Nấu một lần ăn hai bữa mà không chán có hai nguyên tắc: nấu gấp đôi một "món gốc" có vị đơn giản, rồi ở bữa thứ hai đổi vai của nó bằng một món đi kèm khác, một cách ăn khác hoặc một chút gia vị mới. Thịt kho tối thứ Hai ăn với cơm, tối thứ Ba trộn với bún và rau thơm; canh bí tối nay, mai thả mì vào thành tô mì nước.
Với người ở một mình, nấu một lần cho hai bữa tiết kiệm được gần một nửa thời gian đứng bếp và rửa dọn, lại giảm chuyện mua nguyên liệu lẻ bỏ phí. Bài này nói về cách chọn món gốc, bảng ghép cặp bữa một và bữa hai, cách chia và cất giữ an toàn qua đêm, và những món không nên nấu để dành.
Vì sao ăn lại cùng một món thì chán, và cách tránh
Cảm giác chán đồ ăn thừa phần lớn đến từ việc bữa thứ hai giống hệt bữa đầu, chỉ kém hơn: cơm khô hơn, rau mềm nhũn, nước kho đặc lại. Não nhận ra ngay đó là "đồ hôm qua". Nếu bữa thứ hai trông khác, có thành phần mới tươi, có cách ăn khác, cảm giác đó giảm đi rất nhiều dù phần chính vẫn là món cũ.
Vì vậy, kế hoạch nấu hai bữa nên tính từ đầu chứ không phải nấu dư rồi mới nghĩ. Khi nấu món gốc, nêm vừa phải, không cho quá nhiều rau thơm hay đồ dễ úa vào nồi. Phần tươi như rau sống, rau thơm, chanh, ớt, hành phi để dành thêm vào lúc ăn, mỗi bữa một kiểu.
Một mẹo đơn giản là chia ngay sau khi nấu: múc phần bữa hai ra hộp trước khi ăn bữa một. Như vậy phần để dành sạch sẽ, không lẫn đũa đã ăn, và bạn cũng không vô tình ăn hết vì đang đói.
Khoảng cách giữa hai bữa cũng ảnh hưởng. Ăn lại ngay trưa hôm sau dễ thấy chán hơn ăn lại vào tối hôm sau, khi đã có một bữa khác xen giữa. Nếu lịch cho phép, xếp bữa hai cách bữa một một bữa, ví dụ tối thứ Hai nấu, trưa thứ Ba ăn quán, tối thứ Ba mới ăn phần để dành. Nhưng đừng để quá xa: phần lớn món chín chỉ nên giữ ngăn mát một hai ngày.
Món gốc nên chọn: bốn đặc điểm
Giữ được vị qua đêm. Món kho, món rim, món sốt, canh củ thường ngon lại hoặc ngon hơn sau một đêm vì gia vị thấm. Món chiên giòn, rau xào xanh thì kém hẳn khi hâm lại.
Vị cơ bản, dễ đổi hướng. Thịt kho nước mắm, gà luộc, đậu phụ sốt cà có vị nền đơn giản, ghép được với nhiều món khác. Món đã nêm quá đậm hay quá riêng như cà ri cay khó biến tấu.
Có nước hoặc có sốt. Món có chút nước giữ ẩm tốt khi hâm, không bị khô cứng. Nước còn dùng để trộn cơm, chan bún, nấu mì ở bữa hai.
Không cần nhiều nguyên liệu tươi. Món gốc dựa vào thịt, củ, đậu phụ giữ được vài ngày. Rau lá mềm, rau thơm là phần tươi để dành thêm từng bữa, không nấu chung vào nồi gốc.
Chế biến nhiều cũng không lâu hơn bao nhiêu. Kho 300 g thịt mất gần bằng thời gian kho 150 g. Ngược lại, chiên trứng gấp đôi thì mất gấp đôi thời gian và ăn lại cũng không ngon, nên trứng chiên không phải món gốc.
