Một bộ dụng cụ sửa vặt đủ dùng cho phòng trọ chỉ cần khoảng 12 món và vừa trong một hộp giày: bộ tua vít nhiều đầu, kìm, thước dây, băng keo, dây rút, keo dán, kéo, dao rọc giấy, đèn pin, kim chỉ, giẻ lau và một hộp ốc vít lặt vặt. Chừng ấy đủ để siết bản lề, lắp kệ, vệ sinh quạt, thay bóng đèn, khâu quai balo và xử lý phần lớn hỏng hóc nhỏ mà người thuê được phép tự làm.
Những thứ không có trong hộp cũng quan trọng không kém: không máy khoan, không bút thử điện, không đồng hồ đo điện. Lý do rất thật: việc khoan tường, mở ổ cắm hay dò dây điện trong phòng thuê không phải việc của người thuê. Phần dưới đi qua từng món, cách chọn để dùng được lâu, những món nên để sau, cách cất gọn trong phòng chật và ranh giới mà hộp đồ nghề này không vượt qua.
Vì sao nên có hộp đồ nghề ngay tuần đầu ra ở riêng
Hỏng hóc nhỏ trong phòng trọ thường đến vào lúc bất tiện nhất: con ốc bản lề tủ quần áo rơi ra lúc mười giờ tối, quạt kêu lạch cạch đúng đêm trước hôm thi, khoá kéo balo tuột răng khi sáng mai phải đi làm. Lúc đó cửa hàng gần nhất có thể đã đóng, chủ nhà không nghe máy, còn bạn cùng dãy cũng không có cái tua vít nào. Có sẵn một hộp đồ nghề nghĩa là việc mười phút chỉ mất mười phút, không biến thành một tuần chịu đựng.
Lý do thứ hai là tiền. Nhiều việc nhỏ nếu gọi thợ thì tiền công đi lại đã lớn hơn giá trị việc làm, còn nếu bỏ mặc thì hỏng to hơn: bản lề lỏng để lâu làm toác lỗ vít trên cánh tủ, kệ lắp ráp lung lay để lâu thì gãy chốt. Một hộp đồ nghề cơ bản thường chỉ cần mua một lần cho cả mấy năm ở trọ, chuyển phòng thì mang theo.
Lý do thứ ba ít ai nói: khi tự làm được việc nhỏ, bạn nhìn ra rõ hơn việc nào không phải của mình. Người đã quen tay siết con ốc bản lề sẽ nhận ra ngay khi cánh cửa xệ vì khung gỗ mục, và biết đó là chuyện phải báo chủ nhà. Hộp đồ nghề không phải để bạn làm thợ, mà để bạn tự lo phần nhỏ và nói chuyện rõ ràng về phần lớn.
Mười hai món nên có và cách chọn từng món
Bảng dưới xếp theo mức hay dùng. Không cần mua loại chuyên nghiệp; chỉ cần chắc tay, đầu tua vít không mòn sau vài lần vặn:
| Món | Dùng vào việc gì trong phòng trọ | Chọn thế nào cho dùng lâu |
|---|---|---|
| Bộ tua vít nhiều đầu thay được | Siết bản lề, tay nắm tủ, kệ lắp ráp, mở lồng quạt, nắp hộp pin | Có đủ đầu dẹt và đầu bake (chữ thập) ít nhất hai cỡ; cán cầm vừa tay, đầu có từ tính giữ ốc |
| Bộ khoá lục giác nhỏ | Đồ nội thất lắp ráp thường dùng ốc lục giác | Loại chữ L đủ cỡ từ nhỏ đến vừa; giữ lại cả khoá đi kèm khi mua đồ |
| Kìm mỏ nhọn | Kẹp ốc nhỏ, uốn móc, kéo đầu khoá kéo, gỡ tóc khỏi lưới thoát nước | Má kìm khép kín, không lệch; không cần loại cắt dây điện |
