Không có tủ lạnh, nguyên tắc là mua đạm tươi (thịt, cá, đậu phụ) đủ đúng một bữa, nấu chín và ăn ngay, phần còn lại của bữa ăn dựa vào những thứ để được ở nhiệt độ phòng: gạo, trứng, củ quả như bí, khoai, cà rốt, su su, hành tỏi, đồ khô, đồ hộp, sữa tiệt trùng hộp nhỏ. Món đã nấu mà ăn không hết thì không giữ qua đêm, trừ khi có cách làm lạnh như thùng xốp với đá.
Rất nhiều bạn trẻ sống những tháng đầu ra ở riêng không có tủ lạnh, vì phòng chật, vì chưa đủ tiền, vì chủ trọ không cho cắm thêm thiết bị. Sống như vậy hoàn toàn được nếu đổi nhịp đi chợ và thực đơn. Bài dưới chỉ cách chọn món, cách mua, một thực đơn mẫu và lúc nào nên cân nhắc mua tủ.
Đổi nhịp: từ đi chợ theo tuần sang mua theo bữa
Người có tủ lạnh đi chợ một hai lần một tuần; người không có tủ lạnh phải mua đạm tươi gần như mỗi ngày. Nghe thì mệt, nhưng nếu có chợ hoặc hàng thịt, hàng rau trên đường đi học, đi làm về thì mỗi lần chỉ mất năm mười phút. Điều quan trọng là mua đúng lượng cho bữa sắp nấu: hai lạng thịt, một khúc cá, một bìa đậu, một mớ rau.
Nhịp này có cái lợi bất ngờ: bạn ít khi bỏ phí đồ ăn, vì không có chỗ để quên. Nhiều người sau khi có tủ lạnh lại thấy mình bỏ đồ nhiều hơn hồi chưa có. Nhịp mua theo bữa cũng buộc bạn nghĩ tới bữa tối từ trên đường về, thay vì mở tủ ra rồi mới nghĩ.
Ngày nào không kịp đi chợ thì phải có đường lùi: một bữa từ trứng, đồ hộp, đồ khô và củ quả để sẵn trong phòng. Vì thế, người không có tủ lạnh lại càng cần một kệ đồ khô gọn và luôn được bổ sung. Phần dưới đi vào từng nhóm thực phẩm.
Thực phẩm để được ở nhiệt độ phòng và cách giữ
Bảng dưới gồm những thứ người không có tủ lạnh có thể để sẵn trong phòng. Thời gian thay đổi theo độ nóng, độ ẩm của phòng, nên đây là khoảng thường gặp chứ không phải mốc chắc chắn:
| Nhóm | Món | Giữ thế nào | Khoảng thời gian thường gặp |
|---|---|---|---|
| Củ quả | Bí đỏ, bí xanh, su su, cà rốt, khoai lang, khoai tây, hành tây | Rổ thoáng, chỗ tối, khô, không nắng | Vài ngày đến vài tuần tuỳ loại |
| Gia vị tươi | Hành tím, tỏi, gừng, ớt | Rổ thoáng, không bọc kín | Một đến vài tuần |
| Trứng | Trứng gà, trứng vịt chưa rửa | Chỗ mát nhất trong phòng, nguyên khay | Vài ngày, ngắn hơn khi trời nóng |
| Trái cây | Chuối, cam, bưởi, ổi, xoài ương | Rổ thoáng, quả ương để chín dần | Vài ngày đến hơn một tuần |
| Đồ khô | Gạo, mì, miến, yến mạch, lạc, đậu khô | Hũ kín | Nhiều tuần |
| Đồ hộp, đồ tiệt trùng | Cá hộp, đậu hộp, sữa tiệt trùng hộp nhỏ | Kệ khô, mở ra dùng hết một lần | Theo hạn trên bao bì |
| Đồ khô mặn | Ruốc, chà bông, cá khô, tôm khô | Hũ kín, chỗ khô | Theo nhãn, để ý mốc khi trời ẩm |
Điểm chung của cả bảng: những thứ này hoặc là còn "sống" như củ quả, hoặc là đã được làm khô, làm mặn, tiệt trùng để vi khuẩn khó phát triển. Thịt, cá, đậu phụ, sữa tươi, đồ ăn đã nấu không thuộc nhóm đó, nên không để qua nhiều giờ ở nhiệt độ phòng.
Nguồn đạm khi không có chỗ lạnh
Trứng là nền. Trứng chưa rửa giữ được vài ngày ở chỗ mát trong phòng, nấu được hàng chục món, nhanh và rẻ. Mua khoảng năm sáu quả mỗi lần, không mua cả khay lớn khi trời nóng. Quả nứt vỏ thì dùng ngay trong ngày.
