Phòng trọ không có máy hút mùi vẫn nấu được mà chăn gối không ám mùi, nếu làm bốn việc: chọn cách nấu ít khói (luộc, hấp, kho, xào nhanh thay vì chiên rán ngập dầu), đặt bếp gần cửa và tạo gió lùa ra ngoài, đậy nắp hoặc che chảo khi nấu, và dọn ngay sau bữa. Mùi bám nhiều nhất vào vải, nên che hoặc cất đồ vải trước khi bật bếp.
Bài này đi qua nguồn của khói và mùi khi nấu, cách bố trí góc bếp trong phòng một gian, món nào nên và không nên nấu trong phòng kín, cách giảm dầu bắn, những gì làm sau bữa để phòng sạch mùi trước giờ ngủ, và cách xử lý khi chảo dầu bốc khói. Nếu nội quy nơi ở cấm nấu, hãy theo nội quy.
Khói và mùi đến từ đâu khi nấu
Phần lớn khói và mùi trong căn phòng nấu ăn đến từ dầu mỡ bị đun nóng. Khi chiên, rán, xào ở nhiệt độ cao, dầu bắn thành những giọt rất nhỏ bay lơ lửng trong không khí, mang theo mùi đồ ăn. Những giọt này bám lên tường, trần, rèm, chăn gối, quần áo; vải là thứ giữ mùi lâu nhất. Đó là lý do phòng có thể vẫn còn mùi cá chiên hai ngày sau.
Khi dầu bị đun quá nóng đến mức bốc khói, ngoài mùi khét còn có khói kích ứng mắt, mũi. Nhiều nghiên cứu về chất lượng không khí trong nhà cho thấy nấu ăn, đặc biệt chiên rán ở nhiệt độ cao, là một nguồn bụi mịn đáng kể trong nhà kín. Ở phòng trọ nhỏ, không có hút mùi, nồng độ lên cao nhanh hơn nhiều so với căn bếp lớn có cửa sổ.
Hơi nước từ luộc, hấp, nấu canh thì ít mùi hơn nhiều, nhưng làm phòng ẩm. Phòng ẩm lâu ngày dễ có mùi mốc, nhất là phòng không cửa sổ. Vì vậy, ngay cả khi chỉ nấu món nước, vẫn cần thông gió.
Món nào nên nấu trong phòng kín, món nào để dịp khác
Bảng chia theo mức khói và mùi, không phải theo món ngon hay dở. Ở phòng có cửa sổ và gió tốt, có thể nới thêm:
| Mức | Cách nấu, món ví dụ | Gợi ý |
|---|---|---|
| Ít khói, ít mùi | Luộc rau, luộc trứng, hấp, nấu canh, nấu cháo, nấu mì | Nấu thoải mái, chỉ cần thoáng hơi nước |
| Vừa | Xào rau nhanh, trứng chiên, kho thịt, sốt cà chua, đậu phụ áp chảo | Đậy nắp khi được, mở cửa, bật quạt hướng ra |
| Nhiều mùi | Kho cá, chiên cá, mắm, món có hành tỏi phi nhiều | Nấu khi mở được cửa lâu, cất đồ vải, dọn ngay |
| Nhiều khói, dầu bắn | Chiên ngập dầu, rán giòn, nướng trên chảo lửa to | Hạn chế trong phòng ngủ; để dịp ăn ngoài hoặc khi có bếp chung |
Mùi cá, mắm là mùi khó bay nhất và dễ làm phiền phòng bên qua khe cửa. Nếu thích ăn cá, hấp cá với gừng, hành hoặc nấu canh cá ít mùi hơn hẳn chiên và kho. Việc kho cá cho ngon đã có ở các trang mẹo bếp gia đình; ở đây chỉ gợi ý chọn cách nấu hợp phòng kín.
Bố trí góc bếp để khói đi ra, không đi vào
Trong phòng một gian, vị trí đặt bếp quyết định khói đi đâu. Vài bước bố trí:
- Đặt bếp gần cửa ra vào hoặc cửa sổ, xa giường và tủ quần áo nhất có thể. Bề mặt đặt bếp phải chắc, phẳng, chịu nhiệt; chuyện khoảng cách và ổ cắm an toàn có bài riêng.
- Tạo gió lùa một chiều: mở cửa ra vào hoặc cửa sổ, đặt quạt phía trong phòng thổi về phía cửa. Không đặt quạt thổi thẳng vào bếp hồng ngoại hay bếp từ, vì làm nồi nguội nhanh và dầu dễ bắn theo gió.
- Nếu có quạt thông gió nhà vệ sinh, bật nó lên và đóng cửa phòng ra hành lang lại, để gió kéo từ cửa sổ qua phòng về phía nhà tắm. Thử xem chiều nào gió mạnh hơn.
