Muốn phòng trọ ít muỗi, việc quan trọng nhất là không cho muỗi đẻ ngay trong phòng: mỗi tuần một lần đổ và cọ mọi chỗ có nước đọng, từ khay nước xả tủ lạnh đến xô ngâm đồ. Sau đó mới đến chặn đường vào bằng lưới, rèm, đóng cửa lúc chạng vạng, và bảo vệ chính mình bằng màn ngủ, quạt, kem xua muỗi dùng đúng nhãn.
Nhiều người ở trọ tốn tiền cho bình xịt, nhang muỗi, vợt điện mà muỗi vẫn đều đặn mỗi tối, vì nguồn muỗi nằm ngay trong phòng hoặc sát cửa. Bài này đi từ chỗ muỗi đẻ, cách chặn, cách ngủ không bị đốt, đến việc dùng thuốc xua an toàn và dấu hiệu sốt cần đi khám, đặc biệt trong mùa sốt xuất huyết.
Muỗi trong phòng trọ từ đâu ra
Muỗi đẻ trứng ở nước đọng. Từ trứng qua bọ gậy (lăng quăng) đến muỗi trưởng thành chỉ mất khoảng một tuần trong thời tiết nóng. Vì vậy khuyến cáo phòng sốt xuất huyết của ngành y tế lâu nay vẫn là thay nước, cọ rửa các dụng cụ chứa nước mỗi tuần một lần: làm đều đặn thì bọ gậy không kịp thành muỗi.
Muỗi vằn, loài truyền sốt xuất huyết, thích đẻ ở nước tương đối sạch trong vật chứa nhỏ quanh nhà: lọ hoa, chậu hứng nước, chai lọ, lốp xe cũ, khay dưới chậu cây. Loài này hay đốt vào ban ngày, nhất là sáng sớm và chiều muộn. Muỗi đốt đêm phần lớn là loài khác, đẻ ở nước bẩn hơn như cống, rãnh.
Dãy trọ có nhiều phòng sát nhau, hành lang chung, sân phơi, bể chứa nước nên muỗi từ chỗ này bay sang chỗ khác dễ dàng. Bạn không kiểm soát được cả dãy, nhưng phòng mình mà không có chỗ đẻ thì số muỗi bay vào giảm hẳn so với phòng có sẵn ổ.
Danh sách chỗ nước đọng trong phòng trọ cần đổ mỗi tuần
Đi một vòng phòng với danh sách này vào buổi dọn cuối tuần. Nhiều chỗ nằm khuất đến mức người ở cả năm không để ý:
- Khay hứng nước xả dưới tủ lạnh, phía sau hoặc dưới đáy tủ. Rút ra, đổ, rửa, lau khô.
- Xô, chậu trữ nước trong nhà tắm khi nước yếu hoặc hay mất nước. Phải có nắp đậy kín; thay nước và cọ thành mỗi tuần.
- Lọ hoa, cây thuỷ sinh, chậu cây có đĩa lót. Thay nước lọ hoa vài ngày một lần, đổ nước đĩa lót sau khi tưới.
- Xô ngâm quần áo, chậu ngâm bát để quên qua đêm.
- Thoát sàn ít dùng, rãnh cửa nhà tắm, hốc chân bồn rửa đọng nước.
- Chai lọ, cốc để không ngoài ban công, nắp hộp nhựa ngửa lên hứng mưa.
- Máng nước điều hoà hoặc ống xả đổ vào chậu hứng.
- Bình nước mở nắp trong phòng, đặc biệt bình nhựa lớn.
Ngoài phòng mình, nếu thấy bể nước chung, máng xối, đống đồ cũ đọng nước ở dãy trọ, nhắc chủ trọ một câu. Không cần biến thành người kiểm tra cả dãy; một tin nhắn kèm ảnh là đủ.
Chặn đường muỗi vào phòng mà không cần khoan
Đóng cửa lúc chạng vạng. Khoảng thời gian trước và sau hoàng hôn là lúc muỗi bay vào nhà nhiều. Đóng cửa sổ, kéo rèm lưới từ khoảng 17 giờ 30 đến 19 giờ nếu đó là giờ bạn ở nhà.
Lưới chống muỗi dán bằng băng dính gai. Có loại lưới cắt theo khung cửa sổ, gắn bằng băng dính gai hoặc nam châm, tháo ra được khi trả phòng mà không khoan tường. Đo khung trước khi mua và hỏi chủ nếu khung là gỗ sơn dễ bong.
Rèm lưới nam châm cho cửa ra vào. Loại rèm hai cánh tự khép nhờ nam châm, người đi qua không cần tay. Hợp với phòng hay mở cửa để thông gió.
Bịt khe dưới cửa. Khe hở dưới cửa ra vào nhà tắm, cửa ban công là lối muỗi vào; một thanh chặn chân cửa bằng mút vừa chắn muỗi vừa chắn bớt tiếng ồn.
