Muốn biết vì sao tiền điện phòng trọ cao, cách chắc nhất là tự đo: ghi số trên công tơ phụ của phòng vào cùng một giờ mỗi tối trong bảy ngày, trừ hai ngày liền nhau ra lượng điện từng ngày, rồi so với những gì bạn đã bật hôm đó. Ở phần lớn phòng trọ, hai thủ phạm lớn nhất là điều hoà và bình nóng lạnh; quạt, đèn, sạc điện thoại góp rất ít dù chạy cả ngày.
Khi đã có số đo, việc giảm điện trở nên cụ thể: chỉnh nhiệt độ điều hoà, đổi giờ bật bình nóng lạnh, bỏ thói quen đun nước nhiều lần. Bài dưới chỉ cách đọc công tơ, cách tính điện từng thiết bị, những thay đổi đáng làm và lúc nào con số bất thường cần báo chủ trọ. Bài không bàn ngân sách tháng, chỉ nói riêng khoản tiền điện.
Đọc công tơ phụ của phòng
Phần lớn khu trọ lắp cho mỗi phòng một công tơ phụ, thường đặt ở hành lang, cầu thang hoặc ngay cạnh cửa phòng. Chủ trọ đọc số trên công tơ này vào một ngày cố định mỗi tháng, lấy số mới trừ số cũ để ra số điện bạn đã dùng. Hỏi chủ trọ công tơ nào là của phòng mình ngay khi dọn vào, và chụp ảnh số công tơ ngày nhận phòng.
Công tơ cơ có một dãy ô số quay. Các ô chữ đen là số kWh nguyên, ô cuối thường có viền hoặc màu đỏ là phần lẻ sau dấu phẩy; khi ghi số chỉ cần lấy phần chữ đen. Công tơ điện tử có màn hình số, nhiều loại hiển thị luân phiên nhiều thông số; đợi tới lúc màn hình hiện chỉ số điện năng, thường có ký hiệu kWh, rồi mới ghi.
Ghi kèm ngày giờ mỗi lần đọc. Một tấm ảnh chụp công tơ bằng điện thoại là đủ, vì ảnh đã có sẵn thời gian. Thói quen nhỏ này còn có ích khi đối chiếu với chủ trọ vào ngày chốt số, hoặc khi chuyển phòng giữa tháng.
Đo một tuần để biết mình dùng bao nhiêu mỗi ngày
Bạn không cần thay đổi gì trong tuần đo, chỉ sống như bình thường và ghi lại:
- Chọn một giờ cố định mỗi tối, ví dụ chín giờ, chụp ảnh công tơ.
- Trong ngày, ghi vắn tắt vào điện thoại những gì đã bật lâu: điều hoà mấy tiếng, bình nóng lạnh bật lúc nào, có nấu cơm, đun nước, giặt máy không.
- Hết bảy ngày, lấy số hôm sau trừ số hôm trước để ra số kWh từng ngày.
- Đặt cạnh nhau ngày có điều hoà và ngày không, ngày tắm nước nóng và ngày không. Chênh lệch giữa chúng gần đúng bằng phần điện của thiết bị đó.
- Nhân số kWh trung bình mỗi ngày với 30 để ước số điện cả tháng, rồi so với số trên hoá đơn chủ trọ gửi.
Ví dụ giả định: phòng của Minh, sinh viên năm hai, dùng 3 kWh vào ngày không bật điều hoà và 9 kWh vào ngày bật điều hoà từ mười giờ tối tới sáng. Chỉ một con số đó đã cho Minh biết khoảng hai phần ba tiền điện tháng hè đến từ một thiết bị.
Tính điện từng thiết bị: công suất nhân giờ dùng
Công thức chỉ có một dòng: số kWh = công suất (W) × số giờ dùng ÷ 1.000. Công suất thường in trên nhãn dán ở thân hoặc đáy thiết bị. Bảng dưới là các mức công suất thường gặp để ước lượng; thiết bị của bạn có thể khác, hãy xem nhãn:
| Thiết bị | Công suất thường gặp | Giờ dùng ví dụ | Ước tính mỗi ngày |
|---|---|---|---|
| Điều hoà 1 HP (khi máy nén chạy) | 750–1.000 W | 8 giờ, máy nén chạy khoảng nửa thời gian | Khoảng 3–4 kWh |
| Bình nóng lạnh | 2.000–2.500 W | Bật 30 phút | Khoảng 1–1,25 kWh |
| Ấm siêu tốc | 1.500–2.000 W | 3 lần, mỗi lần 5 phút | Khoảng 0,4–0,5 kWh |
| Bếp điện mini | 1.000–2.000 W | 30 phút | Khoảng 0,5–1 kWh |
| Nồi cơm điện | 500–700 W | 30 phút nấu | Khoảng 0,3 kWh |
| Quạt đứng | 40–60 W | 10 giờ | Khoảng 0,5 kWh |
| Laptop đang sạc | 45–90 W | 6 giờ | Khoảng 0,3–0,5 kWh |
| Sạc điện thoại | 10–25 W | 2 giờ | Dưới 0,05 kWh |
Nhìn cột cuối là thấy thứ tự ưu tiên: điều hoà và các thiết bị sinh nhiệt (bình nóng lạnh, ấm đun, bếp) chiếm phần lớn. Rút sạc điện thoại khi không dùng là thói quen tốt cho an toàn, nhưng về tiền điện thì tác động nhỏ hơn rất nhiều so với chỉnh điều hoà một độ.