Bảng ghép cặp bữa một và bữa hai
Mỗi dòng là một món gốc nấu gấp đôi, cùng cách ăn bữa một và cách đổi vai ở bữa hai. Phần thêm vào bữa hai là đồ tươi hoặc đồ nấu thật nhanh:
| Món gốc | Bữa một | Bữa hai đổi vai | Thêm vào bữa hai |
|---|---|---|---|
| Thịt heo kho | Cơm, rau luộc | Bún trộn thịt kho | Rau sống, dưa leo, đậu phộng rang |
| Gà luộc xé | Cơm gà, nước chấm gừng | Miến hoặc mì gà | Nước dùng từ nước luộc gà, hành lá |
| Đậu phụ sốt cà | Cơm, rau cải | Bánh mì chấm sốt | Dưa leo, trứng ốp |
| Canh bí đỏ thịt băm | Cơm, trứng chiên | Cháo bí thịt | Cơm nguội nấu nhừ, tiêu, hành |
| Cá sốt cà | Cơm, rau | Bún cá sốt cà | Bún, rau thơm, chút chanh |
| Thịt bò xào hành tây | Cơm | Mì xào bò | Mì luộc, rau cải đảo nhanh |
| Rau củ luộc thập cẩm | Chấm kho quẹt hoặc nước mắm | Cơm chiên rau củ | Cơm nguội, trứng, hành |
Để ý cột "thêm vào bữa hai" phần lớn là đồ không cần nấu hoặc nấu dưới năm phút. Đó là chỗ tạo khác biệt. Nếu bữa hai cũng phải nấu thêm cả một món lớn, lợi ích tiết kiệm thời gian mất đi.
Thịt bò xào chỉ nên xào vừa chín ở bữa một và để riêng phần bữa hai chưa trộn rau, khi đảo lại với mì sẽ không bị dai quá. Rau xanh xào hay luộc thì nên ăn hết trong bữa, bữa hai dùng rau mới.
Chia và cất phần bữa hai an toàn
Đồ ăn để dành qua đêm an toàn hay không phụ thuộc chủ yếu vào việc làm nguội và cất lạnh nhanh. Các bước:
- Múc phần bữa hai ra hộp sạch ngay khi nấu xong, bằng muôi sạch, trước khi ăn bữa một.
- Để hộp mở nắp cho bớt hơi nóng, không để quá lâu ở nhiệt độ phòng. Nhiều khuyến cáo an toàn thực phẩm phổ biến khuyên không để đồ ăn chín ở nhiệt độ phòng quá khoảng hai giờ; trời nóng thì nên cất sớm hơn.
- Đậy nắp, cất ngăn mát. Phần lớn món chín nên dùng trong một hai ngày. Nếu bữa hai cách quá xa, cân nhắc cấp đông ngay phần đó.
- Ghi ngày lên nắp bằng một mẩu băng dính giấy, nhất là khi dùng tủ lạnh chung với bạn.
- Khi ăn, hâm nóng kỹ đến khi bốc hơi đều, món có nước thì đun sôi lại. Chỉ hâm phần sẽ ăn, không hâm đi hâm lại cả hộp nhiều lần.
- Bỏ đi nếu có mùi lạ, vị chua bất thường, nhớt, sủi bọt dù chưa quá hạn. Không nếm thử để kiểm tra.
Chuyện bảo quản đồ ăn thừa giữ được bao lâu và rã đông thế nào có bài kỹ hơn ở mục đi chợ và trữ đồ ăn. Ở đây chỉ cần nhớ ba điều: chia ra sớm, cất lạnh nhanh, hâm nóng kỹ.
Những món không nên nấu để dành
Không phải món nào cũng hợp với cách nấu hai bữa, vì lý do ngon hoặc lý do an toàn:
- Rau xanh xào, luộc: qua đêm rau úa, chuyển màu, mất ngon. Nấu vừa đủ một bữa, bữa hai dùng rau mới.
- Món chiên giòn: chả giò, cá chiên giòn, đậu phụ chiên giòn mềm nhũn khi để qua đêm. Nếu muốn ăn lại, hâm trên chảo khô thay vì hấp.
- Trứng lòng đào, trứng ốp lết lòng đào: trứng chưa chín kỹ không nên để dành.
- Hải sản có vỏ đã nấu: ngao, sò, mực nấu xong nên ăn trong bữa. Nếu còn thừa, cất lạnh ngay và ăn sớm.
- Món có nước cốt dừa, sữa, kem: dễ hỏng hơn khi trời nóng, nên ăn trong ngày.
- Cơm trộn sẵn với nhiều rau sống: rau sống ra nước, cơm nhão. Để riêng rau, trộn khi ăn.
Danh sách không có nghĩa là cấm ăn lại. Nó chỉ gợi ý rằng những món này không nên là món gốc để cố ý nấu gấp đôi. Phần lỡ thừa thì cất lạnh ngay và ăn sớm nhất có thể.
Mang phần bữa hai đi học, đi làm
Phần bữa hai rất hợp để mang đi làm bữa trưa hôm sau. Lúc chia, dùng hộp có nắp kín, để riêng phần cơm và phần thức ăn có nước nếu được, để cơm không bị nhão. Rau sống, rau thơm cho vào túi nhỏ riêng, trộn khi ăn.
