Bếp điện mini trong phòng trọ an toàn hơn khi giữ năm điều: đặt trên mặt phẳng chắc, chịu nhiệt, xa vải và giấy; chừa trống khe tản nhiệt; cắm vào ổ đủ tải, ưu tiên ổ tường; không dùng chung ổ với ấm siêu tốc hay nồi cơm cùng lúc; và không rời phòng khi bếp đang bật. Phần lớn sự cố với bếp mini không đến từ bản thân chiếc bếp mà từ chỗ đặt, ổ cắm và thói quen.
Bài này nói về bếp từ và bếp hồng ngoại đơn loại để bàn, đặt trên bàn học hay kệ thấp trong phòng ngủ, tình huống rất phổ biến ở nhà trọ. Nội dung gồm khác biệt an toàn giữa hai loại, chọn chỗ đặt, ổ cắm và dây điện, thói quen khi nấu, dấu hiệu phải ngừng dùng, và việc chỉ người có chuyên môn được làm. Nếu nội quy nơi ở không cho dùng bếp điện, hãy theo nội quy.
Bếp từ và bếp hồng ngoại: khác nhau ở chỗ nào về an toàn
Chọn loại bếp nào là chuyện của các trang chuyên về điện máy. Ở đây chỉ so các điểm ảnh hưởng tới cách dùng an toàn trong phòng nhỏ:
| Điểm so | Bếp từ | Bếp hồng ngoại |
|---|---|---|
| Mặt bếp khi đang nấu | Ít nóng, nóng chủ yếu do nồi truyền xuống | Rất nóng, đỏ lên |
| Sau khi tắt | Nguội tương đối nhanh, vẫn ấm chỗ đặt nồi | Còn nóng khá lâu, dễ bỏng nếu chạm vào |
| Nồi dùng được | Chỉ nồi đáy nhiễm từ | Hầu hết các loại nồi đáy phẳng |
| Đồ vô tình đặt lên mặt bếp | Giấy, vải ít bị nung nóng trực tiếp; đồ kim loại nhỏ có thể nóng | Giấy, vải, nhựa dễ cháy, chảy |
| Lưu ý thêm | Người dùng thiết bị y tế cấy trong người như máy tạo nhịp nên hỏi bác sĩ và đọc hướng dẫn nhà sản xuất | Dễ quên rằng mặt bếp còn nóng sau khi tắt |
Với cả hai loại, công suất bếp mini thường lớn hơn nhiều so với đèn, quạt hay sạc điện thoại; đó là lý do chuyện ổ cắm và dây điện quan trọng. Xem công suất ghi trên nhãn đáy bếp trước khi chọn ổ cắm.
Chọn chỗ đặt bếp trong phòng một gian
Phòng trọ hiếm khi có chỗ dành cho bếp. Khi phải đặt trên bàn học hay kệ, kiểm những điều sau:
- Mặt phẳng chắc, không rung: bàn gấp chân yếu, kệ nhựa mỏng dễ chao khi đặt nồi nước sôi. Thử ấn nhẹ một góc bàn; bàn lắc là không hợp.
- Bề mặt chịu nhiệt: mặt gỗ ép, mặt nhựa có thể bị nóng, phồng, ố. Có thể kê một tấm lót chịu nhiệt rộng hơn mặt bếp, nhưng không được che khe gió ở đáy hoặc thành bếp.
- Chừa trống quanh khe tản nhiệt: bếp từ có quạt hút gió từ đáy và thổi ra hai bên hoặc sau. Không đặt bếp trên chăn, nệm, khăn trải bàn, không dồn sát tường. Xem khoảng cách nhà sản xuất khuyến nghị trong sách hướng dẫn.
- Xa vật dễ cháy: rèm, giấy, sách, quần áo phơi, chai cồn, bình xịt. Đặc biệt bếp hồng ngoại có mặt rất nóng.
- Xa giường và lối đi: tránh chỗ người ngồi trên giường vươn tay qua bếp, hoặc chỗ dễ vấp vào dây điện.
- Gần cửa hoặc cửa sổ để thoát khói và hơi nước, như bài về nấu ăn không ám mùi đã nói.
Nếu bàn học là chỗ duy nhất, dọn sạch mặt bàn trước khi nấu: sách vở, máy tính, giấy tờ chuyển sang chỗ khác. Nước canh trào hay dầu bắn lên máy tính là hỏng hóc đắt hơn nhiều so với vài phút dọn bàn.
Ổ cắm và dây điện: chỗ hay xảy ra sự cố nhất
Ưu tiên cắm thẳng vào ổ tường. Ổ tường còn tốt, chắc chân thường chịu tải tốt hơn ổ cắm kéo dài. Nếu phải dùng ổ kéo dài, chọn loại có ghi rõ dòng điện và công suất tối đa trên thân, lớn hơn công suất của bếp, có công tắc và cầu chì hoặc bảo vệ quá tải.
