Cảm giác lạc lõng ở thành phố mới thường không đến mạnh nhất trong tuần đầu, mà rơi vào khoảng tháng thứ hai, thứ ba, khi sự háo hức ban đầu qua đi, việc học, việc làm bắt đầu nặng, còn bạn mới thì chưa kịp thân. Những mốc dễ chùng xuống khác là mùa thi đầu tiên, mùa mưa hay mùa rét đầu tiên, và những ngày lễ không về được nhà. Cách bám rễ không phải là cố thấy vui, mà là dựng dần những điểm tựa nhỏ: nhịp sinh hoạt, vài chỗ quen, vài người quen, một việc mình làm đều đặn.
Bài này không phải bài về sức khoẻ tinh thần; phần đó có ở mục tự chăm sức khoẻ của trang với bài về cô đơn kéo dài khi sống xa nhà. Đây là cái nhìn về nhịp thích nghi của người từ tỉnh lên thành phố học, làm việc: những giai đoạn thường gặp, vì sao cảm thấy như vậy, và những việc cụ thể giúp thành phố lạ dần trở thành chỗ của mình.
Nhịp thích nghi những tháng đầu: thường đi thế nào
Từ giữa thế kỷ trước, các nhà nghiên cứu về di cư và du học đã mô tả việc thích nghi với nơi ở mới như một đường cong: háo hức, chùng xuống, rồi dần ổn định. Không ai đi đúng y như vậy, nhưng nhiều người nhận ra mình trong bảng dưới:
| Giai đoạn | Thường vào lúc | Cảm giác hay gặp | Điều có ích |
|---|---|---|---|
| Háo hức | Vài tuần đầu | Mọi thứ mới mẻ, bận rộn, hứng khởi | Lập bản đồ quanh chỗ ở, làm quen nếp sinh hoạt |
| Chùng xuống | Khoảng tháng thứ hai, thứ ba | Mệt, nhớ nhà, thấy mọi thứ khó chịu, so sánh với quê | Giữ nhịp ngày, tìm một chỗ gặp người đều đặn |
| Làm quen | Vài tháng tiếp theo | Bắt đầu thuộc đường, có vài người quen, ít bỡ ngỡ | Đi sâu hơn vào một hai nhóm, thử thêm việc mới |
| Ổn định | Thường sau khoảng một năm | Thấy thành phố có phần là của mình | Giúp người mới đến sau |
Biết trước giai đoạn chùng xuống giúp bạn không hoảng khi nó đến. Cảm giác "mình không hợp với nơi này" vào tháng thứ hai thường là một phần của quá trình, không phải kết luận.
Nhưng nếu giai đoạn chùng xuống kéo dài nhiều tuần, nặng dần, kèm mất ngủ, chán ăn, không còn hứng thú với gì, đó là lúc tìm người nói chuyện và gặp chuyên gia, không chờ nó tự qua.
Vì sao lại thấy lạc lõng giữa một nơi đông người
Thành phố đông người nhưng phần lớn là người lạ. Ở quê, đi chợ gặp người quen, ra đường có người chào; ở thành phố, bạn có thể đi cả ngày không ai gọi tên mình. Cái thiếu không phải là người, mà là sự quen biết đã có sẵn từ nhỏ ở nơi cũ.
Bên cạnh đó là hàng trăm thứ nhỏ khác đi: giờ giấc, đồ ăn, cách nói chuyện, nhịp đường phố, giá cả. Mỗi thứ không lớn, nhưng cộng lại làm đầu óc luôn phải "dịch" mọi thứ, và việc đó tốn sức. Nhiều người mới lên thấy mệt mà không hiểu vì sao, dù không làm gì quá sức.
Biết điều này giúp bạn tử tế hơn với chính mình trong những tháng đầu: ngủ đủ, đừng nhận thêm quá nhiều việc làm thêm cùng lúc, cho phép mình có những buổi tối chỉ nghỉ ngơi. Sức lực dành cho việc làm quen nơi mới cũng là một khoản cần tính vào lịch của bạn.
Cách nói, giọng nói khác nhau giữa các vùng cũng là một phần. Bạn không cần đổi giọng để thuộc về nơi nào; thành phố lớn là nơi người từ khắp nơi đến sống cùng nhau, và giọng của bạn là một phần của thành phố đó.
