Chi phí đi lại của người trẻ ở thành phố nên được tính theo tháng chứ không theo lượt: với xe máy là tiền xăng cộng gửi xe cộng phần bảo dưỡng chia theo tháng; với xe buýt, metro là vé tháng hoặc tổng vé lượt; cộng thêm những chặng xe công nghệ lẻ hay bị quên. Khi đặt các con số đó cạnh nhau, nhiều người thấy khoản lớn nhất không phải tiền xăng mà là tiền gửi xe và các chuyến gọi xe lúc trễ giờ.
Bài dưới đưa ra cách tự tính cho từng phương tiện, một ví dụ giả định để so, và các mẹo giảm từng khoản. Bài không bàn kỹ thuật lái xe hay sửa xe; các phần đó thuộc những trang chuyên về xe máy, sửa xe. Giá vé, giá xăng trong bài đều là số giả định để minh hoạ cách tính.
Tính chi phí xe máy theo tháng
Xe máy là phương tiện chính của phần lớn người trẻ. Chi phí của nó gồm nhiều mẩu nhỏ, cộng lại mới thấy đủ:
- Đo quãng đường mỗi ngày: dùng ứng dụng bản đồ để xem quãng đường từ nhà tới trường, chỗ làm và quay về, cộng thêm vài cây số cho việc vặt.
- Tính xăng: lấy số km mỗi tháng nhân mức tiêu hao của xe (lít trên 100 km, xem sổ hướng dẫn hoặc tự đo bằng cách đổ đầy bình và ghi số km), rồi nhân giá xăng.
- Cộng tiền gửi xe: ở trường, chỗ làm, khu trọ nếu thu riêng, và những lần gửi xe khi đi chơi, đi chợ.
- Chia chi phí bảo dưỡng định kỳ theo tháng: thay dầu, lốp, má phanh, theo khuyến cáo của sổ bảo hành.
- Cộng các khoản theo năm như bảo hiểm bắt buộc, chia cho 12.
Khoản hay bị bỏ quên là bảo dưỡng. Nó không đến mỗi tháng nhưng chắc chắn đến, và đến cùng lúc với những tháng mà bạn không có dư. Chia đều theo tháng giúp bạn thấy giá thật của mỗi ngày chạy xe.
Ví dụ giả định: ba cách đi của Nam
Nam đi làm cách phòng trọ 8 km, làm 22 ngày mỗi tháng. Các con số dưới đây chỉ là giả định để thấy cách so, không phải giá thật ở bất kỳ thành phố nào:
| Khoản mỗi tháng | Xe máy | Xe buýt hoặc metro | Xe công nghệ mỗi ngày |
|---|---|---|---|
| Đi lại chính | Xăng khoảng 400 km: 180.000 đ | Vé tháng: 200.000 đ | 44 chuyến: 1.540.000 đ |
| Gửi xe | Chỗ làm theo tháng: 120.000 đ | Không có | Không có |
| Bảo dưỡng chia tháng | Khoảng 80.000 đ | Không có | Không có |
| Bảo hiểm, giấy tờ chia tháng | Khoảng 10.000 đ | Không có | Không có |
| Chặng phụ (đi bộ, xe ôm từ trạm) | Không có | Thỉnh thoảng: 60.000 đ | Không có |
| Tổng | Khoảng 390.000 đ | Khoảng 260.000 đ | Khoảng 1.540.000 đ |
| Thời gian mỗi ngày | Khoảng 50 phút | Khoảng 90 phút | Khoảng 50 phút |
Trong ví dụ này, xe buýt hoặc metro thấp nhất về tiền nhưng tốn thêm khoảng 40 phút mỗi ngày; xe công nghệ hằng ngày cao hơn nhiều lần. Bảng không nói cách nào đúng; nó cho thấy cái giá của mỗi lựa chọn về cả tiền lẫn thời gian, để bạn tự cân.
Xe buýt, metro: vé tháng hay vé lượt
Ở những thành phố có xe buýt, metro, vé tháng thường có lợi khi bạn đi đều đặn mỗi ngày làm việc. Cách tính đơn giản: lấy giá vé lượt nhân số lượt đi trong tháng, so với giá vé tháng. Nếu bạn chỉ đi ba bốn ngày một tuần hoặc hay đi xe máy những hôm mưa, vé lượt có thể hợp hơn.
Học sinh, sinh viên, người cao tuổi ở nhiều nơi có vé ưu đãi theo đối tượng. Điều kiện, giấy tờ cần có và mức ưu đãi do từng địa phương, từng đơn vị vận hành quy định và có thể thay đổi; hãy hỏi tại quầy bán vé hoặc kênh thông tin chính thức của tuyến bạn đi.