Đèn trong phòng khi mở cửa. Ánh sáng đèn và hơi người thu hút côn trùng; khi cần mở cửa buổi tối để thông gió, tắt bớt đèn gần cửa và mở trong thời gian ngắn.
Màn ngủ và quạt: hai cách bảo vệ chắc nhất
Ngủ màn là cách chắc chắn nhất để không bị đốt suốt đêm, và không có hoá chất nào trong phòng. Phòng trọ chật thì màn chụp gấp gọn kiểu tự bung rất tiện: mở ra trùm lên giường hoặc nệm, gấp lại thành một vòng tròn dẹt lúc sáng. Màn treo truyền thống cần móc trên tường, hỏi chủ trước nếu phải bắt vít. Kiểm tra màn định kỳ, vá lỗ thủng bằng băng keo vải, và nhét kín mép màn dưới nệm.
Quạt là cách rẻ mà nhiều người không nghĩ tới. Muỗi bay yếu, một luồng gió vừa đủ khiến chúng khó đáp xuống da. Khi ngồi học hoặc làm việc ở bàn buổi tối, đặt một quạt nhỏ dưới gầm bàn thổi vào chân, vùng hay bị đốt nhất khi ngồi. Gió cũng làm loãng hơi thở và mùi cơ thể, thứ dẫn đường cho muỗi tìm đến.
Mặc quần dài, áo dài tay mỏng sáng màu vào buổi tối cũng giảm số vết đốt, đặc biệt khi ngồi ở hành lang, sân phơi chung lúc chạng vạng.
Thuốc xua, nhang muỗi, bình xịt: dùng thế nào cho an toàn
Các sản phẩm bán sẵn có hiệu quả nếu dùng đúng nhãn. Quy tắc chung: đọc nhãn, dùng đúng liều lượng in trên bao bì, không tự pha, không trộn:
| Loại | Dùng khi nào | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|
| Kem, xịt xua muỗi bôi da | Ngồi ngoài hành lang, ra đường buổi tối, đi nơi nhiều cây | Bôi lên da hở theo nhãn, không bôi vào vết thương, quanh mắt; rửa sạch trước khi ngủ nếu nhãn hướng dẫn |
| Nhang muỗi, khoanh muỗi | Ngồi ngoài trời, hành lang thoáng | Không đốt trong phòng kín, nhất là lúc ngủ: khói gây khó thở và có nguy cơ cháy chăn, rèm |
| Máy đuổi muỗi cắm điện dùng tấm, lọ tinh dầu | Trong phòng có thông gió | Đặt xa giường, xa đồ ăn; rút ra khi không ở trong phòng |
| Bình xịt diệt côn trùng mua sẵn | Khi phòng có nhiều muỗi, ra ngoài được ít nhất theo thời gian ghi trên nhãn | Che đồ ăn, bát đĩa; xịt xong rời phòng, đóng cửa, quay lại thì mở cửa thông gió trước khi ngủ |
| Vợt muỗi điện | Đập muỗi bay trong phòng | Không dùng gần chất dễ cháy, không chạm vào lưới khi đang bấm, cất xa tầm tay trẻ nhỏ đến chơi |
Không tự pha thuốc diệt côn trùng từ các hoá chất khác nhau, không chiết thuốc sang chai nước uống. Các "công thức" đuổi muỗi tự chế trên mạng thường không có cơ sở, có loại còn gây kích ứng da. Nếu muỗi quá nhiều cả dãy, việc phun xử lý là của chủ trọ hoặc theo đợt của địa phương.
Sốt sau khi bị muỗi đốt: khi nào cần đi khám
Phần lớn vết muỗi đốt chỉ ngứa vài ngày. Tuy vậy, ở Việt Nam sốt xuất huyết vẫn lưu hành, nhất là mùa mưa. Thông tin dưới đây là để nhận biết lúc nào cần gặp bác sĩ, không thay cho việc khám:
- Sốt cao đột ngột, kèm nhức đầu, đau sau hốc mắt, đau mỏi cơ khớp, buồn nôn: nên đi khám sớm, đừng tự chờ hạ sốt.
- Sau vài ngày sốt mà thấy đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, chấm xuất huyết dưới da, mệt lả, li bì: đi cấp cứu ngay hoặc gọi 115.
- Không tự ý dùng thuốc giảm đau, hạ sốt khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, vì một số loại không phù hợp khi nghi sốt xuất huyết.
- Vết đốt sưng đỏ lan rộng, nóng, có mủ: có thể nhiễm trùng do gãi, cần khám.
- Ở một mình mà sốt cao, hãy báo cho một người bạn hoặc người thân biết tình trạng và nhờ họ hỏi thăm theo giờ.
