Ba hỏng hóc hay gặp nhất của đồ dùng cá nhân khi ở trọ là quai balo bung chỉ, đế dép hoặc đế giày bung keo, và khoá kéo tuột răng; cả ba đều sửa tạm được ngay tối nay với kim to, chỉ dày, keo cao su và một cái kìm mỏ nhọn. Sửa tạm đúng cách giữ được thêm vài tuần đến vài tháng, đủ để bạn đi học, đi làm bình thường trong lúc tính chuyện mang ra tiệm hoặc thay mới.
Bài này đi theo từng món: khâu lại quai balo bằng mũi khâu chặn, dán đế dép theo trình tự làm sạch, bôi keo, chờ keo se rồi mới ép, và chỉnh đầu khoá kéo bị doãng. Cuối mỗi phần là dấu hiệu cho thấy đã quá sức sửa tạm. Những món đồ hàng hiệu hay đồ đắt tiền thì nên đưa thợ ngay, không tự thử.
Trước khi sửa: xem hỏng ở đâu và đồ của bạn làm bằng gì
Sửa tạm thành công hay không phụ thuộc vào việc nhìn đúng chỗ hỏng. Quai balo "đứt" có ba kiểu: chỉ may ở chân quai bung ra nhưng dây quai còn nguyên; dây quai bị mòn, rách ngang; hay lớp vải thân balo nơi quai bắt vào bị toạc. Kiểu thứ nhất khâu lại dễ; kiểu thứ hai và thứ ba thì khâu chỉ giữ được tạm, vì lực kéo dồn vào chỗ vải đã yếu.
Với giày dép, cần biết đế được gắn vào thân bằng gì. Dép xốp liền khối (dép nhựa đúc một khối) gần như không dán được ở chỗ gãy; dép quai hậu, sandal, giày thể thao có đế dán keo thì bung keo ở mũi hoặc gót là hỏng hóc quen thuộc, dán lại được. Đế được khâu chỉ quanh viền mà bung chỉ thì là việc của thợ giày.
Khoá kéo thì khác hẳn: răng khoá còn đủ mà hai bên không ăn vào nhau sau khi kéo thường do đầu khoá (con chạy) bị doãng; răng khoá gãy, rơi mất vài răng thì không chỉnh đầu khoá được nữa.
Dành một phút nhìn kỹ, chụp ảnh chỗ hỏng trước khi bắt tay. Nếu sau này mang ra tiệm, ảnh lúc đầu giúp thợ biết bạn đã làm gì.
Khâu lại quai balo bung chỉ
Cần: kim to (kim khâu bao, kim khâu da hoặc kim lớn nhất trong bộ), chỉ dày màu tối hoặc chỉ cước, bật lửa nhỏ hoặc kéo, kẹp giấy để giữ vải:
- Gỡ hết đoạn chỉ cũ đã bung, cắt sát những sợi lòi ra. Chỉ cũ còn lủng lẳng sẽ cản mũi khâu mới.
- Đặt dây quai đúng vị trí cũ, nhìn vết lỗ kim và vệt bạc màu trên vải để biết quai từng nằm ở đâu. Kẹp giữ bằng kẹp giấy.
- Xỏ chỉ đôi (gập đôi sợi chỉ), thắt nút to ở đuôi. Chỉ đôi chịu lực tốt hơn hẳn chỉ đơn.
- Khâu theo hình chữ nhật có hai đường chéo (hình chữ X trong ô vuông) ở chân quai, đúng kiểu đường may chịu lực của balo. Đi kim qua các lỗ cũ khi có thể, vì vải ở đó đã quen chịu lực.
- Mỗi mũi kéo chỉ căng vừa, không giật mạnh làm nhăn vải. Đi lại đường chữ X hai lượt.
- Kết thúc bằng ba nút thắt ở mặt trong, cắt chỉ chừa khoảng nửa phân. Chỉ tổng hợp thì hơ nhẹ đầu chỉ cho chảy lại thành cục nhỏ, tránh tuột; làm xa vải và cẩn thận lửa.
- Thử bằng cách đeo balo không đồ trước, rồi để vài cuốn sách nhẹ. Mũi khâu không giãn, không kêu là được.
Nếu thân balo rách toạc ở chỗ chân quai, có thể khâu thêm một miếng vải dày lót mặt trong (vải bò cũ, vải bạt) rồi khâu quai xuyên qua cả hai lớp. Cách này giữ được tạm; balo đi học, đi làm hằng ngày mà rách kiểu này thì nên đưa tiệm may túi gia cố bằng máy.
Dán đế dép, đế giày bung keo
Keo dán nhanh dạng giọt không phù hợp cho đế giày dép vì khô cứng, giòn và gãy khi đế gập. Dùng keo dán giày dạng cao su (keo dẻo, có mùi dung môi), làm ở chỗ thoáng:
- Làm sạch: lau bùn đất, rửa nếu cần, rồi để khô hoàn toàn. Keo cao su không bám được vào bề mặt ẩm.