Khi đi xe buýt, metro, tính cả chặng đầu và chặng cuối: từ phòng trọ ra trạm, từ trạm tới chỗ làm. Nếu chặng này dài và phải gọi xe ôm mỗi ngày, chi phí và thời gian tăng đáng kể. Một chiếc xe đạp cũ để ở nhà ga, hoặc đi bộ mười lăm phút, thường giải quyết được chặng ngắn.
Giảm tiền xăng mà không cần đổi xe
Lốp đủ hơi. Lốp non làm xe nặng, tốn xăng hơn và mòn lốp nhanh. Kiểm áp suất lốp khi ghé tiệm xe theo mức ghi trong sổ hướng dẫn, khoảng hai tuần một lần.
Đi đều ga. Tăng tốc gấp, phanh gấp liên tục trong phố tốn xăng hơn đi đều tay. Giữ khoảng cách với xe trước để không phải phanh rồi lại rồ ga.
Không nổ máy chờ lâu. Đứng chờ bạn, chờ đơn hàng mà để máy nổ vài phút mỗi lần, cộng lại trong tháng không nhỏ. Chờ trên một phút thì tắt máy.
Gộp việc trên một tuyến. Đi chợ, đóng tiền, lấy đồ giặt trên đường đi làm về thay vì mỗi việc một chuyến riêng.
Bảo dưỡng đúng hạn. Xe thay dầu đúng kỳ, lọc gió sạch chạy nhẹ hơn. Phần này để thợ làm; bạn chỉ cần nhớ lịch.
Bớt chở đồ nặng không cần. Cốp xe đầy đồ, móc treo lủng lẳng túi nặng mỗi ngày cũng làm xe tốn thêm chút xăng và khó lái hơn. Đồ để ở chỗ làm được thì để lại.
Bảo dưỡng và sửa vặt: khoản đến chậm nhưng chắc
Người mới có xe máy thường chỉ nghĩ tới xăng, rồi giật mình khi tới kỳ thay lốp, thay má phanh, bình ắc quy hết điện cùng một tháng. Những khoản này không đến đều nhưng chắc chắn đến. Cách đỡ giật mình là biết trước lịch: sổ bảo hành hoặc tiệm quen thường cho biết sau bao nhiêu km thì thay dầu, kiểm phanh, kiểm lốp.
Khi đã biết lịch, chia ước tính chi phí của một năm bảo dưỡng ra mười hai tháng và coi đó là một phần của chi phí đi lại mỗi tháng, như trong bảng ví dụ ở trên. Không cần mở tài khoản riêng hay lập quỹ; chỉ cần nhớ rằng mỗi tháng chạy xe đã "dùng" một phần khoản đó.
Chọn một tiệm sửa xe gần nơi ở, làm ăn rõ ràng, báo trước giá trước khi thay, và quay lại tiệm đó. Tiệm quen biết lịch sử xe của bạn, ít khi gợi ý thay những thứ chưa cần. Phần chọn tiệm sửa xe, hỏi giá có ở các trang chuyên về sửa xe.
Mưa, kẹt xe và những ngày phát sinh
Chi phí đi lại không chỉ là những ngày bình thường. Mùa mưa, ngày ngập, ngày xe hỏng giữa đường là lúc bạn phải gọi xe, gửi xe chỗ lạ, sửa xe gấp. Những khoản này khó tránh, nhưng chuẩn bị trước giúp chúng nhỏ hơn: một bộ áo mưa tốt để trong cốp, biết hai tuyến đường thay thế khi tuyến quen ngập, số điện thoại của tiệm sửa xe quen lưu sẵn.
Nếu đi xe buýt, metro, biết tuyến dự phòng và giờ chuyến cuối giúp bạn không phải gọi xe công nghệ mỗi lần tan làm muộn. Với người đi xe máy, kiểm xăng trước khi trời mưa to để không phải dắt xe tìm cây xăng giữa đường ngập.
Cuối mỗi tháng, nhìn lại những khoản phát sinh này. Nếu tháng nào cũng có vài chuyến gọi xe vì mưa, đó không còn là phát sinh mà là một phần chi phí đi lại thường xuyên của mùa mưa, nên tính luôn vào phép so giữa các phương tiện.
Tiền gửi xe: khoản nhỏ có tháng thành lớn
Tiền gửi xe ít khi được tính khi so phương tiện, vì mỗi lần chỉ vài nghìn. Nhưng người đi học buổi sáng, đi làm thêm buổi chiều, tối đi gặp bạn có thể gửi xe bốn năm lần một ngày. Ghi lại một tuần sẽ thấy rõ.