Đi khám thì kể rõ bạn ở khu nào, trong dãy trọ có ai cùng bị sốt không. Thông tin này giúp bác sĩ và giúp địa phương biết để xử lý ổ muỗi.
Ở ghép và hành lang chung: chống muỗi không thể làm một mình
Bạn đổ hết nước đọng trong phòng mà người cùng phòng vẫn để xô ngâm đồ ba ngày, thì muỗi vẫn có chỗ đẻ. Chuyện này nên nói thẳng nhưng nhẹ nhàng, gắn vào nếp chung: buổi dọn cuối tuần ai làm thì người đó đi một vòng các chỗ nước đọng theo danh sách ở trên. Dán danh sách đó ở một chỗ cả hai cùng thấy, ví dụ mặt trong cửa tủ.
Với hành lang, sân phơi, bể nước chung của dãy trọ, người thuê không có quyền xử lý, nhưng có quyền nhắc. Một tin nhắn cho chủ trọ kèm ảnh chậu nước đọng, máng xối tắc, đống lốp xe cũ thường được giải quyết nhanh hơn một lời phàn nàn chung chung về muỗi. Nếu nhiều phòng cùng bị, cùng nhắn sẽ có trọng lượng hơn.
Khi địa phương có đợt phun hoá chất diệt muỗi theo khu, làm theo hướng dẫn được thông báo: đậy kín đồ ăn, nước uống, bát đũa, mở cửa cho đội phun vào nếu được yêu cầu, và thông gió sau khi phun theo hướng dẫn. Đó là việc của cơ quan chuyên môn, người thuê không cần tự mua hoá chất về phun thêm.
Ví dụ giả định: một tuần thử nghiệm trong phòng nhiều muỗi
Ví dụ giả định: Hà, sinh viên năm nhất ở Cần Thơ, ở phòng trọ tầng trệt gần mương thoát nước. Mỗi tối Hà đếm được năm, sáu vết đốt ở chân dù đã đốt nhang muỗi ngoài cửa. Hà thử một tuần làm theo thứ tự: chủ nhật đi một vòng đổ nước đọng, phát hiện khay xả tủ lạnh và chậu hứng nước điều hoà đều có bọ gậy.
Sau khi đổ và cọ, Hà gắn thêm rèm lưới nam châm cho cửa ra vào, đóng cửa từ 17 giờ 30, đặt quạt nhỏ dưới gầm bàn học và ngủ màn chụp. Cuối tuần, số vết đốt mỗi tối giảm còn một, hai vết, chủ yếu khi ngồi giặt đồ ngoài hành lang lúc chạng vạng. Hà bôi kem xua muỗi những lúc đó và bỏ hẳn nhang muỗi.
Không có cách nào làm phòng gần mương hết muỗi hoàn toàn. Nhưng thứ tự dọn chỗ đẻ trước, chặn đường vào sau, bảo vệ bản thân cuối cùng thường cho kết quả rõ hơn nhiều so với mua thêm một loại thuốc xịt mới.
Câu hỏi thường gặp
Muỗi vằn đốt vào giờ nào?
Muỗi vằn, loài truyền sốt xuất huyết, chủ yếu đốt vào ban ngày, nhiều nhất là sáng sớm và chiều muộn. Vì vậy ngoài ngủ màn ban đêm, nên đề phòng cả lúc ngồi học, ngủ trưa trong phòng ban ngày.
Đổ nước đọng bao lâu một lần là đủ?
Mỗi tuần một lần là mốc phổ biến trong khuyến cáo phòng sốt xuất huyết, vì vòng đời từ trứng đến muỗi khoảng một tuần khi trời nóng. Lọ hoa và chậu hứng nước nên thay thường xuyên hơn.
Đốt nhang muỗi trong phòng khi ngủ có sao không?
Không nên. Trong phòng kín, khói nhang gây khó thở, kích ứng đường hô hấp và có nguy cơ cháy nếu đặt gần chăn, rèm. Màn ngủ an toàn và chắc chắn hơn nhiều.
Lưới chống muỗi có cần khoan tường không?
Không nhất thiết. Có loại lưới gắn bằng băng dính gai hoặc nam châm theo khung cửa, tháo ra khi trả phòng. Nếu khung cửa là gỗ sơn dễ bong, nên hỏi chủ nhà trước khi dán.
Tinh dầu sả có đuổi được muỗi không?
Một số tinh dầu có tác dụng xua nhẹ trong thời gian ngắn, không bằng sản phẩm xua muỗi có đăng ký dùng đúng nhãn. Tinh dầu đậm đặc bôi thẳng lên da có thể gây kích ứng, nên không coi đó là cách bảo vệ chính.
Bị sốt cao khi ở một mình thì làm gì trước?
Báo ngay cho một người bạn hoặc người thân biết, uống đủ nước và đi khám sớm. Nếu có đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu chân răng, li bì thì gọi 115 hoặc nhờ người đưa đi cấp cứu ngay.