| Thước dây 3 m | Đo chỗ đặt kệ, giường, rèm, đo đồ trước khi mua | Có lẫy khoá thước, cuộn trơn |
| Băng keo vải và băng keo trong | Dán tạm mép thảm, bó đồ khi chuyển, dán nhãn hộp | Băng keo vải xé được bằng tay là tiện nhất |
| Dây rút nhựa | Bó dây sạc gọn, cố định giá phơi, buộc tạm quai túi | Mua một túi nhiều cỡ dài ngắn |
| Keo dán nhanh và keo dán giày | Dán đế dép bung, mảnh nhựa vỡ, gót giày hở | Hai loại khác nhau: keo dán nhanh cho vật cứng nhỏ, keo cao su cho giày dép |
| Kéo và dao rọc giấy | Cắt băng keo, dây rút, mở thùng hàng | Dao có khoá lưỡi, cất xa tầm tay khi có trẻ nhỏ đến chơi |
| Đèn pin nhỏ | Soi gầm giường, ống thoát nước, lúc mất điện | Dùng pin sạc hoặc pin thường đều được, miễn là để đúng chỗ dễ lấy |
| Kim chỉ, cúc dự phòng | Khâu quai balo, đường may bung, đơm cúc | Kim to cho vải dày, chỉ đen, trắng và một màu trung tính |
| Hộp ốc vít lặt vặt | Giữ ốc thừa sau khi lắp đồ, ốc rơi ra từ bản lề | Hộp nhựa nhiều ngăn hoặc hộp kẹo cũ |
| Giẻ lau sợi nhỏ và bàn chải cũ | Lau cánh quạt, chà cặn đầu vòi, lau dầu bôi trơn thừa | Bàn chải đánh răng cũ là đủ |
Nếu chỉ mua được ba món trước, chọn bộ tua vít nhiều đầu, kìm mỏ nhọn và đèn pin. Ba món này giải quyết được phần lớn việc vặt trong tháng đầu; các món còn lại có thể mua dần khi thật sự cần.
Khi mua đồ nội thất lắp ráp, đồ gia dụng nhỏ, hãy giữ lại khoá lục giác, ốc dư và tờ hướng dẫn trong cùng một túi, ghi tên món đồ bên ngoài. Sáu tháng sau cần siết lại kệ, bạn sẽ không phải đi tìm đúng cỡ khoá.
Những món chưa cần, hoặc không nên có trong hộp
Máy khoan. Phòng thuê không phải nhà mình: khoan tường là việc phải hỏi chủ nhà trước, và chủ nhà thường có thợ quen hoặc yêu cầu riêng về vị trí. Muốn treo đồ, dùng móc dán chịu lực, thanh treo kẹp cửa, kệ đứng tựa sàn. Nếu chủ nhà đồng ý khoan, mượn máy hoặc nhờ người làm một lần là đủ.
Bút thử điện, đồng hồ đo điện. Hai món này gợi cảm giác "kiểm tra được", nhưng việc dò điện ở ổ cắm, công tắc, dây âm tường là phần việc của thợ điện. Người thuê không mở những thứ đó, nên cũng không cần dụng cụ để dò chúng. Có nghi ngờ gì về điện thì ngắt aptomat và báo chủ nhà.
Kìm cắt dây điện, băng keo điện để nối dây. Hộp đồ nghề này không phục vụ việc nối, đấu hay sửa dây. Dây sạc, dây nguồn bị nứt vỏ, hở lõi thì thay dây mới, không quấn băng keo dùng tiếp. Băng keo điện nếu có chỉ để đánh dấu hoặc bó dây gọn.
Hoá chất thông cống mạnh. Để sẵn trong phòng dễ dẫn tới dùng vội rồi đổ thêm chất khác lên trên. Với phòng trọ, lưới chắn tóc và dụng cụ móc bằng nhựa làm được phần lớn việc; tắc nặng thì báo chủ nhà.