- Che hoặc cất đồ vải gần bếp: gấp chăn, phủ một tấm vải cũ lên giường hoặc chuyển gối vào tủ khi nấu món nhiều mùi.
- Treo quần áo đang phơi ra xa hoặc gom lại trước khi nấu, nhất là khi phơi đồ trong phòng.
Những bước này tốn khoảng một phút trước khi bật bếp. Sau vài lần sẽ thành phản xạ. Nếu phòng không có cửa sổ và cửa ra vào phải đóng vì lý do an ninh, hạn chế hẳn các món nhiều mùi và nhiều khói.
Giảm dầu bắn và khói ngay trên chảo
Lau khô đồ trước khi cho vào dầu. Nước trên rau, thịt, cá gặp dầu nóng là nguyên nhân chính làm dầu bắn. Thấm khô bằng giấy hoặc khăn sạch trước khi chiên xào.
Không để dầu quá nóng. Làm nóng dầu ở mức vừa, thấy dầu lăn tăn chứ không bốc khói. Dầu bốc khói là quá nóng; giảm lửa ngay.
Dùng ít dầu hơn. Chảo chống dính cho phép áp chảo, chiên trứng, xào rau với rất ít dầu. Ít dầu thì ít bắn, ít khói, ít mùi bám.
Đậy nắp hoặc dùng tấm chắn. Khi chiên, dùng nắp nồi đặt hơi nghiêng hoặc lưới chắn dầu đặt lên chảo. Chuyển sang xào với chút nước rồi đậy nắp cho chín cũng giảm hẳn khói.
Chọn chảo thành cao. Thành chảo cao giữ giọt dầu bắn lại bên trong thay vì văng ra bàn và tường.
Thả đồ vào chảo từ mép, hướng ra xa người. Đặt miếng thịt, miếng cá từ phía gần mình trượt ra phía xa để nếu dầu bắn thì bắn ra trước chứ không vào tay, vào mặt. Mặc áo dài tay khi chiên là thói quen nhỏ tránh được nhiều vết bỏng li ti.
Phòng có điều hoà: đóng hay mở khi nấu
Nhiều phòng trọ có điều hoà và người ở quen đóng kín cửa để giữ mát. Nấu ăn trong phòng đóng kín có điều hoà là cách nhanh nhất để mùi bám khắp phòng, vì điều hoà chỉ tuần hoàn không khí trong phòng chứ không đưa ra ngoài. Dầu mỡ bay lơ lửng còn bám vào lưới lọc và dàn lạnh, lâu ngày sinh mùi mỗi khi bật máy.
Khi nấu, nên tắt điều hoà, mở cửa, bật quạt đẩy gió ra ngoài như đã nói ở trên. Nấu xong, dọn dẹp, để phòng thoáng thêm khoảng mười lăm phút rồi mới đóng cửa bật lại điều hoà. Mất chút mát nhưng đỡ được mùi tồn đọng nhiều ngày.
Nếu ở phòng có điều hoà mà nấu thường xuyên, nhắc chủ nhà vệ sinh máy định kỳ hoặc tự tháo lưới lọc ra rửa nếu máy cho phép và chủ nhà đồng ý. Lưới lọc dính dầu là một trong những nguồn mùi khó chịu mà nhiều người không nghĩ tới.
Khi chảo dầu bốc khói hoặc bắt lửa
Nếu dầu bốc khói nhiều, tắt bếp ngay, nhấc chảo ra khỏi bếp nếu an toàn và đặt lên bề mặt chịu nhiệt, mở cửa cho thoáng. Không đổ nước vào dầu đang bốc khói. Đợi dầu nguội rồi mới xử lý.
Nếu dầu trong chảo bắt lửa, tuyệt đối không dội nước: nước gặp dầu cháy làm dầu bắn tung, lửa bùng to hơn. Tắt bếp, đậy kín chảo bằng một chiếc nắp hoặc khay kim loại để ngạt lửa, giữ nguyên, không mở ra xem ngay. Nếu lửa lan ra ngoài chảo hoặc không kiểm soát được, rời phòng ngay, báo mọi người xung quanh và gọi 114.
Chuyện an toàn cháy nổ ở phòng trọ nói chung, như lối thoát, bình chữa cháy, sạc xe, đã có hướng dẫn ở các trang chuyên về chỗ ở sinh viên. Ở góc nấu ăn, chỉ cần nhớ: luôn có một chiếc nắp vừa chảo để gần bếp khi chiên, và không rời bếp khi đang có dầu nóng.
Sau bữa ăn: 10 phút để phòng sạch mùi trước giờ ngủ
Mùi bám lâu nhất khi dầu mỡ và đồ thừa còn nằm lại trong phòng. Mười phút sau bữa giải quyết phần lớn:
- Rửa chảo, nồi ngay khi còn ấm, hoặc ít nhất ngâm nước ấm với nước rửa bát. Chảo dầu để qua đêm là nguồn mùi lớn nhất.
