Muốn so tự nấu với ăn ngoài cho đúng, hãy tính trên một bữa: lấy tổng tiền đi chợ trong hai tuần (kể cả gia vị, gạo, phần đồ bỏ phí) cộng tiền điện gas nấu, chia cho số bữa đã thật sự nấu và ăn; rồi đặt cạnh giá trung bình một bữa ăn ngoài của bạn, gồm cả đồ uống kèm, phí giao, gửi xe. Với nhiều người ở một mình, tự nấu thường thấp hơn trên mỗi bữa, nhưng khoảng cách hẹp hơn tưởng tượng khi tính cả phần bỏ phí và chi phí ban đầu.
Bài này không phán nên chọn bên nào. Nó đưa ra cách tính để bạn tự thấy con số của mình, các khoản ẩn ở cả hai phía, và cách phối hợp hai lựa chọn sao cho hợp với lịch học, lịch làm. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định, giá thật ở nơi bạn sống có thể khác nhiều.
Vì sao "tự nấu chắc chắn rẻ hơn" chưa đủ
Câu nói quen thuộc là tự nấu rẻ hơn ăn ngoài. Với gia đình bốn người thì gần như luôn đúng, vì mua nguyên liệu theo lượng lớn và nấu một nồi cho cả nhà. Với một người, phép tính khác: bạn mua bó rau cho bốn người rồi bỏ một nửa, mua chai dầu dùng nửa năm, mua cái nồi, cái chảo, con dao ngay tháng đầu. Những khoản đó không hiện ra khi bạn chỉ nhìn giá miếng thịt.
Phía ăn ngoài cũng có khoản ẩn: ly trà đá, chai nước, phí giao, tiền gửi xe, và những lần gọi thêm món vì đói. Một bữa cơm bình dân với một đồ uống, một bữa đặt giao có phí vận chuyển, hai bữa này có thể chênh nhau nhiều dù món chính giống nhau.
Vì vậy, thay vì tranh luận chung chung, cách thực tế là đo trong hai tuần. Bạn sẽ có hai con số của chính mình, ở đúng khu mình sống, với đúng thói quen của mình. Phần dưới hướng dẫn cách đo cho từng phía.
Tính chi phí một bữa tự nấu
Ghi chép trong hai tuần liền, không thay đổi thói quen. Một ghi chú trên điện thoại là đủ:
- Ghi mọi khoản đi chợ cho đồ ăn: thịt cá, rau, trứng, gạo, gia vị, dầu ăn. Món dùng lâu như nước mắm, dầu ăn chỉ cần ghi phần ước tính đã dùng trong hai tuần, ví dụ một phần tư chai.
- Ước tiền điện hoặc gas dùng để nấu. Nếu đã đo điện như bài về tiền điện phòng trọ, lấy số kWh các ngày có nấu trừ đi ngày không nấu.
- Ghi số bữa thật sự nấu và ăn ở nhà, kể cả bữa sáng đơn giản, cơm mang đi làm.
- Ghi những gì phải bỏ đi vì hỏng, ước giá trị của chúng; khoản này đã nằm trong tiền đi chợ nhưng nên biết riêng.
- Chia tổng tiền cho số bữa. Đó là chi phí một bữa tự nấu của bạn trong giai đoạn này.
Đừng tính tiền mua nồi chảo, bát đĩa vào phép tính hai tuần; đó là chi phí ban đầu, dùng nhiều năm. Nếu muốn, chia giá bộ đồ bếp cho khoảng một năm số bữa để thấy nó nhỏ tới mức nào trên mỗi bữa.
Ví dụ giả định: hai tuần của Hà
Hà, nhân viên văn phòng mới đi làm, thử ghi lại hai tuần. Các con số dưới đây chỉ để minh hoạ cách tính, không phản ánh giá ở bất kỳ nơi nào:
| Khoản | Tự nấu (12 bữa) | Ăn ngoài (10 bữa) |
|---|---|---|
| Món chính | Đi chợ: 420.000 đ | Cơm, bún, phở: 400.000 đ |
| Gia vị, dầu, gạo dùng trong kỳ | Khoảng 40.000 đ | Không có |
| Điện nấu ăn | Khoảng 15.000 đ | Không có |
| Đồ uống kèm | Không có | 60.000 đ |
| Phí giao, gửi xe | Không có | 45.000 đ |
| Đồ bỏ phí (đã nằm trong tiền chợ) | Khoảng 50.000 đ | Không có |
| Tổng | 475.000 đ | 505.000 đ |
| Trên một bữa | Khoảng 39.600 đ | Khoảng 50.500 đ |
Trong ví dụ này, tự nấu thấp hơn khoảng một phần năm trên mỗi bữa. Điều đáng chú ý là khoản bỏ phí: nếu Hà không bỏ phí 50.000 đ, chi phí mỗi bữa tự nấu giảm thêm khoảng 4.000 đ. Nghĩa là cách đi chợ cho một người ảnh hưởng tới phép so không kém gì giá ở chợ.