Bộ đồ nghề hàng trăm chi tiết. Trông đầy đủ nhưng phần lớn chi tiết không bao giờ dùng, còn hộp to chiếm chỗ trong phòng mười mấy mét vuông. Mười hai món chọn kỹ dùng lâu hơn.
Cất hộp đồ nghề gọn trong phòng chật
Hộp đồ nghề chỉ có ích khi lấy ra được trong một phút, kể cả lúc mất điện. Vài nguyên tắc cất đồ áp dụng được cho phòng 12–20 m²:
- Một hộp duy nhất, cỡ hộp giày, đặt ở chỗ cố định: dưới gầm giường phía gần cửa, ngăn dưới cùng của kệ, hoặc nóc tủ quần áo nếu với tới được.
- Đèn pin để riêng ngoài hộp, ở chỗ mò được trong bóng tối: cạnh cửa, đầu giường. Lúc mất điện là lúc cần đèn nhất, không nên phải mở hộp mới thấy.
- Chia hộp bằng túi zip hoặc hộp nhỏ: một túi kim chỉ cúc, một túi ốc vít và khoá lục giác, một túi keo và dây rút. Keo dán đặt đứng, nắp vặn chặt, bọc thêm túi để lỡ chảy không dính đồ khác.
- Dán một mẩu băng keo lên nắp hộp, ghi ngày mua keo. Keo dán nhanh mở nắp rồi thường khô dần sau vài tháng; biết ngày mua để không bị bất ngờ lúc cần.
- Không cất chung hộp đồ nghề với hoá chất tẩy rửa, cồn, bình xịt. Đồ kim loại để chung chỗ ẩm và hơi hoá chất sẽ gỉ nhanh.
- Khi chuyển phòng, hộp đồ nghề là thứ đóng cuối cùng và mở đầu tiên: tháo kệ, giường ở phòng cũ và lắp lại ở phòng mới đều cần nó.
Nếu ở ghép, thống nhất với bạn cùng phòng là hộp đồ nghề để ở đâu và ai mượn thì trả lại đúng chỗ. Một cái tua vít nằm trên bàn của người khác cũng giống như không có.
Dùng đúng vài món hay dùng sai nhất
Tua vít phải vừa đầu ốc. Đầu tua vít nhỏ hơn rãnh ốc là nguyên nhân số một làm toét đầu ốc. Thử cắm đầu tua vít vào rãnh: vừa khít, không lắc là đúng cỡ. Ấn mạnh vào trong rồi mới vặn, vặn chậm. Ốc đã toét đầu thì dừng lại, đừng cố, vì càng vặn càng mất rãnh.
Siết vừa đủ, không siết hết sức. Đồ nội thất trong phòng trọ phần lớn là gỗ ép. Siết quá tay làm ren trong gỗ vỡ, ốc quay trơn và không bao giờ chặt lại được. Cảm giác đúng là vặn đến khi ốc dừng lại tự nhiên, rồi thêm khoảng một phần tư vòng.
Keo dán nhanh cần ít, không cần nhiều. Một giọt nhỏ trên bề mặt sạch, khô, ép chặt khoảng nửa phút. Bôi nhiều keo không dính hơn mà còn chảy ra ngoài, dính tay. Mở cửa cho thoáng khi dùng; dính tay thì ngâm nước ấm xà phòng rồi gỡ từ từ, không giật.
Kìm không thay được cờ lê. Dùng kìm vặn đai ốc thì má kìm trượt, làm tròn cạnh đai ốc. Với đồ trong phòng trọ, đai ốc thường chỉ ở chân giường, khung kệ sắt; khoá đi kèm khi mua là công cụ đúng.
Dao rọc giấy luôn cắt ra phía ngoài người. Nghe hiển nhiên nhưng vết đứt tay khi mở thùng hàng rất hay gặp. Rút lưỡi vừa đủ, cắt hướng ra xa tay đang giữ, xong việc thì thu lưỡi lại ngay.
