn nhưng một số độc tố chúng đã tạo ra chịu được nhiệt. Món đã hỏng thì đun lại vẫn là món đã hỏng.
Ở một mình, rủi ro lớn hơn. Bị ngộ độc khi có người nhà bên cạnh khác hẳn khi nằm một mình ở phòng trọ lúc nửa đêm. Một hộp đồ ăn rẻ hơn nhiều so với một đêm như vậy.
Bỏ đồ ăn đúng cách trong phòng trọ
Đồ ăn hỏng để trong thùng rác phòng trọ qua đêm sẽ thành mùi, thành ruồi, kiến, và làm phiền cả hàng xóm. Đồ có nước như canh, sữa chua thì đổ phần nước vào bồn cầu hoặc chỗ thoát nước phù hợp, phần cái cho vào túi buộc chặt. Không đổ dầu mỡ, cơm, xương vào bồn rửa bát vì dễ tắc đường ống, và đó là chuyện phải báo chủ trọ.
Thịt cá hỏng, đồ hộp phồng nên bọc hai lớp túi, mang ra điểm đổ rác của khu trọ ngay trong ngày, đúng giờ thu gom nếu khu ở có quy định. Hộp đựng đồ hỏng thì rửa ngay bằng nước nóng và xà phòng, để khô, không để hộp bẩn trong tủ hay bồn rửa tới hôm sau.
Nếu phải bỏ nhiều đồ một lúc vì mất điện lâu hay đi vắng dài ngày, dọn cả tủ, lau bằng nước ấm pha chút nước rửa bát, lau khô, để cửa mở một lúc cho thoáng trước khi xếp đồ mới vào.
Biến túi rác tuần này thành danh sách đi chợ tuần sau
Phần quý nhất của buổi dọn tủ là thông tin về chính thói quen của bạn. Sau khi dọn, dành một phút ghi vào điện thoại:
- Món nào bị bỏ và vì sao: mua nhiều quá, quên ở góc tủ, hay lịch ăn ngoài thay đổi.
- Nếu cùng một nhóm bị bỏ hai tuần liền, ví dụ rau ăn lá, tuần sau giảm một phần ba lượng mua nhóm đó.
- Nếu đồ ăn chín bị bỏ nhiều, nấu ít lại hoặc chia hộp trữ đông ngay khi nấu xong.
- Nếu món bị bỏ là quà quê, bạn bè cho, ghi lại để lần sau chia bớt cho người khác ngay từ đầu.
- Món nào tuần này hết sạch, không thừa không thiếu, thì giữ nguyên lượng mua.
Sau một tháng ghi như vậy, phần lớn bạn trẻ thấy lượng đồ phải bỏ giảm rõ, vì danh sách đi chợ giờ được viết từ thói quen thật thay vì từ ước đoán.
Dọn tủ trước khi về quê hoặc đi vắng dài ngày
Những dịp nghỉ dài như Tết, nghỉ hè hay đi công tác một tuần là lúc tủ lạnh của người ở một mình dễ thành thảm hoạ nhất: về tới phòng mở tủ ra là mùi. Ba bốn ngày trước khi đi, bắt đầu "ăn cạn tủ": không đi chợ thêm, nấu từ những gì đang có, ưu tiên rau và đồ ăn chín. Ngày cuối, dọn theo quy trình ở trên một lần nữa.
Đồ còn tốt nhưng không ăn kịp thì chia cho bạn cùng phòng ở lại, hàng xóm hoặc mang theo về quê nếu đường gần. Thịt cá tươi còn lại cho vào ngăn đá, ghi ngày. Rau, trái cây, sữa, đồ ăn chín không mang theo được thì không để lại trong ngăn mát hai tuần.
Nếu định tắt tủ trong thời gian vắng nhà, phải để tủ trống hoàn toàn, rã đông ngăn đá, lau khô và hé cửa tủ cho thoáng, vì tủ tắt mà đóng kín sẽ mốc. Nếu để tủ chạy, hỏi chủ trọ về chuyện điện có thể bị cắt khi cả dãy đi vắng hay không, để biết có nên để lại đồ trong ngăn đá.
Đừng tiếc, nhưng cũng đừng tự trách
Bỏ đồ ăn là cảm giác khó chịu, nhất là với người lớn lên trong gia đình dặn không được bỏ một hạt cơm, và với người đang phải tính từng khoản chi. Chính cảm giác tiếc đó khiến nhiều người cố ăn món đã để quá lâu. Nhưng khi món đã nằm trong nhóm phải bỏ, số tiền đã mất từ lúc nó hỏng, không phải lúc bạn bỏ nó vào túi rác. Ăn vào chỉ thêm rủi ro chứ không lấy lại được đồng nào.
Cũng không cần tự trách. Học cách mua và cất cho một người là một kỹ năng mới, ai cũng mất vài tháng để tìm nhịp. Mỗi lần dọn tủ là một lần chỉnh, và lượng bỏ đi sẽ ít dần. Điều quan trọng là bạn bắt đầu nhìn vào tủ lạnh của mình mỗi tuần, thay vì để nó tự trở thành một góc khó mở.
Câu hỏi thường gặp
Bánh mì chỉ có một chấm mốc nhỏ, cắt bỏ chỗ đó rồi ăn được không?
Không nên. Bánh mì có ruột xốp, sợi nấm mốc thường đã lan sâu hơn chấm nhìn thấy ở bề mặt. Bỏ cả ổ hoặc cả gói, và kiểm tra những chiếc bánh để cạnh đó. Lần sau cất bánh ăn chậm vào ngăn đá.
Thịt sống trong ngăn mát đổi màu sẫm có phải hỏng không?
Đổi màu nâu sẫm ở mặt trong hoặc chỗ bị gói kín thường là do thiếu oxy, không phải hỏng, nếu thịt vẫn trong thời gian dùng, không nhớt và không có mùi lạ. Nếu kèm nhớt, mùi chua hay mùi khó chịu thì bỏ.
Đồ trong tủ lạnh đã qua hạn in trên bao bì một ngày có cần bỏ không?
Phụ thuộc vào loại hạn và loại thực phẩm. Với thịt, cá, sữa tươi, đồ ăn sẵn có hạn ngắn, nên tôn trọng hạn sử dụng. Với đồ khô, đồ đóng hộp ghi hạn chất lượng, qua ít ngày thường chỉ giảm độ ngon. Không chắc thì nghiêng về phía an toàn với nhóm dễ hỏng.
Mất điện cả đêm thì đồ trong ngăn mát có phải bỏ hết không?
Nếu cửa tủ được giữ đóng, ngăn mát thường giữ lạnh được vài giờ. Đồ dễ hỏng như thịt cá, sữa, đồ ăn chín đã ở nhiệt độ ấm quá khoảng hai giờ thì nên bỏ. Rau củ, trái cây, nước sốt, bơ, đồ hộp chưa mở thường vẫn ổn.
Ăn phải đồ hỏng rồi thì khi nào cần đi khám?
Đi khám ngay khi nôn hoặc tiêu chảy liên tục không giữ được nước, có máu trong phân hoặc chất nôn, sốt cao, đau bụng dữ dội, chóng mặt, lơ mơ, hoặc có dấu hiệu lạ như nhìn mờ, khó nuốt. Ở một mình thì báo cho một người tin cậy biết, gọi cấp cứu 115 khi cần.