- Lau mặt bếp, mặt bàn, tường gần bếp bằng khăn ẩm có chút nước rửa bát để lấy lớp dầu bắn mỏng.
- Buộc túi rác bếp và đưa ra ngoài, nhất là vỏ tôm, xương cá, đầu thừa thịt.
- Để cửa mở và quạt chạy thêm 15–30 phút sau khi tắt bếp, nếu an toàn.
- Cất dầu đã chiên: không để chảo dầu cũ trên bếp. Dầu đã dùng nhiều lần, có mùi khét thì bỏ, không đổ xuống bồn rửa vì dễ tắc; để nguội, cho vào chai hoặc túi kín rồi bỏ cùng rác.
- Giặt hoặc phơi đồ vải bị ám khi cần, như khăn lau bếp, rèm gần bếp.
Trang mẹ Nhím Lông Xanh (nhimlongxanh.com) có thêm bài về khử mùi đồ đạc trong nhà; với phòng trọ nhỏ, phần lớn mùi nấu ăn sẽ hết sau một đêm nếu đã làm đủ mười phút trên. Không cần xịt nhiều hương thơm hoá chất, vì chúng chỉ phủ lên chứ không làm mất mùi, lại thêm một thứ để hít trong phòng kín.
Giữ hoà khí với hàng xóm và chủ trọ
Ở dãy trọ, mùi nấu ăn đi qua khe cửa, cửa sổ chung, hành lang. Một món kho cá, mắm tôm, sầu riêng có thể làm cả dãy biết bạn ăn gì. Phần lớn hàng xóm thông cảm với mùi nấu ăn bình thường, nhưng nấu món nặng mùi thường xuyên vào giờ khuya là chuyện dễ gây khó chịu.
Vài cách giữ hoà khí: nấu món nhiều mùi vào giờ mọi người còn mở cửa, không phải lúc gần nửa đêm; đóng cửa phòng ra hành lang và mở cửa sổ ra ngoài thay vì ngược lại; mời hàng xóm một ít nếu nấu món đặc biệt. Nếu có ai góp ý, nghe và điều chỉnh, đừng tự ái.
Với chủ trọ, khói dầu lâu ngày làm ố trần và tường. Lau tường gần bếp mỗi tuần giúp lúc trả phòng không mất công tẩy và không bị trừ tiền cọc. Một tấm giấy bạc hoặc tấm chắn dầu dán tạm vào tường sau bếp, loại gỡ được không để lại vết, cũng là cách hay nếu chủ nhà đồng ý.
Câu hỏi thường gặp
Nấu ăn trong phòng trọ làm sao để chăn gối không ám mùi?
Chọn món ít khói như luộc, hấp, canh; đặt bếp gần cửa, bật quạt thổi khói ra ngoài; gấp chăn và che giường trước khi nấu món nhiều mùi; rửa chảo, lau bếp và đổ rác ngay sau bữa. Vải là thứ giữ mùi lâu nhất nên cần che hoặc cất trước.
Phòng trọ không có cửa sổ có nên nấu ăn không?
Nếu nội quy cho phép, chỉ nên nấu món ít khói như luộc, hấp, nấu canh, cháo, mì và giữ cửa ra vào mở khi nấu nếu an toàn. Hạn chế chiên rán, kho cá. Bật quạt thông gió nhà vệ sinh nếu có để tạo luồng gió.
Làm sao để chiên không bị dầu bắn?
Thấm khô đồ trước khi cho vào chảo, làm nóng dầu ở mức vừa không để bốc khói, dùng ít dầu, dùng chảo thành cao và đậy nắp nghiêng hoặc lưới chắn. Lùi lại khi thả đồ vào chảo và thả từ mép chảo.
Chảo dầu bắt lửa thì làm gì?
Tắt bếp, đậy kín chảo bằng nắp hoặc khay kim loại để ngạt lửa, không mở ra ngay. Tuyệt đối không dội nước. Nếu lửa lan ra ngoài hoặc không kiểm soát được, rời phòng, báo mọi người và gọi 114.
Có nên dùng xịt thơm phòng sau khi nấu không?
Xịt thơm chỉ phủ lên mùi chứ không làm mất mùi, lại thêm hoá chất trong phòng kín. Cách hiệu quả hơn là thông gió, rửa chảo, lau dầu bám và đưa rác ra ngoài ngay. Phần lớn mùi nấu ăn sẽ hết sau một đêm nếu đã dọn đủ.
Đổ dầu ăn đã chiên ở đâu khi ở trọ?
Không đổ xuống bồn rửa hay bồn cầu vì dầu nguội đông lại gây tắc ống. Để dầu nguội, đổ vào chai nhựa hoặc túi kín rồi bỏ cùng rác sinh hoạt. Lau chảo bằng giấy trước khi rửa giúp bồn rửa ít dầu hơn.