- Cạo lớp keo cũ đã bong và bụi bẩn ở cả mặt đế lẫn mặt thân giày bằng dao rọc giấy (cạo ra phía ngoài tay) hoặc giấy nhám. Bề mặt hơi nhám giúp keo bám tốt hơn.
- Mở cửa sổ, tránh xa bếp và lửa. Bôi một lớp keo mỏng, đều lên cả hai mặt cần dán.
- Chờ keo se mặt theo hướng dẫn trên tuýp, thường khoảng năm đến mười phút, đến khi chạm nhẹ thấy dính tay nhưng không dính sang ngón. Đây là bước hay bị bỏ qua nhất; ép ngay khi keo còn ướt thì dán không chắc.
- Ép hai mặt vào nhau đúng vị trí, ấn mạnh từ giữa ra mép. Keo cao su bám gần như ngay khi chạm, nên đặt thật chuẩn trước khi ấn.
- Giữ ép bằng dây chun quấn quanh giày, kẹp, hoặc đặt vật nặng lên, để qua đêm. Đừng đi ngay.
- Lau sạch keo tràn ra mép khi còn mềm.
Đế dán lại bằng keo cao su có thể giữ thêm khá lâu nếu chỉ bung một đoạn ngắn ở mũi hoặc gót. Nếu đế bung gần hết, đế đã mòn vẹt, hoặc giày đi mưa thường xuyên, keo sẽ không giữ được lâu; cân nhắc đưa thợ giày khâu viền đế.
Ví dụ giả định: Linh, nhân viên văn phòng mới ở Hà Nội, có đôi giày đi làm bung mũi trước một buổi phỏng vấn nội bộ. Linh dán keo cao su lúc chín giờ tối, quấn chun, để qua đêm; sáng hôm sau đi được bình thường, và cuối tuần mang ra thợ khâu viền để giữ lâu.
Khoá kéo tuột răng, kéo xong lại tách ra
Khi khoá kéo vừa kéo lên đã tách ra phía sau, nguyên nhân thường gặp nhất là đầu khoá bị doãng: hai má trên dưới của con chạy giãn ra, không còn ép hai hàng răng vào nhau. Cách chỉnh tạm: kéo đầu khoá xuống cuối, dùng kìm mỏ nhọn bóp rất nhẹ hai má của đầu khoá ở phía đuôi (phía hai hàng răng đã ráp vào nhau đi ra), mỗi bên một chút. Thử kéo; còn tách thì bóp thêm một chút nữa. Bóp mạnh quá đầu khoá sẽ kẹt không kéo được, hoặc nứt nếu là đầu khoá hợp kim mỏng.
Khoá kéo kẹt, kéo nặng thì thường do vải lót bị cuốn vào hoặc răng khô. Gỡ vải ra khỏi đầu khoá bằng cách kéo lùi nhẹ, không giật. Răng khoá kim loại khô thì chà nhẹ đầu bút chì than hoặc một chút xà phòng cục, sáp nến dọc hàng răng, kéo qua lại vài lần. Không dùng dầu ăn hay dầu đặc vì sẽ dính bẩn vào vải.
Khi răng khoá gãy, rơi vài răng ở giữa hàng, hoặc đầu khoá vỡ hẳn, chỉnh không còn tác dụng. Áo khoác, balo cần thay cả dây khoá hoặc thay đầu khoá ở tiệm sửa đồ. Trong lúc chờ, có thể dùng kim băng to cài tạm ở chỗ răng hỏng.
Sửa tạm hay mang ra tiệm
Bảng dưới giúp quyết định nhanh. Sửa tạm là để qua được vài ngày đến vài tuần; đồ dùng hằng ngày chịu lực nhiều thì sửa tạm chỉ là bước đệm:
| Hỏng hóc | Sửa tạm ở phòng | Nên mang ra tiệm khi |
|---|---|---|
| Quai balo bung chỉ, dây còn tốt | Khâu chỉ đôi kiểu chữ X | Balo chở laptop nặng mỗi ngày; muốn đường may như mới |
| Thân balo rách ở chân quai | Lót miếng vải dày rồi khâu | Gần như luôn nên đưa tiệm may túi gia cố |
| Đế dép, đế giày bung một đoạn | Keo cao su, ép qua đêm | Bung quá nửa đế, đế khâu chỉ, giày da đắt tiền |
| Đầu khoá kéo doãng | Bóp nhẹ má đầu khoá bằng kìm | Bóp rồi vẫn tách, đầu khoá nứt |
| Răng khoá gãy, rơi | Kim băng cài tạm | Luôn cần thay dây khoá |
| Quai dép xốp đúc liền bị gãy | Hầu như không sửa được | Thay dép mới |
Tiệm sửa giày dép, tiệm may đo nhỏ ở đầu hẻm, chợ thường làm những việc này nhanh, nhiều khi chờ lấy luôn. Hỏi giá trước khi để thợ làm, và so với giá món đồ để quyết định sửa hay thay.