Thịt cá đậu phụ: mua theo bữa. Mua trên đường về, nấu ngay tối đó. Không mua thịt từ sáng để tối mới nấu, nhất là mùa hè; nếu bắt buộc phải để vài giờ thì bỏ vào thùng xốp với chai nước đông đá xin từ hàng quán quen.
Đồ hộp: dự phòng chắc chắn. Cá hộp, đậu hộp cỡ nhỏ vừa một bữa. Mở ra là ăn hết, vì không có chỗ cất phần dư.
Đậu, lạc khô và sữa tiệt trùng. Đậu xanh, đậu đen nấu chè hoặc nấu cháo, lạc rang, sữa hộp nhỏ dùng một lần là nguồn đạm phụ khá tiện.
Ăn ngoài một bữa đạm mỗi ngày. Nhiều bạn chọn tự nấu bữa tối đơn giản và ăn trưa ở căng tin, quán cơm. Cách phối này giúp bữa ăn có đủ thịt cá mà không cần dự trữ.
Món đã nấu: ăn hết trong bữa, hoặc giữ thế nào
Không có tủ lạnh thì quy tắc an toàn nhất là nấu vừa đủ ăn trong một bữa. Nồi cơm nấu vừa một hai bát, canh vừa một tô, món mặn vừa một đĩa. Thời gian đầu sẽ hơi khó căn lượng, có hôm thiếu, có hôm thừa; sau một hai tuần bạn sẽ biết một bữa của mình cần bao nhiêu gạo, bao nhiêu thịt.
Ở nhiều gia đình, món kho mặn như thịt kho, cá kho được đun sôi lại sáng tối để ăn sang ngày hôm sau. Đây là thói quen cũ có lý do: mặn và nóng làm chậm vi khuẩn. Nhưng nó không phải cách an toàn tuyệt đối, nhất là trong phòng trọ nóng, và một số độc tố vi khuẩn không mất đi khi đun lại. Nếu làm, chỉ nên áp dụng cho món kho thật mặn, đun sôi kỹ, đậy kín, không giữ quá một ngày, và không áp dụng cho cơm, canh rau, đồ hải sản, món có nước cốt dừa.
Cơm thừa là món không nên giữ ở nhiệt độ phòng. Nếu lỡ thừa cơm và không có chỗ lạnh, an toàn hơn là cho đi hoặc bỏ, thay vì để tới sáng hôm sau chiên lại. Lần sau nấu bớt gạo.
Thùng xốp và đá: tủ lạnh tạm cho một hai ngày
Khi cần giữ đồ tươi vài giờ hoặc qua một đêm, ví dụ mua được cá ngon buổi sáng nhưng tối mới nấu, một thùng xốp nhỏ là giải pháp tạm khá hiệu quả:
- Chọn thùng xốp có nắp khít, cỡ vừa đủ chứa vài hộp đồ ăn. Thùng càng nhỏ, đá càng lâu tan.
- Dùng đá viên cho vào túi kín, hoặc chai nước đông đá xin hay mua ở quán quen. Chai đá tan không làm ướt đồ ăn.
- Cho đồ ăn vào hộp hoặc túi kín trước, đặt lên trên hoặc kẹp giữa các túi đá.
- Đặt thùng ở chỗ mát nhất phòng, tránh nắng, hạn chế mở nắp.
- Kiểm tra: khi đá đã tan gần hết và nước trong thùng đã ấm, đồ bên trong cần được nấu ngay.
Thùng xốp chỉ là phương án ngắn hạn, không thay được tủ lạnh. Nó hữu ích cho những ngày đặc biệt hoặc khi mang đồ quê gửi lên từ bến xe về phòng.
Một ngày ăn mẫu khi không có tủ lạnh
Ví dụ giả định cho một sinh viên có bếp điện mini và nồi cơm điện, đi học cả ngày, chiều về ghé chợ gần trọ:
- Sáng: yến mạch nấu với sữa tiệt trùng hộp nhỏ và một quả chuối; hoặc bánh mì mua trên đường với trứng.
- Trưa: cơm ở căng tin hoặc quán, có thịt cá và rau.
- Chiều về: mua hai lạng thịt và một mớ rau ở hàng đầu ngõ.
- Tối: nấu vừa một bát rưỡi cơm, thịt rang, rau luộc, chấm nước mắm, tráng miệng một quả cam.
- Tối muộn nếu đói: một cốc sữa đậu hoặc vài lát khoai lang luộc từ củ để sẵn.
Thực đơn này không có gì phải bảo quản qua đêm ngoài đồ khô và củ quả. Khi tuần đó bận không đi chợ được, thay bữa tối bằng trứng chiên với cà chua, hoặc cơm với cá hộp và dưa leo.