Các khoản ẩn ở hai phía
Tự nấu: chi phí ban đầu. Nồi, chảo, dao thớt, bát đĩa, hộp đựng. Mua dần theo nhu cầu, ưu tiên đồ bền, có thể mua cũ một số món, sẽ đỡ hơn mua cả bộ ngay tuần đầu.
Tự nấu: đồ bỏ phí. Khoản ẩn lớn nhất với người ở một mình. Mua theo bữa, chia phần cấp đông, dọn tủ hằng tuần là cách giảm.
Tự nấu: thời gian. Đi chợ, sơ chế, nấu, rửa bát, mỗi bữa tối có thể mất 40–60 phút. Thời gian không phải tiền mặt, nhưng là thứ bạn cần cho học, làm, nghỉ.
Ăn ngoài: đồ uống và món gọi thêm. Một ly nước ngọt hay trà sữa kèm bữa có khi bằng nửa giá món chính. Đây là khoản dễ cắt nhất mà không làm bữa ăn kém đi.
Ăn ngoài: phí giao và gửi xe. Đặt giao một suất có phí vận chuyển, đi ăn xa có tiền gửi xe, xăng. Cộng lại trong tháng là khoản đáng kể.
Ăn ngoài: khó kiểm soát rau và độ mặn. Không phải chi phí tiền mặt, nhưng nhiều bữa ăn ngoài liên tục dễ ít rau, nhiều dầu mỡ.
Phối hợp hai cách cho hợp lịch sống
Đa số người trẻ không chọn hẳn một bên mà phối hợp. Mô hình nhiều người thấy dễ giữ là tự nấu bữa tối các ngày trong tuần, ăn trưa ở căng tin hoặc quán gần chỗ học, chỗ làm, cuối tuần ăn ngoài một hai bữa với bạn. Mô hình khác là nấu một nồi món mặn tối Chủ nhật, chia hộp mang cơm trưa ba ngày đầu tuần.
Cách phối hợp nên dựa vào lịch thật. Tuần thi, tuần dự án gấp mà vẫn cố nấu mỗi tối thì dễ bỏ ngang, rồi cả tủ đồ ăn hỏng. Những tuần đó, chủ động chọn ăn ngoài nhiều hơn và đi chợ ít đi một nửa là quyết định tiết kiệm hơn.
Một mẹo nhỏ: chọn sẵn ba bốn quán quen gần nơi ở, biết món nào vừa túi, đủ rau, không phải gọi thêm. Khi lỡ kế hoạch nấu, bạn đi thẳng tới quán quen thay vì mở ứng dụng giao hàng lúc đói và đặt món đầu tiên hiện ra.
Bữa sáng: khoản nhỏ mà đều đặn
Khi so tự nấu với ăn ngoài, nhiều người chỉ nghĩ tới bữa trưa, bữa tối và quên bữa sáng. Nhưng bữa sáng lặp lại mỗi ngày, nên chênh lệch nhỏ trên một bữa thành khoản đáng kể sau một tháng. Ví dụ giả định: một ổ bánh mì, một hộp xôi mua trên đường đi làm và một bữa sáng tự làm từ yến mạch, chuối, sữa hộp có thể chênh nhau vài nghìn đến hơn chục nghìn đồng mỗi ngày tuỳ nơi.
Không cần tự làm bữa sáng mỗi ngày. Một cách cân bằng là tự làm vào những ngày đi học, đi làm sớm, ví dụ yến mạch ngâm từ tối trước, trứng luộc sẵn, khoai lang hấp, và mua ăn vào những ngày thong thả hoặc thèm món nóng. Những món tự làm này hầu như không cần nấu buổi sáng, chỉ mất vài phút.
Bữa sáng tự làm còn có một cái lợi khác: bạn không phải ghé quán lúc vội, tránh được cả ly cà phê, ly nước mua kèm theo thói quen. Đây thường là phần chi lặp lại mà người ta ít để ý nhất.