Ranh giới: hộp đồ nghề không dùng vào những việc này
Hộp đồ nghề trong phòng trọ dùng cho đồ đạc của bạn và những bộ phận đơn giản mà chủ nhà đồng ý cho tự xử lý: bản lề, tay nắm, kệ, quạt đã rút phích, đầu vòi sen, lưới thoát nước. Nó không dùng để mở ổ cắm, công tắc, hộp aptomat, vỏ bình nóng lạnh, vỏ điều hoà, đường ống gas hay van gas. Những thứ đó có điện áp, có áp lực hoặc có khí dễ cháy; sai một chút là tai nạn chứ không còn là hỏng đồ.
Ở phòng thuê còn một ranh giới nữa là tài sản. Thay ổ khoá cửa, tháo bỏ bản lề cũ, khoan thêm lỗ trên tường, đổi vòi nước, đổi bóng đèn sang loại công suất lớn hơn đều là thay đổi tài sản của chủ nhà, nên hỏi trước. Việc nhỏ đến mấy mà không hỏi cũng có thể thành chuyện cấn trừ tiền cọc khi trả phòng.
Trang mẹ Nhím Lông Xanh (nhimlongxanh.com) có thêm bài về thông bồn cầu và các chất tẩy rửa không được trộn với nhau; ở Nhím Con, các bài sửa vặt khác nói riêng từng việc: thay bóng đèn, aptomat nhảy, vòi nước rỉ, thoát sàn chậm, cửa kêu, quạt kêu, kệ lung lay và cách báo hỏng cho chủ nhà.
Câu hỏi thường gặp
Bộ tua vít loại rẻ có dùng được không?
Dùng được cho việc nhẹ trong phòng, miễn là đầu tua vít không mềm. Thử bằng cách vặn một con ốc hơi chặt: nếu đầu tua vít bị xoắn, mòn cạnh ngay lần đầu thì nên đổi. Một bộ đầu thay được, cán chắc thường dùng được vài năm ở mức sửa vặt.
Có cần mua búa không?
Phòng trọ hiếm khi cần búa, vì đóng đinh lên tường thuê phải hỏi chủ nhà trước. Lắp đồ gỗ có chốt thì dùng lòng bàn tay hoặc một khúc gỗ lót để gõ nhẹ là đủ. Nếu ở lâu và hay lắp ráp đồ, một chiếc búa nhỏ mua sau cũng chưa muộn.
Ở ký túc xá có được giữ dao rọc giấy, kéo không?
Tuỳ nội quy từng ký túc xá, nhưng phần lớn cho phép đồ dùng học tập và sinh hoạt thông thường. Nên đọc nội quy hoặc hỏi ban quản lý. Dù được phép, vẫn cất dao kéo trong hộp, không để trên giường tầng hay chỗ người khác dễ va vào.
Keo dán nhanh bị khô cứng trong tuýp thì làm sao?
Gần như không cứu được, nên mua tuýp nhỏ thay vì tuýp lớn. Sau mỗi lần dùng, lau sạch miệng tuýp, vặn nắp chặt và cất ở chỗ mát, tránh nắng. Keo đã đông một phần thì bỏ, đừng cố bóp mạnh vì keo có thể bắn ra.
Mượn đồ nghề của chủ nhà hay hàng xóm có ổn không?
Hoàn toàn ổn và là cách hay để làm quen. Mượn thì trả sớm, trả sạch, và nếu làm hỏng thì nói ngay. Với dụng cụ lớn như thang, máy khoan, việc mượn một lần còn hợp lý hơn tự mua để rồi không có chỗ cất trong phòng nhỏ.
Hộp đồ nghề này có cần bổ sung gì khi ở lâu không?
Sau khoảng nửa năm, xem lại món nào chưa từng dùng và món nào thiếu. Người hay lắp đồ sẽ thêm bộ khoá lục giác đủ cỡ; người hay đi xe đạp sẽ thêm bơm tay; người hay may vá sẽ thêm kim to và chỉ dày. Hộp đồ nghề tốt là hộp được chỉnh theo đúng cuộc sống của chính bạn.