Những thói quen làm cảm giác lạc lõng nặng thêm
Không ai cố ý, nhưng vài thói quen rất dễ có ở người mới lên lại kéo dài giai đoạn chùng xuống:
- So sánh mọi thứ với quê: đồ ăn không ngon bằng, người không thân bằng, trời không dễ chịu bằng. So sánh là tự nhiên, nhưng nếu ngày nào cũng chỉ thấy cái thiếu thì khó thấy cái có.
- So mình với người khác trên mạng: bạn cùng lớp đăng ảnh đi chơi, đông bạn, còn mình ngồi một mình. Ảnh trên mạng là phần được chọn lọc của cuộc sống người ta, và rất có thể người trong ảnh cũng đang thấy lạc lõng như bạn.
- Chờ "khi nào quen rồi mới đi": không đi thì không quen được.
- Lấp mọi khoảng trống bằng điện thoại: video, mạng xã hội tới khuya, rồi ngủ dậy mệt và ngại ra ngoài.
- Gọi về nhà để than thở mỗi tối: chia sẻ là cần, nhưng nếu cuộc gọi nào cũng chỉ về những điều tệ, cả bạn lẫn bố mẹ đều nặng lòng hơn.
Thử một tuần mỗi tối ghi ra một điều nhỏ ở thành phố mà mình thấy dễ chịu: một quán nước ngon, một người bán hàng tử tế, một con đường có nhiều cây. Không phải để tự lừa mình là ổn, mà để cân lại cái nhìn.
Những mốc dễ chùng xuống, và chuẩn bị trước
Tháng thứ hai, thứ ba. Biết trước để không bất ngờ. Đặt sẵn một việc đều đặn mỗi tuần từ tháng đầu, như câu lạc bộ, lớp học thêm, để khi hết háo hức vẫn có chỗ đi.
Mùa thi đầu tiên. Áp lực học cộng thiếu ngủ cộng xa nhà. Học nhóm với bạn cùng lớp vừa có ích vừa đỡ một mình.
Mùa mưa, mùa rét đầu tiên. Thời tiết lạ làm ngại ra ngoài, ở lì trong phòng dễ buồn hơn. Chuẩn bị đồ theo mùa, như bài thời tiết ở thành phố mới trong mục này đã gợi ý, để vẫn ra ngoài được.
Lễ, Tết không về được. Rủ những bạn cũng ở lại ăn cùng, gọi video về nhà vào giờ cả nhà quây quần.
Sau khi về quê trở lại. Tuần đầu sau kỳ nghỉ thường thấy nhớ nhà hơn. Giữ lịch cũ ngay từ hôm trở lại, gặp bạn bè ở thành phố sớm.
Khi gặp chuyện không như ý. Điểm kém, mất việc làm thêm, chia tay. Ở xa nhà, những chuyện này nặng hơn; nói với một người tin cậy thay vì gánh một mình.
Những việc nhỏ giúp bám rễ, theo thứ tự dễ làm
Không cần làm hết. Mỗi tháng thêm một hai việc, sau nửa năm bạn sẽ thấy khác:
- Giữ một nhịp ngày cố định: giờ thức, giờ ăn, giờ ngủ. Nhịp đều là điểm tựa đầu tiên khi mọi thứ xung quanh còn lạ.
- Trở thành khách quen của vài chỗ: quán ăn sáng, tiệm tạp hoá, nhà sách. Được nhận ra là một cảm giác thuộc về rất thật.
- Tìm một chỗ "của mình" ngoài phòng trọ: góc thư viện, ghế công viên, quán nước yên tĩnh.
- Tham gia một hoạt động lặp lại hằng tuần có người khác.
- Học một điều về lịch sử, con người nơi mình sống: đi bảo tàng, đi bộ khu phố cũ, thử món địa phương.
- Giữ một sợi dây với quê: gọi về nhà giờ cố định, nấu một món mẹ hay nấu.
- Khi đã quen, giúp một người mới đến: chỉ đường, giới thiệu chỗ trọ, rủ đi câu lạc bộ.
Bước cuối cùng thường là lúc bạn nhận ra mình đã bám rễ: khi người khác hỏi đường, và bạn trả lời được.
Giữ quê trong lòng mà vẫn sống được ở thành phố
Có người sợ rằng thích nghi với thành phố là quên quê. Thực ra hai việc này không loại trừ nhau. Bạn có thể yêu món ăn quê, giữ giọng nói của mình, về thăm nhà mỗi dịp, mà vẫn có bạn bè, thói quen, góc quen ở thành phố. Nhiều người còn thấy hiểu và quý quê mình hơn sau khi đi xa.
