Gián và kiến vào phòng trọ vì ba thứ: đồ ăn để hở, nước đọng và chỗ nấp tối ấm. Cắt được cả ba thì phòng gần như không có lý do để chúng ở lại: cất đồ ăn trong hộp kín, rửa bát và lau khô bồn rửa trước khi ngủ, bỏ thùng các tông, bịt khe nấp, và lau sạch vệt mùi kiến để lại. Phòng ngừa như vậy là chính; thuốc diệt chỉ là bước cuối khi đã nhiễm nặng.
Ở dãy trọ, côn trùng đi lại giữa các phòng qua khe tường, ống nước, hành lang chung, nên không phòng nào sạch tuyệt đối mãi được. Nhưng phòng không có đồ ăn hở, không có nước, không có chỗ nấp thì chỉ thỉnh thoảng có một con lạc vào chứ không thành ổ. Bài này viết theo hướng giữ phòng không hấp dẫn với chúng, không hướng dẫn pha thuốc.
Gián và kiến cần gì để ở lại
Gián là loài sống về đêm, ưa chỗ tối, ấm, ẩm và hẹp vừa đủ để thân dẹt của chúng lách vào: khe sau tủ lạnh nơi máy chạy ấm, gầm bồn rửa có ống nước, nếp gấp thùng các tông, khe giữa tủ bếp và tường. Ban đêm chúng đi kiếm vụn đồ ăn, dầu mỡ, nước đọng, kể cả cặn trong cốc để quên. Thấy gián đi lại ban ngày thường là dấu hiệu số lượng đã đông, chỗ nấp không đủ.
Kiến thì đi theo vệt. Con kiến đi trinh sát tìm được đồ ngọt, đồ béo sẽ để lại một vệt mùi trên đường về tổ, và những con khác cứ theo vệt đó mà đến. Vì vậy một hũ đường không đậy kín một buổi chiều có thể thành một hàng kiến dài vào buổi tối, và hàng kiến vẫn quay lại ngày hôm sau dù đã hết đường, vì vệt mùi chưa bị xoá.
Cả hai loài đều không cần nhiều. Một ít vụn bánh dưới gầm giường, một cốc trà sữa để qua đêm, một vũng nước nhỏ dưới vòi rửa là đủ. Đó là lý do phòng trọ của người hay ăn vặt trên giường thường có kiến trước tiên.
Chặn nguồn đồ ăn: cất kín và ăn đúng chỗ
Hộp có nắp gioăng cho đồ khô. Gạo, đường, mì gói, bánh quy, ngũ cốc, cà phê để trong hộp nhựa hoặc lọ thuỷ tinh nắp kín. Túi nilon buộc chun hay kẹp miệng túi không đủ: kiến và gián luồn qua khe nhỏ, gián còn cắn được bao bì mỏng.
Không để đồ ăn qua đêm ngoài tủ lạnh. Đồ ăn thừa, trái cây chín, bánh ngọt đã mở để trong tủ lạnh hoặc hộp kín. Đĩa trái cây trên bàn học là lời mời kiến.
Ăn ở một chỗ cố định. Chọn một chỗ ăn trong phòng, có khay hoặc tấm lót, và lau ngay sau khi ăn. Ăn vặt trên giường, trên nệm là cách nhanh nhất để vụn rơi vào chỗ không quét được.
Rửa bát trước khi ngủ. Bát đĩa, nồi, cốc dính thức ăn để qua đêm là bữa tiệc cho gián. Không kịp rửa thì ít nhất tráng sạch và ngâm trong chậu có nước rửa bát.
Đồ ăn của thú cưng, nếu dãy trọ cho nuôi. Bát thức ăn để cả đêm cũng hút côn trùng; cho ăn theo bữa và cất phần thừa.
Chặn nguồn nước: phòng khô vào ban đêm
Gián có thể nhịn ăn lâu hơn nhịn nước. Một căn phòng khô ráo vào ban đêm kém hấp dẫn với chúng hơn nhiều:
- Lau khô bồn rửa, mặt bếp và sàn quanh bồn rửa sau lần rửa bát cuối cùng trong ngày.
- Không để miếng rửa bát, giẻ lau ướt sũng nằm trong bồn; vắt khô và treo lên.
- Kiểm vòi nước, ống dưới bồn rửa: nhỏ giọt dù chậm cũng tạo một vũng ẩm thường xuyên. Báo chủ nhà sửa, chụp ảnh kèm.
- Đổ khay nước xả dưới tủ lạnh, lau khô gầm tủ.
- Đậy nắp thoát sàn nhà tắm vào ban đêm nếu có nắp đậy; gián hay đi lên từ đường ống thoát.
- Không để cốc nước, chai nước mở nắp trên bàn qua đêm.
