Người mới lên thành phố đi xe máy nên làm ba việc trong tuần đầu: chạy thử lộ trình đi học, đi làm vào giờ vắng trước khi phải đi giờ cao điểm; học các biển hay gặp như đường một chiều, cấm rẽ, cấm theo giờ; và chọn giờ đi, chỗ gửi xe sao cho đỡ phải chen giữa dòng xe đông nhất. Kỹ thuật lái là thứ bạn đã có; cái mới là con đường và nhịp giao thông.
Bài này không dạy lái xe và không thay luật giao thông; những phần đó có ở các trang chuyên về xe máy và lái xe an toàn trong cùng hệ. Đây là góc của người vừa tới: làm quen một mạng đường xa lạ, đông hơn nhiều so với quê, sao cho những tuần đầu bớt căng thẳng và an toàn. Luật thay đổi theo thời gian, nên nhớ kiểm quy định hiện hành về bằng lái, mũ bảo hiểm, nồng độ cồn.
Chạy thử lộ trình trước ngày phải đi thật
Ngày đầu đi học hay đi làm mà vừa tìm đường vừa chen xe giờ cao điểm là công thức cho trễ giờ và căng thẳng. Làm trước thế này:
- Tra đường đi trên bản đồ, chọn một tuyến chính và một tuyến dự phòng.
- Chạy thử vào cuối tuần hoặc buổi trưa vắng, đúng tuyến đó, đi và về.
- Để ý những chỗ phải rẽ, vòng xoay, cầu vượt, hầm chui, đoạn nhập làn. Dừng xe ở chỗ an toàn ghi nhớ nếu cần, không vừa chạy vừa xem điện thoại.
- Đọc các biển ở những giao lộ lớn trên đường: có cấm rẽ trái không, có làn riêng cho xe máy không.
- Tìm chỗ gửi xe gần trường, chỗ làm: bãi gửi có vé, có người trông, mở tới giờ nào.
- Đo thời gian chạy thử rồi cộng thêm ít nhất một nửa cho giờ cao điểm.
Nếu cần nghe chỉ đường, dùng tai nghe một bên hoặc để âm lượng vừa đủ, đặt điện thoại trên giá cố định. Cầm điện thoại xem đường khi đang chạy vừa nguy hiểm vừa vi phạm luật.
Vì sao người đi xe máy giỏi ở quê vẫn thấy khó ở phố
Lái xe là kỹ năng tay chân, còn đi trong phố đông là kỹ năng đọc đường. Ở quê, đường ít xe, ít biển, quen từng khúc cua; ở thành phố, mỗi giao lộ có thể có đèn, vạch, làn, biển cấm theo giờ, cộng thêm hàng trăm xe chạy cùng lúc. Người mới không thiếu kỹ năng lái, mà thiếu một "bản đồ trong đầu" để dự đoán chuyện sắp xảy ra.
Khi chưa có bản đồ ấy, não phải xử lý quá nhiều thứ cùng lúc: tìm đường, đọc biển, quan sát xe xung quanh, nghe chỉ đường. Đó là lúc dễ phanh gấp, rẽ đột ngột, vượt đèn vì không kịp nhìn. Vì vậy tập trước lộ trình không phải là cẩn thận thái quá; nó giải phóng sự chú ý của bạn cho việc quan trọng nhất là quan sát xung quanh.
Một điều nữa: nhịp giao thông thành phố có những thói quen riêng mà người địa phương đã quen, như cách nhập làn ở vòng xoay hay cách xe nhích lên khi sắp đèn xanh. Quan sát vài ngày trước khi bắt chước, và khi không chắc thì đi chậm, giữ làn, không theo dòng xe làm điều sai luật.