Đồ quê gửi lên khi phòng không có tủ lạnh
Bố mẹ ở quê thường gửi lên những thứ cần bảo quản lạnh: giò chả, thịt đã kho, gà làm sẵn, cá đông đá, bánh chưng. Với người không có tủ lạnh, món quà này dễ thành nỗi lo. Cách tốt nhất là dặn trước: nhờ nhà gửi đồ khô, đồ để được như gạo, lạc, đỗ, mắm, ruốc, hành tỏi, củ quả, còn đồ tươi thì gửi lượng nhỏ đủ ăn trong ngày nhận.
Nếu đồ tươi đã tới, ăn ngay trong ngày phần mình ăn được, phần còn lại chia cho bạn cùng phòng, hàng xóm thân hoặc nhờ người quen có tủ lạnh giữ giúp vài ngày. Giò chả còn nguyên khuôn, gói kín thường giữ được lâu hơn giò đã cắt, nhưng để ở nhiệt độ phòng trọ mùa hè thì chỉ nên tính bằng giờ. Đồ đông đá gửi xe thì khi nhận đã rã một phần; không có chỗ đông lại thì nấu chín luôn và ăn trong ngày.
Đi bến xe nhận đồ, mang theo thùng xốp hoặc túi giữ nhiệt nhỏ có chai nước đông đá. Đoạn đường từ bến về phòng dưới nắng là lúc đồ hỏng nhanh nhất.
Khi nào nên nghĩ tới chuyện mua tủ lạnh
Nếu bạn nấu ăn đều đặn hầu hết các bữa tối, có lịch học hay lịch làm không ổn định, hoặc ở cùng một người khác cũng nấu ăn, một chiếc tủ lạnh nhỏ sẽ tiết kiệm nhiều thời gian và giảm số bữa phải ăn ngoài. Ngược lại, nếu bạn chủ yếu ăn ở căng tin, quán quen và chỉ nấu vài bữa mỗi tuần, sống không tủ lạnh vẫn ổn.
Trước khi mua, hỏi chủ trọ có cho dùng tủ riêng không, tiền điện tính thế nào, có ổ cắm phù hợp và chỗ đặt thoáng không. Đo kích thước chỗ đặt, chừa khoảng hở phía sau và hai bên để tủ toả nhiệt. Tủ lạnh cũ là lựa chọn nhiều bạn dùng; bài về món nào nên mua cũ cho phòng trọ và cách kiểm trước khi mua có ở danh mục tiêu tiền của trang.
Dù có tủ hay không, kỹ năng mua vừa đủ và nấu vừa ăn mà bạn học được trong những tháng không tủ lạnh sẽ còn dùng tới rất lâu.
Câu hỏi thường gặp
Trứng để ngoài được bao lâu khi trời nóng?
Trứng chưa rửa để ở chỗ mát, khô trong phòng thường dùng ổn trong vài ngày, nhưng trời càng nóng thì nên dùng càng sớm. Không rửa trứng trước khi cất. Khi đập ra thấy mùi hôi, lòng đỏ vỡ loãng hoặc lòng trắng đổi màu lạ thì bỏ.
Có thể giữ thịt sống qua đêm bằng muối không?
Ướp muối thật mặn là cách bảo quản truyền thống nhưng không có độ an toàn chắc chắn trong phòng trọ nóng, và món làm ra sẽ rất mặn. Cách an toàn hơn là mua thịt theo bữa. Nếu buộc phải giữ vài giờ, dùng thùng xốp với đá.
Sữa tươi có thể dùng khi không có tủ lạnh không?
Sữa tươi thanh trùng cần bảo quản lạnh ngay cả khi chưa mở, nên không hợp với phòng không có tủ. Dùng sữa tiệt trùng hộp nhỏ, để được ở nhiệt độ phòng khi chưa mở, và uống hết ngay sau khi mở.
Mua tủ lạnh mini có tốn nhiều điện không?
Mức điện phụ thuộc dung tích, đời máy và cách dùng; con số cụ thể xem trên nhãn năng lượng của tủ. Cách biết chắc là ghi số công tơ trước và sau một tuần chạy tủ. Đặt tủ thoáng, không mở cửa liên tục và không cho đồ nóng vào giúp tủ chạy nhẹ hơn.
Có nên xin để nhờ đồ ăn ở tủ lạnh nhà chủ trọ không?
Nếu chủ trọ thân thiện và tự đề nghị thì có thể để nhờ một hai món trong thời gian ngắn, ghi tên rõ và lấy đúng hẹn. Đừng biến thành thói quen hằng ngày, vì đó là tủ của gia đình họ. Thùng xốp và mua theo bữa là cách chủ động hơn.