Phòng nóng ẩm quanh năm như ở phía Nam thì càng cần thói quen lau khô buổi tối. Đây là việc mất chưa đến hai phút nếu gắn vào lúc rửa bát cuối ngày.
Chặn chỗ nấp: bỏ thùng các tông và bịt khe hở
Thùng các tông là nhà của gián. Nếp gấp, khe giữa các lớp giấy và lớp keo dán là chỗ gián thích nấp và đẻ trứng. Hộp giao hàng để dành, thùng chuyển trọ chưa mở hết nên được làm trống và bỏ đi. Đồ cần cất thì chuyển sang hộp nhựa có nắp.
Kiểm tra đồ mang vào phòng. Thùng hàng giao, đồ cũ mua lại, đồ chuyển từ phòng trọ cũ có thể mang theo gián hoặc ổ trứng. Mở thùng ở ngoài cửa hoặc hành lang, kiểm nhanh các góc, rồi mới mang đồ vào.
Bịt khe nhỏ bằng băng keo hoặc keo silicon. Khe giữa chân tường và sàn, lỗ ống nước đi xuyên tường dưới bồn rửa, khe sau ổ điện không nên tự mở. Những khe hở ở mép tủ bếp, mép đá có thể dán băng keo tạm. Chỗ cần trám bằng keo silicon thì hỏi chủ nhà, vì đó là đụng vào nhà.
Hạn chế đồ chất sát tường, sát sàn. Chồng giấy, quần áo cũ dồn dưới gầm giường lâu ngày là chỗ tối, ít bị xáo trộn. Dọn gầm giường mỗi tháng như trong lịch dọn cuối tuần.
Giữ khu vực sau tủ lạnh sạch. Mỗi tháng kéo tủ lạnh mini ra, hút hoặc quét bụi, vụn đồ ăn, lau sàn. Chỗ này ấm vì động cơ, là nơi gián rất thích.
Xoá vệt kiến và tìm đường chúng vào
Thấy một hàng kiến, phản xạ đầu tiên thường là xịt thuốc hay giết hết số đang bò. Cách đó không xoá được vệt mùi, nên kiến sẽ quay lại. Làm theo thứ tự này hiệu quả hơn:
- Tìm và bỏ thứ kiến đang ăn. Thường là đường, mật ong, vụn bánh, cốc nước ngọt, rác ướt. Cất kín hoặc mang đi.
- Lần theo hàng kiến về phía chúng đi vào. Thường là khe cửa sổ, chân tường, mép sàn, ổ điện, lỗ ống nước.
- Lau sạch cả đường đi bằng khăn ẩm với nước rửa bát hoặc nước lau sàn. Lau dọc theo hàng kiến, kể cả đoạn đã không còn con nào. Đây là bước xoá vệt mùi, quan trọng nhất.
- Chặn tạm lối vào bằng băng keo nếu là khe nhỏ ở cửa sổ, mép bàn bếp.
- Theo dõi hai, ba ngày. Nếu kiến quay lại cùng chỗ, lối vào chưa bị chặn hoặc vẫn còn nguồn đồ ăn.
Trang mẹ Nhím Lông Xanh (nhimlongxanh.com) có thêm bài về cách đuổi kiến, diệt gián khi chúng đã vào nhà; ở đây chỉ tập trung phần giữ phòng trọ để chúng không có lý do ở lại.
Dấu hiệu phòng đã có ổ gián và việc nên làm
Thấy một con gián lạc vào lâu lâu là chuyện bình thường ở dãy trọ. Các dấu hiệu dưới đây cho thấy chúng đã ở lại:
| Dấu hiệu | Ý nghĩa | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Chấm đen nhỏ như hạt tiêu ở góc tủ, ngăn kéo, gầm bồn rửa | Phân gián, có ổ gần đó | Lau sạch, dọn chỗ nấp, theo dõi |
| Vỏ trứng nâu hình viên con nhộng nhỏ | Gián đã đẻ trong phòng | Gom bỏ vào túi kín, dọn kỹ khu vực đó |
| Mùi hôi ngai ngái khó tả ở góc bếp | Số lượng đông | Dọn sâu, kiểm cả tủ, gầm thiết bị |
| Thấy gián đi lại ban ngày | Ổ đông, chỗ nấp không đủ | Báo chủ trọ, vì thường không riêng phòng bạn |
| Phòng bên cạnh cũng than có gián | Cả dãy bị | Đề nghị chủ trọ xử lý đồng loạt cả dãy |
Ở dãy trọ, xử lý một phòng trong khi các phòng bên vẫn có ổ thì chỉ đẩy gián sang chỗ khác vài tuần rồi chúng quay về. Việc gọi dịch vụ xử lý côn trùng cho cả dãy là của chủ trọ; bạn có thể đề nghị kèm ảnh dấu hiệu. Nếu bạn phải tự dùng sản phẩm, chọn loại bả, mồi bán sẵn đặt trong hộp kín, đọc kỹ nhãn, để xa đồ ăn và chỗ ngủ; không tự pha thuốc, không chiết thuốc sang chai lọ khác, không xịt gần bếp đang dùng.
