Cửa kêu cót két thường chỉ cần làm sạch và bôi trơn bản lề; bản lề lỏng thì siết lại ốc bằng tua vít đúng cỡ; ổ khoá kẹt thì làm sạch và dùng chất bôi trơn dạng khô cho ổ khoá, tuyệt đối không tra dầu ăn. Ba việc này người thuê tự làm được trong mười lăm phút, với tua vít, giẻ lau và một lọ dầu bôi trơn nhỏ.
Những việc không tự làm: thay ổ khoá cửa phòng, tháo cánh cửa ra khỏi khung, khoan lỗ mới, chỉnh khung cửa. Cửa phòng là tài sản của chủ nhà và liên quan đến an ninh của bạn. Bài này đi qua từng hỏng hóc, cách làm, và những dấu hiệu cho thấy vấn đề nằm ở khung hoặc tường chứ không ở bản lề.
Vì sao cửa kêu, bản lề lỏng
Bản lề là hai lá kim loại xoay quanh một chốt. Theo thời gian, bụi bám vào chốt, lớp dầu bôi trơn ban đầu khô đi, kim loại cọ trực tiếp vào kim loại và phát ra tiếng cót két. Ở nhà tắm, phòng gần bếp, hơi nước và dầu mỡ còn làm chốt gỉ nhanh hơn. Tiếng kêu không gây hỏng ngay, nhưng là dấu hiệu bản lề đang mòn.
Bản lề lỏng có nguyên nhân khác: ốc bắt bản lề vào khung hoặc cánh dần lỏng ra do mỗi lần đóng mở đều tạo lực kéo. Cửa tủ gỗ ép, cửa phòng gỗ công nghiệp lỏng nhanh hơn gỗ tự nhiên. Khi ốc lỏng, cánh cửa xệ xuống, mép dưới cạ sàn, mép trên lệch khỏi khung, khoá không khớp chốt.
Việc của người thuê là nhận ra sớm. Bản lề kêu thì bôi trơn, ốc lỏng thì siết lại trước khi lỗ ốc bị nới rộng. Để lâu, cánh cửa xệ kéo ốc toác cả lỗ, và đó là lúc việc nhỏ thành việc cần thợ.
Một thói quen giúp bản lề bền hơn mà ít ai để ý: không treo đồ nặng lên cánh cửa. Móc treo quần áo, túi xách, balo vắt lên đầu cánh cửa phòng hay cửa tủ tạo thêm một lực kéo xuống mỗi lần đóng mở, ốc bản lề phía trên lỏng nhanh gấp mấy lần. Nếu cần chỗ treo, dùng giá đứng hoặc móc dán lên tường ở chỗ chủ nhà cho phép.
Cửa kêu cót két: làm sạch rồi bôi trơn
Chuẩn bị giẻ lau, một tờ giấy lót dưới chân cửa và lọ dầu bôi trơn dạng nhỏ giọt (dầu máy khâu) hoặc chai xịt bôi trơn đa năng:
- Mở cửa ra khoảng nửa, kê một vật mềm dưới mép cửa để cánh không tự đóng lại.
- Lót giấy dưới chân bản lề để dầu không nhỏ xuống sàn.
- Lau sạch bụi bẩn quanh khe chốt bản lề bằng giẻ khô.
- Nhỏ một đến hai giọt dầu vào đầu trên của chốt bản lề, hoặc xịt một tia ngắn vào khe giữa hai lá bản lề.
- Đóng mở cửa vài lần để dầu ngấm xuống dọc chốt. Nghe lại; còn kêu thì nhỏ thêm một giọt.
- Lau sạch dầu thừa chảy ra. Dầu đọng lại sẽ hút bụi và để lại vệt đen trên cánh cửa.
- Làm lần lượt với từng bản lề. Thường một cánh cửa có hai hoặc ba bản lề; tiếng kêu có thể chỉ từ một cái.
Không dùng dầu ăn, mỡ lợn hay dầu gội để bôi trơn bản lề: chúng ôi, dính và hút bụi rất nhanh, vài tuần sau còn kêu to hơn. Nến sáp có thể dùng tạm cho cửa gỗ kêu ở mép cánh cạ khung, nhưng không thay được dầu cho chốt bản lề.
Bản lề lỏng: siết đúng cách và xử lý lỗ vít toác
Mở cửa, nhìn từng con ốc trên hai lá bản lề. Dùng tua vít vừa đúng cỡ đầu ốc, ấn mạnh vào rồi vặn theo chiều kim đồng hồ đến khi ốc dừng lại tự nhiên. Với cửa gỗ ép, cửa tủ quần áo, không siết hết sức vì ren trong gỗ rất dễ vỡ. Siết xong, đóng mở thử; cánh cửa không còn lắc là được.