Những thứ trên đường làm người mới bối rối nhất
Mỗi thành phố có kiểu tổ chức giao thông riêng. Đây là những thứ hay gặp và cách xử lý khi chưa quen:
| Gặp gì | Vì sao dễ nhầm | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Đường một chiều | Bản đồ có thể chỉ đường ngắn nhất mà không rõ chiều | Nhìn biển ở đầu đường; không chắc thì đi vòng, không đi ngược chiều |
| Cấm rẽ trái, bắt buộc đi thẳng | Ở quê ít gặp | Đi thẳng tới chỗ quay đầu hợp lệ hoặc rẽ phải ba lần |
| Làn đường riêng | Có làn cho ô tô, làn cho xe máy, làn cho xe buýt | Đi đúng làn theo vạch và biển, không đi vào làn xe buýt |
| Cấm theo giờ | Một số tuyến cấm xe tải, hạn chế phương tiện vào giờ nhất định | Đọc dòng giờ dưới biển; ghi lại những tuyến bạn hay đi |
| Vòng xoay lớn, cầu vượt | Nhiều hướng ra, dễ bị cuốn sai hướng | Giảm tốc từ xa, chọn làn sớm, lỡ hướng thì đi tiếp tìm chỗ quay |
| Hẻm sâu, hẻm cụt | Hẻm thông qua hẻm khác hoặc đột ngột cụt | Đi chậm, nhường người đi bộ, trẻ con; đi theo đường đã thuộc khi trời tối |
Lỡ vào đường một chiều hay đi nhầm làn, đừng quay đầu đột ngột giữa dòng xe. Tấp vào lề an toàn, dắt xe hoặc đi tiếp tới chỗ quay đầu hợp lệ.
Chọn giờ đi: tránh được bao nhiêu thì tránh
Giờ cao điểm sáng và chiều. Ở thành phố lớn, khoảng thời gian đầu giờ đi làm, đi học và lúc tan tầm thường đông nhất. Đi sớm hơn hai mươi, ba mươi phút có khi giúp quãng đường nhẹ đi rất nhiều.
Giờ tan trường. Khu quanh trường học thường đông xe phụ huynh đón con. Biết giờ này để chọn đường khác nếu có.
Ngày mưa lớn. Mưa làm đường trơn, tầm nhìn giảm, một số đoạn có thể ngập. Đi chậm, giữ khoảng cách, tránh vũng nước không biết sâu tới đâu. Ngày mưa to, cân nhắc đi xe buýt.
Đêm khuya. Đường vắng nhưng có thể gặp xe chạy nhanh, người đã uống rượu bia. Về khuya thì chọn đường lớn, sáng.
Dịp lễ, cuối tuần trước Tết. Đường ra bến xe, sân bay, cửa ngõ thành phố thường kẹt. Tính thêm thời gian hoặc đi giờ khác.
Gửi xe, giữ xe và đồ đạc
Mất xe, mất đồ trên xe là nỗi lo thật của người mới. Vài thói quen giúp bớt lo:
- Gửi ở bãi có người trông, có vé; giữ vé cẩn thận, chụp ảnh vé nếu cần.
- Ở chỗ trọ, hỏi chủ trọ về chỗ để xe, giờ khoá cổng, có camera không.
- Luôn khoá cổ, rút chìa, không để giấy tờ xe trong cốp.
- Không treo túi, điện thoại ở móc xe khi dừng đèn đỏ; giữ túi xách phía trước.
- Đổ xăng khi còn khoảng một phần tư bình, đừng để cạn rồi phải dắt xe tìm cây xăng giữa phố lạ.
- Lưu sẵn tiệm sửa xe gần chỗ trọ và gần trường, như bài lập bản đồ riêng trong mục này đã gợi ý.
Xe chết máy giữa đường, thủng lốp, hết xăng thì dắt vào lề, bật đèn nếu tối, tìm tiệm gần nhất. Các trang chuyên về cứu hộ và sửa xe trong cùng hệ có hướng dẫn kỹ hơn.
Chở đồ, chở bạn và va quẹt nhẹ khi chưa quen phố
Chở đồ chuyển trọ, đồ cồng kềnh. Đồ to che tầm nhìn, làm xe chòng chành khi phanh. Chuyển trọ, mua bàn ghế thì thuê xe hoặc nhờ người có kinh nghiệm; chuyện chuyển trọ đã có bài riêng ở các trang chuyên về vận chuyển trong cùng hệ.
Chở bạn mới quen. Đường lạ cộng thêm người ngồi sau nói chuyện, chỉ đường là hai thứ làm bạn phân tâm. Nhờ bạn xem đường giùm, còn bạn tập trung lái.
Khi bị va quẹt nhẹ. Dừng xe vào lề an toàn, kiểm tra người trước, xe sau. Bình tĩnh, nói chuyện nhỏ nhẹ, chụp ảnh hiện trường, vị trí xe nếu cần. Có người bị thương thì gọi 115; có tranh chấp thì gọi 113.