Ví dụ giả định: phòng mới dọn vào đã có kiến
Ví dụ giả định: Trang, nhân viên mới đi làm, chuyển vào phòng trọ ở Đà Nẵng. Tuần đầu, tối nào cũng có một hàng kiến nhỏ từ khe cửa sổ đến góc bàn nơi Trang để hộp bánh và lọ cà phê hoà tan. Trang xịt nước rửa bát lên hàng kiến, lau đi, sáng hôm sau kiến lại có mặt.
Tuần thứ hai, Trang đổi cách: chuyển bánh và cà phê vào hộp nắp gioăng, không ăn vặt trên giường nữa, lau dọc cả đường kiến từ cửa sổ đến bàn, dán băng keo khe cửa sổ, và đặt bàn ăn nhỏ ở góc gần bồn rửa. Ba ngày sau, kiến không còn đi thành hàng, chỉ thỉnh thoảng thấy một hai con lạc.
Điều Trang thay đổi không phải loại thuốc, mà là chỗ để đồ ăn và việc xoá vệt mùi. Kiến không biến mất khỏi thế giới quanh dãy trọ, chỉ là phòng của Trang không còn đáng để ghé.
Lịch kiểm côn trùng mười phút mỗi tháng
Gắn vào buổi dọn cuối tuần đầu tháng, cầm đèn pin điện thoại đi một vòng những chỗ ít nhìn tới. Phát hiện sớm thì chỉ cần dọn, chưa cần đến thuốc:
- Gầm và sau tủ lạnh mini: vụn đồ ăn, phân gián, nước đọng.
- Gầm bồn rửa: ống có rỉ không, có chấm đen, có mùi lạ không.
- Ngăn kéo đựng đồ ăn, đũa thìa: vụn bánh, vỏ trứng gián.
- Mép tủ quần áo, gầm giường: thùng các tông, túi giấy còn sót.
- Khe cửa sổ, chân tường: đường kiến cũ đã lau sạch chưa, có đường mới không.
- Thoát sàn nhà tắm: nắp còn đậy kín, có gián bò lên không.
Ghi lại một dòng trong ghi chú điện thoại: ngày kiểm, thấy gì. Ba tháng liền không thấy dấu hiệu nào nghĩa là nếp giữ phòng đang hiệu quả; thấy dấu hiệu tăng dần thì đó là bằng chứng cụ thể để nói với chủ trọ.
Câu hỏi thường gặp
Phòng sạch rồi mà vẫn có gián là vì sao?
Ở dãy trọ, gián đi qua khe tường, đường ống, hành lang từ các phòng khác. Phòng bạn sạch thì chúng không ở lại lâu, nhưng vẫn có thể ghé. Nếu thấy dấu hiệu có ổ như phân, vỏ trứng, nên đề nghị chủ trọ xử lý cả dãy.
Có nên giữ thùng các tông để dành chuyển trọ không?
Không nên để trong phòng lâu. Nếp gấp và lớp keo của thùng các tông là chỗ gián nấp và đẻ trứng. Gấp dẹt để ở chỗ khô thoáng ngoài phòng nếu cần, hoặc bỏ đi và dùng hộp nhựa có nắp.
Xịt thuốc vào hàng kiến có hết kiến không?
Thường chỉ hết những con đang bò. Vệt mùi vẫn còn và nguồn đồ ăn chưa được cất, nên kiến quay lại. Bỏ nguồn đồ ăn, lau sạch cả đường đi bằng nước rửa bát, chặn lối vào mới là cách bền.
Tự pha thuốc diệt gián tại nhà có được không?
Không nên. Tự pha hoá chất trong phòng nhỏ có thể gây ngộ độc và kích ứng, nhất là khi để gần đồ ăn. Nếu cần, dùng loại bả hoặc mồi bán sẵn theo đúng nhãn, và nhờ chủ trọ xử lý khi cả dãy bị.
Đồ cũ mua lại có mang gián về phòng không?
Có thể, nhất là tủ gỗ, đồ điện cũ, thùng đựng đồ. Kiểm ở ngoài cửa trước khi mang vào: soi các khe, góc, mặt dưới, gõ nhẹ xem có gián chạy ra không, lau sạch rồi mới đưa vào phòng.
Ăn trên giường có thật sự làm phòng nhiều kiến không?
Có. Vụn bánh rơi vào kẽ nệm, chăn là chỗ không quét được, và kiến tìm thấy rất nhanh. Chọn một chỗ ăn cố định, có khay lót và lau ngay sau khi ăn là cách đơn giản nhất.