Túi sửa đồ cá nhân: thêm vài món vào hộp đồ nghề
Hộp đồ nghề cơ bản của phòng trọ đã có kim chỉ, keo, kìm. Nếu bạn hay đi bộ, đi xe buýt, đeo balo nặng, thêm vài món nhỏ dưới đây vào một túi zip riêng là đủ cho gần như mọi lần sửa tạm:
- Hai cây kim to (kim khâu bao hoặc kim khâu da) và một cuộn chỉ dày màu đen, một cuộn màu be.
- Một tuýp keo dán giày cao su cỡ nhỏ, vặn chặt nắp, để trong túi riêng.
- Vài chiếc kim băng các cỡ, dùng cài tạm khoá kéo hỏng, ghim gấu quần bung lúc đang ở ngoài.
- Một mẩu sáp nến hoặc xà phòng cục nhỏ để làm trơn khoá kéo.
- Vài dây chun to để ép đế giày khi dán.
- Một miếng vải dày cỡ bàn tay (cắt từ quần bò cũ) để lót khi vá balo.
Túi này nhỏ bằng bàn tay, có thể bỏ vào balo khi đi xa vài ngày. Kiểm tra keo mỗi vài tháng, keo đã đặc lại thì thay tuýp mới, vì keo cũ dán không chắc mà còn dễ làm bạn tưởng mình làm sai cách.
An toàn và sạch sẽ khi dùng keo, kim, kéo trong phòng nhỏ
Keo dán giày cao su có dung môi bay hơi, mùi nồng, dễ cháy. Phòng trọ thường kín, có khi bếp và chỗ ngủ chung một không gian, nên dán ở gần cửa sổ, cửa ra vào đang mở, tắt bếp, không hút thuốc hay đốt nến gần đó. Dán xong đặt đôi giày ra hành lang hoặc cạnh cửa sổ để bay mùi, đừng đặt ở đầu giường.
Keo dính tay thì lau ngay khi còn ướt bằng giẻ, rồi rửa bằng nước ấm và xà phòng. Keo đã khô trên da thường tự bong sau một hai ngày; đừng cạo bằng dao. Keo dính vào mắt, vào miệng thì rửa nhiều nước sạch và đi khám.
Kim to và chỉ cước nên cất trong hộp kín sau khi dùng. Kim rơi xuống nệm, xuống thảm là thứ rất khó tìm và rất dễ giẫm phải. Đếm kim trước và sau khi khâu là thói quen của những người may vá lâu năm, đáng học theo.
Bật lửa dùng để hơ đầu chỉ chỉ cần một giây, cách xa vải, xa giấy, xa keo. Nếu không thoải mái với lửa, thắt thêm hai nút và cắt chỉ dài hơn một chút là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Dùng keo dán nhanh dạng giọt dán đế giày được không?
Được trong vài giờ, nhưng keo này khô thành lớp cứng giòn, khi đế gập lúc bước đi thì nứt ra rất nhanh. Với đế giày dép, keo cao su dẻo hợp hơn. Keo dán nhanh hợp với vật cứng, nhỏ, ít uốn như mảnh nhựa vỡ.
Không có chỉ dày thì dùng gì khâu quai balo?
Dùng chỉ thường gập đôi hoặc gập bốn, hoặc dây cước câu cá loại nhỏ, chỉ nha khoa không mùi. Chỉ nha khoa khá dai và có sẵn ở nhiều phòng. Màu không quan trọng bằng độ bền khi sửa tạm.
Đế giày dán lại rồi có đi mưa được không?
Tránh đi mưa, lội nước trong ít nhất một đến hai ngày đầu để keo khô hẳn. Về lâu dài, giày dán keo đi mưa nhiều vẫn dễ bung lại. Mùa mưa nên có một đôi dép nhựa riêng cho ngày ướt.
Khoá kéo áo khoác bị tuột khỏi một bên hàng răng thì làm sao?
Nếu đầu khoá trượt ra khỏi một bên ở cuối dây, có thể luồn lại bằng cách tách nhẹ hai má bằng kìm, đưa hàng răng vào, rồi bóp lại. Việc này cần khéo tay; không chắc thì mang ra tiệm sửa đồ, thợ làm rất nhanh.
Có nên tự khâu lại balo chống nước không?
Mũi kim tạo lỗ mà nước có thể thấm qua. Sau khi khâu, bôi một lớp keo silicon trong suốt hoặc keo chống thấm cho vải lên đường khâu nếu cần chống nước. Balo chống nước đắt tiền thì nên đưa thợ, vì đường may gốc thường có băng dán chống thấm bên trong.
Sửa tạm bao lâu thì nên kiểm tra lại?
Xem lại sau một tuần dùng: chỉ có giãn, keo có bong mép không. Nếu ổn sau hai tuần thì thường giữ được khá lâu. Nếu chỗ sửa bắt đầu hở lại, đừng chồng thêm lớp keo hay chỉ mới lên chỗ cũ mà làm lại từ đầu hoặc mang ra tiệm.