Điều hoà: những chỉnh nhỏ có tác động lớn
Đặt nhiệt độ khoảng 26–28 độ C, kết hợp quạt. Mỗi độ thấp hơn bắt máy nén chạy lâu hơn. Quạt làm gió lưu thông giúp bạn thấy mát ở nhiệt độ cao hơn. Nhiều người ngủ ngon ở 27 độ có quạt nhẹ mà trước đó cứ đặt 22 độ.
Đóng kín cửa, kéo rèm phía nắng. Phòng hở khe cửa, cửa sổ nắng chiều chiếu thẳng khiến điều hoà phải bù nhiệt liên tục. Rèm dày bên cửa sổ hướng tây giảm nóng đáng kể cho buổi chiều.
Hẹn giờ tắt lúc gần sáng. Nhiệt độ ngoài trời thường thấp nhất vào cuối đêm. Hẹn tắt điều hoà khoảng bốn năm giờ sáng và để quạt chạy tiếp là cách nhiều người dùng.
Giữ lưới lọc sạch. Lưới lọc bụi ở mặt trước dàn lạnh có thể tháo ra rửa nước theo hướng dẫn sử dụng, khoảng vài tuần một lần mùa nóng. Phần vệ sinh sâu, nạp gas là việc của thợ và thường do chủ trọ lo; hỏi trước khi gọi.
Không bật tắt liên tục. Ra ngoài mười lăm phút thì để máy chạy ở nhiệt độ cao hơn còn hơn tắt rồi bật lại khi phòng đã nóng hẳn.
Bình nóng lạnh, ấm đun, bếp: nhóm sinh nhiệt
Bình nóng lạnh có công suất lớn nhất trong phòng trọ. Bật cả ngày để lúc nào cũng có nước nóng là cách tốn nhất, vì bình phải liên tục đun bù phần nhiệt thất thoát. Thói quen phổ biến là bật trước giờ tắm khoảng 15–30 phút tuỳ dung tích bình và mùa, rồi tắt. Nhiều khuyến cáo an toàn điện cũng khuyên ngắt bình trước khi tắm; cầu dao hoặc công tắc của bình nên được dùng thường xuyên, không để bật quanh năm. Mùa hè, nhiều ngày có thể không cần nước nóng.
Ấm siêu tốc đun một lần chỉ vài phút, nhưng đun đầy ấm để pha một gói mì, đun đi đun lại nhiều lần trong ngày cộng lại khá nhiều. Đun vừa lượng cần, hoặc đun một lần rồi giữ trong phích, bình giữ nhiệt cho cả buổi.
Bếp điện mini, nồi cơm điện tốn điện theo thời gian nấu. Đậy nắp khi đun, ngâm gạo trước khi nấu, nấu cơm đủ cho hai bữa rồi cất phần dư đúng cách là những cách giảm thời gian bật bếp. Không để nồi cơm ở chế độ giữ ấm cả ngày; vừa tốn điện, vừa không tốt cho cơm.
Những thứ ít tốn hơn bạn nghĩ và những thứ âm thầm
Đèn LED, quạt, sạc điện thoại, router Wi-Fi là những thiết bị nhiều người lo nhưng thực ra góp phần nhỏ. Một bóng LED khoảng 10 W bật năm giờ mỗi tối chỉ khoảng 1,5 kWh mỗi tháng. Tắt đèn khi ra khỏi phòng vẫn là thói quen tốt, nhưng đừng kỳ vọng nó giảm hoá đơn như chỉnh điều hoà.
Ngược lại, có những khoản âm thầm hay bị quên: máy tính để bàn không tắt hẳn qua đêm, tủ lạnh mini đặt sát tường không có chỗ toả nhiệt, cửa tủ lạnh đóng không khít, máy sấy tóc công suất lớn dùng mỗi ngày, bàn là. Tủ lạnh đặt sát tường nóng hay ngay cạnh bếp phải chạy nhiều hơn; chừa khoảng hở vài phân phía sau và hai bên.
Một thiết bị cũ, hỏng một phần cũng có thể tốn điện bất thường: quạt kêu to quay chậm, tủ lạnh chạy liên tục không ngắt. Khi đo tuần mà số điện vẫn cao dù đã chỉnh thói quen, nên để ý tới những thiết bị này.
Tiền điện đổi theo mùa: chuẩn bị trước tháng nóng
Ở nhiều nơi, tiền điện phòng trọ tháng sáu, tháng bảy có thể gấp đôi tháng mười hai, chủ yếu vì điều hoà và quạt. Biết trước điều này giúp bạn khỏi bất ngờ khi nhận hoá đơn. Một cách đơn giản là xem lại số kWh của tháng nóng năm trước nếu đã ở phòng đó, hoặc hỏi người thuê trước, rồi chuẩn bị tinh thần cho mức ấy.