Nếu chỗ học, chỗ làm có tủ lạnh, cất hộp vào ngay khi đến. Nếu không có tủ lạnh mà phải để vài giờ, chọn món ít rủi ro hơn như món kho, món rim, tránh món có trứng chưa chín kỹ, hải sản, nước cốt dừa. Túi giữ nhiệt có túi đá nhỏ là một món đáng mua nếu bạn mang cơm thường xuyên.
Mang cơm đi không chỉ tiết kiệm tiền ăn trưa mà còn giúp bữa trưa đều đặn hơn, nhất là những ngày lịch kín không kịp ra quán. Chuyện tính tiền ăn ngoài so với tự nấu trên mỗi bữa có bài riêng ở mục tiêu tiền khéo.
Hộp mang đi nên là loại dễ rửa, nắp kín, không có nhiều rãnh khó cọ. Mang hộp về là rửa ngay tối đó, không để trong balo qua đêm; một hộp cơm bỏ quên hai ngày trong balo đủ làm cả balo có mùi.
Một tuần với ba món gốc (ví dụ giả định)
Ví dụ giả định cho một người đi làm, nấu tối từ thứ Hai đến thứ Bảy. Chủ nhật đi chợ, mua đủ cho ba món gốc: thịt heo để kho, một con gà nhỏ hoặc nửa con để luộc, một ít cá phi lê và cà chua để làm cá sốt cà, cùng rau các loại.
Thứ Hai kho thịt gấp đôi, ăn với cơm và rau luộc; thứ Ba ăn bún trộn thịt kho với rau sống, phần còn thừa mang trưa thứ Tư. Thứ Tư luộc gà, ăn cơm gà; thứ Năm nấu miến gà từ nước luộc. Thứ Sáu làm cá sốt cà, ăn với cơm; thứ Bảy ăn bún cá. Tổng cộng sáu bữa tối và một bữa trưa, nhưng chỉ ba lần nấu thật sự, ba lần còn lại mất khoảng mười phút.
Bạn không cần theo đúng thực đơn này. Điều đáng học là nhịp: nấu món gốc vào tối đầu, đổi vai vào tối sau, xoay ba món gốc trong tuần. Tuần sau thay món gốc khác để không lặp vị.
Nếu tủ lạnh dùng chung hoặc rất nhỏ, ba hộp để dành cùng lúc có thể không vừa. Khi đó giảm xuống hai món gốc một tuần, hoặc chọn món gốc chiếm ít chỗ như thịt kho, gà xé, thay vì canh nhiều nước. Thử một tuần, ghi lại món nào ăn bữa hai vẫn ngon, món nào không; sau một tháng bạn sẽ có danh sách món gốc của riêng mình.
Câu hỏi thường gặp
Đồ ăn nấu sẵn để tủ lạnh được bao lâu?
Phần lớn món chín nên dùng trong khoảng một hai ngày khi đã cất ngăn mát sớm sau khi nấu. Nếu chưa ăn trong thời gian đó, nên cấp đông ngay. Luôn hâm nóng kỹ trước khi ăn và bỏ đi nếu có mùi, vị hay độ nhớt bất thường.
Làm sao để không chán khi ăn lại món hôm qua?
Đổi vai món đó ở bữa thứ hai: thịt kho trộn bún, gà luộc nấu miến, canh nấu thành cháo. Thêm đồ tươi như rau sống, rau thơm, chanh, hành phi lúc ăn. Bữa hai trông và vị khác đi thì cảm giác "đồ thừa" giảm rất nhiều.
Món nào hợp để nấu một lần ăn hai bữa?
Món kho, rim, sốt, canh củ, gà luộc là hợp nhất vì giữ vị qua đêm và dễ biến tấu. Rau xanh xào, món chiên giòn, trứng lòng đào, hải sản có vỏ thì nên nấu vừa đủ ăn trong bữa.
Có nên để đồ ăn nguội hẳn rồi mới cho vào tủ lạnh?
Không nên để quá lâu ở nhiệt độ phòng. Để hộp mở nắp cho bớt hơi nóng một lúc ngắn rồi đậy nắp cất tủ. Chia thành hộp nhỏ giúp nguội nhanh hơn. Trời nóng thì càng nên cất sớm.
Mang cơm đi làm mà không có tủ lạnh thì sao?
Chọn món ít rủi ro như món kho, rim; tránh trứng chưa chín kỹ, hải sản, món có nước cốt dừa. Dùng túi giữ nhiệt có túi đá nếu phải để vài giờ. Để riêng rau sống và trộn khi ăn.
Có nên hâm lại đồ ăn nhiều lần không?
Không nên. Chỉ lấy ra và hâm phần sẽ ăn trong bữa, phần còn lại giữ lạnh. Hâm đi hâm lại cả hộp nhiều lần làm món mất ngon và tăng thời gian đồ ăn nằm ở nhiệt độ dễ hỏng.