Không dùng chung một ổ cho nhiều thiết bị nấu cùng lúc. Bếp, ấm siêu tốc, nồi cơm điện, máy sấy tóc đều là thiết bị công suất lớn. Cắm hai ba thứ cùng lúc vào một ổ kéo dài là nguyên nhân rất phổ biến làm ổ nóng chảy, mùi khét, aptomat nhảy.
Không nối ổ kéo dài vào ổ kéo dài. Mỗi điểm nối là một chỗ tiếp xúc có thể lỏng và nóng lên.
Tháo hết dây nếu là ổ cuộn. Dây để cuộn khi tải lớn có thể nóng lên nhiều hơn so với dây đã kéo thẳng.
Phích cắm phải cắm chặt, không lỏng. Phích lỏng, ổ cắm lỏng làm tiếp xúc kém, sinh nhiệt. Nếu phích cắm hay tuột, ổ cắm có vết cháy đen, ngừng dùng ổ đó và báo chủ nhà.
Đặt dây tránh chỗ nóng và chỗ ướt. Dây điện không vắt qua mặt bếp, không nằm dưới nồi, không chạy qua chỗ nước bắn từ bồn rửa.
Thói quen mỗi lần nấu
Sau vài lần, những bước này thành phản xạ và mất chưa đến một phút:
- Trước khi bật: kiểm mặt bếp không nứt, dây và phích cắm không hở, không có giấy, vải trên hay quanh bếp, nồi đã có đồ ăn hoặc nước.
- Cắm điện, đặt nồi rồi mới bật bếp. Không để bếp nóng không có nồi, nhất là bếp hồng ngoại.
- Ở lại khi bếp đang bật. Không ra ngoài mua đồ, không đi tắm, không ngủ thiếp đi. Cần rời đi thì tắt bếp.
- Đặt hẹn giờ trên bếp nếu có, hoặc trên điện thoại cho món luộc, hầm lâu, phòng khi quên.
- Không để nồi cạn. Bếp từ thường có cảm biến tự ngắt khi quá nhiệt, nhưng đừng dựa vào nó. Nồi cạn nước có thể làm cháy đồ ăn, hỏng nồi, bốc khói.
- Tắt bếp, rút phích cắm khi nấu xong. Với bếp hồng ngoại, để bếp nguội hẳn trước khi lau hay cất; đặt một vật báo hiệu như nắp nồi úp lên để nhớ rằng mặt bếp còn nóng nếu ở chung phòng.
- Lau mặt bếp khi đã nguội, không để nước tràn vào khe gió.
Thói quen không rời bếp là quan trọng nhất. Rất nhiều sự cố cháy trong nhà ở bắt đầu bằng một nồi đang nấu và người nấu bước ra ngoài "chỉ năm phút".
Dấu hiệu phải ngừng dùng và báo người có chuyên môn
Mặt kính nứt, vỡ. Ngừng dùng ngay, rút điện. Nước và dầu có thể lọt vào bên trong qua vết nứt.
Phích cắm, ổ cắm, dây nóng bất thường hoặc có mùi khét. Tắt bếp, rút phích cắm nếu làm được an toàn. Nếu ổ tường có mùi khét, có khói, ngắt cầu dao của phòng và báo chủ nhà hoặc thợ điện. Không tự tháo ổ, không đấu lại dây.
Aptomat nhảy mỗi lần bật bếp. Không cố bật lại nhiều lần. Rút bớt thiết bị đang cắm, thử lại một lần. Nếu vẫn nhảy, đường điện phòng có thể không chịu được tải; báo chủ nhà.
Bếp kêu lạ, quạt không quay, tự tắt liên tục. Có thể bếp quá nhiệt hoặc hỏng bộ phận bên trong. Ngừng dùng, mang đi bảo hành hoặc sửa ở nơi có chuyên môn, không tự mở vỏ.
Bị điện giật nhẹ khi chạm vào bếp hay nồi. Ngừng dùng ngay, ngắt cầu dao, báo chủ nhà và thợ điện kiểm tra. Đây không phải chuyện để thử lại.
Khi có sự cố: thứ tự làm
Nếu nồi trên bếp bốc khói vì cạn hoặc cháy đồ ăn, tắt bếp, rút phích cắm nếu an toàn, nhấc nồi ra đặt lên bề mặt chịu nhiệt, mở cửa thông gió. Nếu dầu trong nồi bắt lửa, tắt bếp, đậy kín bằng nắp để ngạt lửa, tuyệt đối không dội nước.