Khi nào ăn ngoài lại là lựa chọn hợp lý hơn
Có những hoàn cảnh mà ăn ngoài hợp lý hơn tự nấu, kể cả về tiền. Phòng trọ không có chỗ nấu hoặc nội quy không cho nấu thì mua dụng cụ, lén nấu vừa không an toàn vừa gây căng thẳng với chủ trọ. Lịch học, lịch làm thay đổi liên tục khiến đồ ăn mua về hỏng nhiều hơn được nấu. Hoặc bạn đang trong một giai đoạn rất bận, cần thời gian ngủ và học hơn là đứng bếp.
Trong những trường hợp đó, mục tiêu không phải là ép mình tự nấu mà là ăn ngoài khéo: chọn quán cơm có nhiều rau, gọi một món chính thay vì hai, uống nước lọc thay đồ uống ngọt, hạn chế đặt giao lẻ từng suất. Mua sẵn ít trái cây, sữa, trứng luộc để bổ sung.
Khi hoàn cảnh thay đổi, ví dụ chuyển sang phòng có bếp hoặc lịch ổn định hơn, làm lại phép đo hai tuần. Lựa chọn hợp lý của tháng này không nhất thiết là lựa chọn của nửa năm sau.
Giảm chi phí bữa tự nấu mà không ăn kém đi
Nếu sau hai tuần đo, bạn thấy chi phí mỗi bữa tự nấu cao hơn mong muốn, nhìn vào ba chỗ trước tiên. Chỗ thứ nhất là đồ bỏ phí, như đã thấy trong ví dụ của Hà. Chỗ thứ hai là nguồn đạm: trứng, đậu phụ, đậu khô, thịt xay, cá nhỏ theo mùa thường cho cùng lượng đạm với chi phí thấp hơn các phần thịt nạc đặc biệt. Chỗ thứ ba là những món mua sẵn kèm theo như dưa muối, chả, nước sốt pha sẵn.
Nấu một lần cho hai bữa giúp giảm cả tiền điện lẫn thời gian, miễn phần thứ hai được cất lạnh sớm. Một nồi canh đủ hai bữa, một chảo thịt rang chia đôi, một bữa ăn ngay, một hộp mang đi làm.
Đừng cắt rau và trái cây để giảm tiền. Đó là phần làm bữa tự nấu khác với mì gói. Rau theo mùa, rau cải, bí, su su thường là lựa chọn vừa túi.
Câu hỏi thường gặp
Mới ra ở riêng thì có nên tự nấu ngay không?
Có thể bắt đầu nhẹ: vài bữa tối mỗi tuần với món đơn giản, dụng cụ tối thiểu. Tháng đầu chi phí mỗi bữa thường cao vì phải mua gia vị, dụng cụ và chưa quen lượng. Sau một hai tháng, khi đã quen nhịp, con số mới phản ánh đúng.
Có nên tính thời gian nấu nướng ra tiền không?
Tuỳ bạn. Một số người thích quy thời gian ra tiền để so, nhưng thời gian nấu cũng có thể là lúc nghỉ ngơi, học nấu ăn, gọi điện về nhà. Quan trọng hơn là biết mình có bao nhiêu thời gian rảnh thật mỗi tối và chọn số bữa nấu vừa với nó.
Ăn cơm căng tin, cơm văn phòng có rẻ hơn tự nấu không?
Phụ thuộc giá ở nơi học, nơi làm và cách bạn nấu. Cơm căng tin thường đã có đủ món chính, rau, canh, nên có thể gần với chi phí tự nấu một bữa đầy đủ. Ghi lại hai tuần để so theo đúng cách tính trong bài.
Mang cơm đi làm có tiết kiệm thật không?
Thường có, vì phần cơm mang đi là phần dư của bữa tối đã nấu, không tốn thêm nhiều nguyên liệu hay điện. Cần một hộp tốt, túi giữ nhiệt và cất lạnh đúng cách. Nếu nơi làm việc không có chỗ hâm hay chỗ cất lạnh, chọn món chịu được vài giờ trong túi giữ nhiệt có đá.
Đặt đồ ăn qua ứng dụng nhiều có sao không?
Không có gì sai, nhưng nên biết rõ tổng giá cuối cùng gồm phí giao, phí dịch vụ, đồ uống kèm. Ghi lại số lần đặt trong tháng và tổng tiền giúp bạn thấy khoản này lớn cỡ nào so với bữa tự nấu hoặc ăn tại quán.