Khi bị người lạ chặn xe, gây sự. Không cãi nhau giữa đường, không đưa tiền vội. Đi tới chỗ đông người, gọi 113 nếu bị đe doạ.
Khi lạc đường. Tấp vào chỗ an toàn, xem lại bản đồ, hỏi người bán hàng ven đường. Lạc vài phút không sao; lạc mà vẫn cố chạy vừa nhìn điện thoại mới nguy hiểm.
An toàn trước hết: những điều không thương lượng
Đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, cài quai đúng cách, cả người chở lẫn người ngồi sau. Mũ quá rộng, quai lỏng thì hầu như không bảo vệ được gì khi ngã. Bật đèn khi trời tối hay mưa. Không chở quá số người cho phép, không chở hàng cồng kềnh che tầm nhìn.
Không lái xe khi đã uống rượu bia, dù chỉ một ly. Luật hiện hành cấm người điều khiển phương tiện có nồng độ cồn trong máu hoặc hơi thở, và các lực lượng chức năng kiểm tra thường xuyên. Không lái khi buồn ngủ, khi vừa thức trắng ôn thi.
Chú ý vùng điểm mù quanh xe tải, xe buýt, xe container; đừng chen sát hai bên hông hay ngay phía trước những xe này. Những chi tiết kỹ thuật như chuyển làn, rẽ trái ở giao lộ lớn, các trang chuyên về xe máy đã có bài riêng.
Nếu chưa có bằng lái hoặc chưa tự tin, đừng vội. Đi xe buýt, tàu điện, đi chung với bạn một thời gian trong lúc làm quen đường cũng là một lựa chọn hợp lý, nhất là tháng đầu.
Ví dụ giả định: Thảo từ Nghệ An ra Hà Nội làm việc, hai tuần đầu đi xe buýt tới công ty và dùng cuối tuần chạy thử xe máy trên đúng tuyến đó. Tới tuần thứ ba, cô chuyển sang đi xe máy, đã thuộc ba chỗ hay tắc và một đường vòng. Không có gì nhanh hơn được, nhưng cô chưa từng phải hoảng hốt giữa giao lộ nào.
Giấy tờ mang theo khi đi xe gồm bằng lái phù hợp, giấy đăng ký xe, bảo hiểm bắt buộc; nhiều loại hiện có thể xuất trình bằng bản điện tử trên ứng dụng định danh của nhà nước, nhưng quy định chi tiết có thay đổi, nên kiểm lại theo quy định hiện hành. Xe mượn của người nhà ở quê thì hỏi rõ giấy tờ đi kèm trước khi mang lên.
Câu hỏi thường gặp
Mới lên thành phố có nên mang xe máy từ quê lên không?
Tuỳ lịch học, chỗ làm và mạng xe buýt quanh chỗ trọ. Nếu đi học gần, có xe buýt thuận tiện, có thể chưa cần. Nếu phải làm thêm nhiều nơi, xe máy tiện hơn. Cân nhắc cả chỗ gửi xe ở trọ, ở trường và chi phí gửi, xăng mỗi tháng.
Đi nhầm vào đường một chiều thì làm sao?
Đừng quay đầu đột ngột giữa dòng xe. Tấp vào lề an toàn, dắt xe ngược lại trên vỉa hè nếu có thể, hoặc đi tiếp tới chỗ được phép rẽ, quay đầu. Lần sau nhớ đọc biển ở đầu đường và lưu đoạn đó vào ghi chú.
Có nên vừa chạy xe vừa xem bản đồ trên điện thoại?
Không nên. Cầm điện thoại khi lái xe là nguy hiểm và vi phạm luật. Gắn điện thoại lên giá cố định, nghe chỉ đường bằng giọng nói ở âm lượng vừa phải, hoặc dừng vào lề để xem khi cần.
Trời mưa ngập có nên chạy xe qua không?
Nếu không biết nước sâu tới đâu thì không nên. Nước sâu dễ làm xe chết máy, che hố ga, ổ gà. Chờ nước rút hoặc đi đường khác. Tránh xa dây điện, cột điện trong vùng ngập.
Làm sao nhớ được đường trong thành phố lớn?
Bắt đầu từ vài tuyến bạn đi hằng ngày và các mốc lớn trên đó như chợ, cầu, công viên, trường. Đi lại nhiều lần sẽ thuộc. Mỗi tuần thử thêm một tuyến mới vào giờ vắng. Ghi lại các chỗ dễ nhầm.