Gửi theo tháng ở chỗ học, chỗ làm thường có lợi hơn gửi lượt nếu bạn đến đó đều đặn. Ở khu trọ, hỏi rõ tiền gửi xe đã nằm trong tiền phòng chưa trước khi thuê. Những nơi đi một lần như quán cà phê, trung tâm thương mại thì chọn chỗ có trông giữ đàng hoàng, nhận vé xe và giữ vé cẩn thận.
Khi đi chơi với nhóm bạn, đi chung một xe, hai người một chiếc, vừa đỡ tiền gửi vừa đỡ xăng. Chỉ nhớ luôn đội mũ bảo hiểm cho cả người ngồi sau và không chở quá số người cho phép.
Xe công nghệ: tiện nhưng phải biết điểm dừng
Xe công nghệ là cứu cánh những lúc mưa to, trễ giờ, về khuya hay khi đi tới chỗ lạ. Vấn đề là sự tiện lợi đó dễ thành thói quen: dậy muộn mười phút là gọi xe, trời hơi nắng là gọi xe. Từng chuyến không lớn, nhưng nhân lên trong tháng có khi bằng cả tiền xăng.
Một cách tự kiểm là đặt giới hạn số chuyến trong tháng, ví dụ tối đa bốn chuyến cho những lúc thật cần, và xem lại lịch sử chuyến trong ứng dụng vào cuối tháng. Nếu phần lớn chuyến là do dậy muộn, đó là chuyện giờ ngủ chứ không phải chuyện đi lại.
Khi gọi xe vì lý do an toàn, như về khuya, đi một mình đường vắng, thì đó là khoản đáng chi, đừng tiếc. Kiểm biển số, ảnh tài xế trùng với ứng dụng trước khi lên xe, chia sẻ hành trình với người tin cậy. Bài về an toàn khi đi về khuya có ở danh mục khác của trang.
Đi bộ, xe đạp và những chặng ngắn
Những chặng dưới hai cây số trong khu ở, như ra chợ, ra tiệm photo, tới trạm xe buýt, thường không đáng nổ máy xe. Đi bộ mười lăm hai mươi phút vừa tiết kiệm xăng, tiền gửi xe, vừa là phần vận động mà người ngồi bàn học, bàn làm việc cả ngày rất cần.
Xe đạp cũ là món nhiều sinh viên thấy đáng mua ở những khu có đường đi an toàn, nhiều bóng cây, gần trường. Chi phí gần như chỉ là ổ khoá và bơm lốp. Nếu chỗ học, chỗ làm có chỗ để xe đạp, đây là phương tiện rẻ nhất cho quãng đường vài cây số.
Những chặng ngắn còn là cơ hội làm quen khu mình ở: biết tiệm thuốc ở đâu, quán nào mở sớm, đường nào tránh được kẹt xe giờ cao điểm. Đi xe máy qua thì không để ý, đi bộ mới thấy.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bán xe máy để chuyển sang đi xe buýt, metro không?
Chỉ khi tuyến xe buýt, metro thật sự đi được phần lớn những nơi bạn cần, lịch chạy hợp giờ của bạn và chặng đầu cuối ngắn. Thử đi bằng xe công cộng trong hai tuần trước khi quyết định, ghi lại thời gian và chi phí thật, vì bán xe rồi mua lại thường thiệt.
Đi chung xe với bạn cùng phòng có tiết kiệm không?
Có, nếu hai người cùng hướng và cùng giờ. Hai người một xe giảm một nửa tiền xăng, gửi xe cho mỗi người. Cần thống nhất trước ai chở, giờ đi, giờ về và cách góp tiền xăng để không ai thấy thiệt.
Có nên mua xe máy cũ để đi lại không?
Xe cũ có thể hợp với người ít tiền, nhưng cần kiểm kỹ giấy tờ, nguồn gốc và tình trạng xe, tốt nhất có người hiểu xe đi cùng. Tính cả chi phí sửa chữa có thể phát sinh trong những tháng đầu. Phần kiểm tra xe cũ chi tiết có ở các trang chuyên về xe máy.
Ở gần trường, chỗ làm có đáng trả tiền phòng cao hơn không?
Có thể, nếu chênh lệch tiền phòng nhỏ hơn chi phí đi lại cộng thời gian bạn tiết kiệm được. Tính chi phí đi lại theo tháng như trong bài rồi so với chênh lệch tiền phòng; nhớ cộng cả thời gian ngủ thêm và sự an toàn khi về khuya.
Ghi chép chi phí đi lại thế nào cho đơn giản?
Một ghi chú trên điện thoại với ba dòng: xăng, gửi xe, xe công nghệ. Mỗi lần chi thì cộng thêm vào dòng tương ứng. Cuối tháng nhìn ba con số là đủ biết khoản nào cần chỉnh, không cần ứng dụng riêng.