Trước mùa nóng, làm vài việc rẻ mà hiệu quả: treo rèm dày ở cửa sổ đón nắng chiều, dán thêm miếng chắn nắng loại dán tạm không để lại keo nếu chủ trọ đồng ý, kê bàn học xa bức tường nóng, nhờ chủ trọ cho vệ sinh điều hoà nếu máy đã lâu chưa làm. Những việc này giảm nhiệt cho phòng, nghĩa là điều hoà chạy ít hơn.
Mùa lạnh ở miền Bắc thì ngược lại, bình nóng lạnh và máy sưởi là khoản tăng. Máy sưởi nhỏ có công suất không kém bình nóng lạnh; dùng chăn dày, tất ấm, quần áo nhiều lớp trước khi bật máy sưởi, và không để máy sưởi chạy khi ngủ hoặc khi ra khỏi phòng vì lý do an toàn cháy nổ.
Khi con số không khớp: lúc nào báo chủ trọ
Có hai kiểu không khớp thường gặp. Kiểu thứ nhất: bạn đo được trung bình một ngày khoảng 4 kWh, cả tháng khoảng 120 kWh, nhưng hoá đơn ghi 200 kWh. Hãy mang ảnh công tơ ngày đầu và ngày cuối kỳ, nhẹ nhàng hỏi chủ trọ cách tính. Có khi chỉ là đọc nhầm số, ghi nhầm phòng.
Kiểu thứ hai: bạn tắt hết mọi thiết bị, rút điện cả tủ lạnh trong một hai giờ, mà công tơ vẫn chạy rõ rệt. Đó có thể là dấu hiệu công tơ đấu chung với phòng khác hoặc có chỗ rò điện. Đây là việc của chủ trọ và thợ điện, không tự mở công tơ, tự lần dây. Báo chủ trọ kèm thời điểm đã thử, không đụng vào phần điện cố định của toà nhà.
Về giá mỗi số điện, mức chủ trọ thu là theo thoả thuận khi thuê, nhưng quy định hiện hành về giá bán lẻ điện có những điều khoản riêng cho người thuê nhà để ở, liên quan tới việc đăng ký định mức theo số người. Nội dung cụ thể thay đổi theo từng thời kỳ, nên hãy hỏi điện lực địa phương hoặc tra văn bản hiện hành trước khi trao đổi với chủ trọ, và nói chuyện ôn hoà.
Câu hỏi thường gặp
Phòng trọ một người dùng khoảng bao nhiêu số điện một tháng là bình thường?
Không có con số chung vì phụ thuộc mùa, có điều hoà hay không, có nấu ăn bằng điện không. Phòng không điều hoà thường dùng ít hơn hẳn phòng bật điều hoà mỗi đêm. Cách đúng là tự đo một tuần như trong bài để có con số của chính mình, rồi theo dõi thay đổi.
Rút phích cắm các thiết bị khi không dùng có tiết kiệm nhiều không?
Với phòng trọ, điện ở chế độ chờ của sạc, tivi, loa thường nhỏ so với điều hoà và bình nóng lạnh. Rút phích vẫn đáng làm vì an toàn và tiết kiệm chút ít, nhưng nếu muốn giảm rõ hoá đơn thì nên bắt đầu từ thiết bị công suất lớn.
Điều hoà inverter có giúp giảm tiền điện phòng trọ không?
Máy inverter thường tiết kiệm hơn khi chạy lâu và ổn định, như bật cả đêm. Nhưng người thuê thường không chọn được máy. Với máy có sẵn, cách dùng như nhiệt độ, đóng cửa, lưới lọc sạch có tác động lớn hơn việc máy thuộc loại nào.
Có nên tự mua công tơ để kiểm tra công tơ của chủ trọ không?
Không nên tự lắp hay đấu nối thêm vào hệ thống điện của phòng, vì liên quan an toàn điện và tài sản của chủ nhà. Cách đo bằng ghi số mỗi tối trên công tơ có sẵn là đủ để phát hiện bất thường. Nghi công tơ sai thì đề nghị chủ trọ kiểm tra hoặc mời bên có chuyên môn.
Ở ghép hai người thì đo điện thế nào cho công bằng?
Phần chia tiền giữa người ở ghép thuộc chuyện thoả thuận chung của phòng. Với việc đo, có thể ghi số công tơ những ngày một người vắng nhà để thấy mỗi người dùng chừng nào, nhưng nên dùng con số để cùng điều chỉnh thói quen hơn là để tính toán chi li với nhau.
Tiền điện tháng hè tăng gấp đôi có phải bất thường không?
Thường không, vì điều hoà và quạt chạy nhiều hơn hẳn. Dùng cách đo theo ngày để so ngày có và không điều hoà. Nếu phần tăng vẫn lớn hơn nhiều so với lượng điều hoà bạn dùng, kiểm tra lại cách tính với chủ trọ.