Nếu có con ốc quay mãi không chặt, lỗ vít đã bị toác. Cách xử lý phổ biến cho đồ nội thất gỗ là tháo ốc ra, nhét vài que tăm gỗ có chấm chút keo sữa vào lỗ, bẻ phần thừa ngang mặt gỗ, chờ keo khô rồi bắt lại ốc. Cách này hiệu quả với cửa tủ, cánh tủ bếp nhỏ. Với cửa phòng hay cửa tủ lớn của chủ nhà, nên hỏi chủ nhà trước khi làm, vì đây là sửa vào tài sản của họ, và có chủ nhà muốn thợ đổi vị trí bản lề hoặc thay bản lề mới.
Một số dấu hiệu cho thấy vấn đề không nằm ở ốc: lá bản lề cong vênh, chốt bản lề mòn lệch rõ, khung gỗ quanh bản lề nứt, mục, hay khung cửa sắt bị gỉ ăn mục chỗ bắt ốc. Đến đây là việc của thợ; đừng cố siết.
Tay nắm cửa lỏng cũng thường do ốc. Tay nắm cửa tủ có ốc phía trong cánh, siết từ mặt trong. Tay nắm cửa phòng loại tròn hoặc gạt có ốc ẩn liên quan đến ổ khoá: nếu không thấy ốc ở mặt trong, đừng cạy, báo chủ nhà.
Ổ khoá cửa và khoá tủ bị kẹt
Chìa cắm vào khó, xoay nặng. Bụi bẩn trong lòng ổ là nguyên nhân hay gặp. Thổi mạnh vào lỗ khoá, hoặc dùng chất bôi trơn dạng khô dành cho ổ khoá (bột chì than, xịt bôi trơn ghi rõ dùng cho ổ khoá). Cắm chìa, xoay qua lại vài lần, rút ra lau chìa.
Không tra dầu ăn hay dầu đặc vào ổ khoá. Dầu đặc hút bụi, vón cục trong lòng ổ, làm các lá khoá bên trong dính lại. Lúc đầu có thể trơn hơn, sau vài tuần kẹt nặng hơn.
Chìa bị cong, mòn. Chìa cong làm ổ khoá phải chịu lực xoắn và có thể gãy chìa trong ổ. Ngưng dùng chìa cong, xin chủ nhà chìa dự phòng hoặc đánh chìa mới từ chìa gốc. Không bẻ thẳng chìa rồi dùng tiếp.
Chốt cửa không khớp lỗ khung. Thường do cánh cửa xệ. Siết lại bản lề trước; nếu sau đó chốt vẫn lệch thì là chuyện chỉnh khung hoặc ổ khoá, báo chủ nhà.
Chìa gãy trong ổ, khoá kẹt không mở được. Đừng tự cạy, khoan hay phá. Báo chủ nhà; họ có chìa dự phòng và thợ quen. Nếu bị kẹt ngoài cửa lúc khuya, liên lạc chủ nhà hoặc người giữ chìa dự phòng mà bạn đã thống nhất từ trước.
Cửa trượt nhôm kính, cửa ban công kẹt
Phòng trọ mới thường có cửa trượt nhôm kính ra ban công hoặc lô gia. Kẹt cửa trượt phần lớn do ray dưới bám bụi, cát, tóc. Dùng bàn chải nhỏ và máy hút bụi cầm tay, hoặc giẻ ẩm quấn quanh đầu tua vít, gạt sạch rãnh ray. Lau khô, đẩy cửa qua lại vài lần. Có thể xịt một chút bôi trơn khô vào ray, không dùng dầu đặc vì sẽ hút cát.
Nếu cửa trượt vẫn nặng, lệch khỏi ray, kêu rít như bánh xe vỡ, hoặc kính lỏng trong khung, đừng tự nhấc cánh ra khỏi ray. Cánh cửa nhôm kính nặng, kính có thể vỡ khi rơi. Đây là việc của chủ nhà và thợ nhôm kính.
Cửa lưới chống muỗi dạng kéo hay cuộn cũng làm sạch ray theo cách tương tự. Lưới rách nhỏ có thể dán bằng miếng vá lưới bán sẵn; rách to thì báo chủ nhà.
Ngăn kéo kẹt, cánh tủ lệch: cùng một cách nhìn
Ngăn kéo kéo nặng, kẹt giữa chừng. Rút hẳn ngăn kéo ra (đa số ngăn kéo ray bi có lẫy nhựa nhỏ hai bên, ấn lẫy rồi kéo), nhìn ray hai bên: thường là một món đồ rơi xuống kẹt ray, hoặc bụi, vụn bánh bám vào bi. Lau sạch ray, lắp lại. Ngăn kéo gỗ không ray thì xoa một lớp sáp nến mỏng lên cạnh dưới và rãnh trượt.