Điều làm khó là sống "nửa vời": người ở thành phố nhưng lòng luôn ở quê, cuối tuần nào cũng chỉ chờ tới kỳ nghỉ, không đầu tư vào cuộc sống trước mắt. Thử nghĩ thành phố là nơi bạn sẽ sống ít nhất vài năm, đáng để làm cho nó dễ chịu, thay vì chỉ là chỗ tạm.
Ví dụ giả định: Hùng từ Huế vào TP.HCM đi làm, năm đầu cuối tuần nào cũng ở lì trong phòng, đếm ngày về Tết. Năm thứ hai cậu tham gia một đội bóng đá công ty, học nấu vài món Huế để mời bạn cùng trọ. Cậu vẫn về quê đều, nhưng giờ có hai nơi để nhớ thay vì một.
Gia đình cũng có thể giúp. Khi gọi về, kể cho bố mẹ những điều cụ thể bạn đang làm ở thành phố, người bạn mới, món mới ăn thử, thay vì chỉ nói nhớ nhà. Bố mẹ yên tâm hơn, và chính bạn cũng nghe thấy rằng cuộc sống ở đây đang dần có hình hài.
Khi lạc lõng không còn là chuyện thích nghi
Phần lớn cảm giác lạc lõng nhẹ dần theo tháng. Nhưng nếu sau nhiều tháng, bạn vẫn thấy buồn gần như mỗi ngày, mất ngủ hay ngủ li bì, chán ăn, không còn hứng thú với điều gì, xa lánh mọi người, thì đó không còn là chuyện thích nghi mà là chuyện sức khoẻ cần người có chuyên môn. Nói với một người bạn tin cậy, người thân, và tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ; sinh viên có thể đến phòng tư vấn tâm lý của trường.
Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, đừng ở một mình với nó: nói ngay với người ở gần, gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất. Bài về cô đơn kéo dài khi sống xa nhà trong mục tự chăm sức khoẻ của trang nói kỹ hơn những dấu hiệu này.
Trang mẹ Nhím Lông Xanh (nhimlongxanh.com) có thêm bài về chuyện sống xa nhà của người trẻ. Ở đây chỉ dặn một điều: thành phố nào cũng từng lạ với ai đó, và phần lớn họ đã tìm được chỗ đứng của mình, từng chút một.
Câu hỏi thường gặp
Lên thành phố được hai tháng mà thấy chán hơn lúc mới lên, có bình thường không?
Khá bình thường. Nhiều người thấy háo hức trong vài tuần đầu rồi chùng xuống vào tháng thứ hai, thứ ba khi việc học, việc làm nặng lên và bạn mới chưa thân. Giữ nhịp sinh hoạt và tìm một hoạt động có người khác thường giúp qua giai đoạn này.
Bao lâu thì quen được với thành phố mới?
Mỗi người mỗi khác. Nhiều người thấy thuộc đường, có vài người quen sau vài tháng, và cảm thấy thành phố là chỗ của mình sau khoảng một năm. Đừng so với người khác; có người thích nghi nhanh, có người chậm, đều bình thường.
Có nên bỏ về quê nếu thấy không hợp với thành phố?
Đó là quyết định lớn, nên đưa ra khi đã qua giai đoạn chùng xuống ban đầu và đã thử những việc giúp bám rễ. Nói chuyện với gia đình, người đi trước. Nếu cảm giác không hợp đi kèm buồn kéo dài, mất ngủ, gặp chuyên gia trước khi quyết định.
Giọng nói khác vùng có làm khó hoà nhập không?
Thành phố lớn là nơi người từ khắp nơi đến sống, nên giọng nói khác nhau là chuyện thường. Nói rõ ràng, chậm một chút khi người nghe chưa quen là đủ. Bạn không cần đổi giọng để thuộc về nơi nào; bị trêu chọc thì có quyền nói rằng mình không thích.
Làm sao giúp em hay bạn cùng quê mới lên đỡ lạc lõng?
Đưa họ đi một vòng quanh chỗ ở, chỉ chợ, nhà thuốc, trạm xe buýt; rủ đi ăn, đi một hoạt động bạn đang tham gia; hỏi thăm sau vài tuần, nhất là tháng thứ hai. Kể cho họ nghe chính bạn đã từng thấy thế nào lúc mới lên, để họ biết cảm giác của mình không lạ.