Ngăn kéo xệ, đáy võng. Thường do để đồ quá nặng như sách, chai lọ. Bớt đồ, chuyển đồ nặng xuống ngăn thấp nhất. Đáy ngăn bằng tấm ván mỏng đã bung khỏi rãnh thì đẩy lại vào rãnh, không đóng đinh.
Hai cánh tủ lệch nhau, đóng không khít. Bản lề bật của tủ lắp ráp có hai hoặc ba con ốc chỉnh: một con chỉnh sâu nông, một con chỉnh trái phải. Xoay mỗi lần một phần tư vòng, đóng thử, lặp lại đến khi hai cánh thẳng hàng. Đây là cách chỉnh được thiết kế sẵn cho người dùng, không phải sửa chữa.
Tay nắm ngăn kéo rời ra. Siết lại ốc từ mặt trong ngăn kéo. Lỗ ốc toác thì xử lý như lỗ vít bản lề ở trên, với đồ của bạn; với đồ của chủ nhà, hỏi trước.
Khi nào dừng. Ray ngăn kéo cong, bi rơi ra, khung tủ nứt, mục ở chỗ bắt bản lề: báo chủ nhà nếu tủ là đồ của phòng. Đồ của bạn thì cân nhắc thay ray; đó là việc tháo lắp nhiều ốc, làm lúc rảnh, có người giữ ngăn.
Khi nào là việc của chủ nhà, và báo thế nào
Ranh giới dễ nhớ: bôi trơn, làm sạch, siết ốc có sẵn là việc của bạn. Thay ổ khoá, thay bản lề, tháo cánh cửa, chỉnh khung, khoan lỗ mới là việc của chủ nhà. Việc ở giữa như xử lý lỗ vít toác trên cửa phòng thì hỏi trước.
Có một lý do nữa để không tự thay ổ khoá cửa phòng: chủ nhà thường giữ chìa dự phòng cho trường hợp khẩn cấp như cháy, ngập, người thuê ốm không mở cửa được. Tự thay khoá, dù với ý định an toàn hơn, làm mất lớp an toàn này và có thể vi phạm thoả thuận thuê. Nếu lo về an ninh, như chìa cũ của người thuê trước, hãy đề nghị chủ nhà đổi lõi khoá; nhiều chủ nhà làm việc này giữa hai lượt thuê. Muốn khoá thêm, dùng khoá móc riêng cho tủ đồ của bạn.
Tin nhắn báo hỏng gọn gàng giúp việc được xử lý nhanh: phòng nào, cửa nào, hỏng gì, từ khi nào, bạn đã thử gì. Ví dụ giả định: "Anh ơi, cửa phòng 7 tầng 3 bị xệ, mép dưới cạ sàn và khoá phải đẩy mạnh mới khớp. Em đã siết lại hết ốc bản lề, có một con quay không chặt. Em gửi ảnh bản lề và khe cửa. Anh cho thợ xem giúp em." Kèm ảnh khe hở giữa cánh và khung.
Câu hỏi thường gặp
Dùng xịt bôi trơn đa năng cho ổ khoá có được không?
Một số loại xịt đa năng để lại màng dầu dính, dùng lâu có thể hút bụi trong ổ khoá. Tốt nhất là loại ghi rõ dùng cho ổ khoá, hoặc bột chì than. Nếu đã lỡ xịt loại đa năng, cắm rút chìa vài lần và lau chìa sạch sau mỗi lần.
Cửa gỗ bị phồng, khó đóng vào mùa nồm thì làm sao?
Gỗ hút ẩm nên nở ra, cánh cửa cạ khung. Giữ phòng thoáng, lau khô mép cửa. Không tự bào cánh cửa. Nếu qua mùa ẩm cửa vẫn khó đóng, báo chủ nhà để thợ chỉnh.
Cửa tủ quần áo bị rơi khỏi bản lề thì tự lắp lại được không?
Nếu là bản lề bật của tủ lắp ráp và chỉ bị tuột ngàm, có thể cài lại theo đúng khớp. Nếu ốc bung, gỗ toác, cánh tủ nặng, nhờ người giữ cánh và cân nhắc báo chủ nhà nếu tủ là đồ của phòng.
Có nên tự lắp thêm chốt cửa bên trong cho an toàn?
Lắp chốt cần bắt ốc vào cánh và khung cửa, là thay đổi tài sản của phòng. Hỏi chủ nhà trước; nhiều chủ nhà đồng ý, có khi tự lắp giúp. Có thể dùng chặn cửa cao su hoặc chốt kẹp không cần khoan như một cách tạm.
Bao lâu thì nên bôi trơn bản lề một lần?
Không cần theo lịch cố định; khi nghe tiếng kêu là lúc làm. Cửa nhà tắm hay bị hơi nước có thể cần mỗi vài tháng. Mỗi lần bôi trơn chỉ một đến hai giọt, lau sạch phần thừa.