Nếu lửa lan ra ngoài nồi, ra bàn, ra rèm, hoặc có khói đen từ ổ điện, đừng cố dập một mình. Rời phòng ngay, đóng cửa phòng lại sau lưng nếu được để hạn chế khói, báo mọi người trong dãy, gọi 114. Ngắt cầu dao tổng nếu nằm ở chỗ an toàn ngoài phòng.
Chuyện chuẩn bị chung về cháy nổ ở phòng trọ như bình chữa cháy, lối thoát, sạc xe điện đã có ở các trang chuyên về chỗ ở sinh viên. Ở góc bếp mini, chỉ cần nhớ ba thứ luôn ở gần: một chiếc nắp vừa nồi, vị trí cầu dao, và đường ra khỏi phòng không bị chặn bởi đồ đạc.
Sau mọi sự cố, dù nhỏ như một lần aptomat nhảy hay một nồi cháy khét, nên kể với chủ nhà. Chủ nhà biết thì kiểm được đường dây, thay ổ hỏng, và những phòng khác trong dãy cũng được an toàn hơn. Giấu đi vì ngại bị trách là cách để sự cố lớn hơn xảy ra lần sau.
Hỏi chủ nhà trước khi mua bếp
Nhiều chủ nhà trọ đặt giới hạn về bếp điện vì đường dây của cả dãy được tính cho đèn, quạt, sạc, chứ không phải cho mười chiếc bếp hai nghìn oát bật cùng lúc lúc bảy giờ tối. Hỏi trước: phòng được dùng bếp điện không, công suất tối đa bao nhiêu, ổ nào nên dùng, cầu dao phòng ở đâu.
Nếu chủ nhà cho dùng nhưng phòng chỉ có một ổ tường ở xa, đừng tự kéo dây hay lắp thêm ổ. Đề nghị chủ nhà nhờ thợ làm, hoặc sắp xếp lại chỗ đặt bếp gần ổ tường. Việc đi dây, lắp ổ, thay ổ là việc của người có chuyên môn, và trong nhà thuê thì còn là tài sản của chủ nhà.
Nếu nội quy cấm nấu, đừng lén dùng bếp mini. Rủi ro không chỉ là bị phạt hay phải chuyển đi, mà là an toàn của cả dãy phòng. Các món không cần bếp và căng tin là lựa chọn thay thế trong trường hợp đó.
Khi mua bếp, giữ lại hộp, sách hướng dẫn và phiếu bảo hành trong thùng đồ bếp. Đọc một lần phần cảnh báo an toàn, khoảng cách lắp đặt và loại nồi phù hợp. Năm phút đọc sách hướng dẫn trả lời được phần lớn câu hỏi mà người dùng hay đi tìm trên mạng.
Câu hỏi thường gặp
Đặt bếp điện mini trên bàn học có an toàn không?
An toàn hơn khi bàn chắc, không rung, mặt bàn được kê tấm lót chịu nhiệt mà không che khe gió của bếp, xung quanh không có giấy, vải, sách, rèm, và đã dọn máy tính, giấy tờ ra chỗ khác. Không đặt bếp trên chăn nệm hay khăn trải bàn.
Có nên cắm bếp từ vào ổ cắm kéo dài không?
Ưu tiên cắm thẳng vào ổ tường còn tốt. Nếu phải dùng ổ kéo dài, chọn loại ghi rõ công suất tối đa lớn hơn công suất bếp, có công tắc và bảo vệ quá tải, tháo hết dây nếu là ổ cuộn, và không cắm thêm ấm siêu tốc hay nồi cơm cùng lúc.
Bếp hồng ngoại sau khi tắt còn nóng bao lâu?
Mặt bếp hồng ngoại còn nóng khá lâu sau khi tắt, đủ để gây bỏng. Thời gian tuỳ từng bếp; nhiều bếp có đèn báo mặt bếp còn nóng. Đợi nguội hẳn rồi mới lau, cất hay đặt đồ lên, và nhắc người ở cùng phòng.
Ổ cắm bị nóng khi dùng bếp thì làm gì?
Tắt bếp, rút phích cắm nếu làm được an toàn, ngừng dùng ổ đó. Nếu là ổ tường có mùi khét hoặc vết cháy, ngắt cầu dao phòng và báo chủ nhà hoặc thợ điện. Không tự tháo hay sửa ổ cắm.
Có thể để bếp nấu rồi ra ngoài một lát không?
Không nên. Rời phòng khi bếp đang bật là nguyên nhân phổ biến của sự cố cháy trong nhà ở. Nếu cần ra ngoài, tắt bếp. Với món hầm lâu, dùng nồi cơm điện hoặc hẹn giờ và ở lại trong phòng.
Phòng trọ hay nhảy aptomat khi nấu thì sao?
Có thể đường điện phòng không chịu nổi tổng công suất đang dùng. Rút bớt thiết bị, không bật bếp cùng lúc với ấm siêu tốc, nồi cơm, điều hoà. Nếu vẫn nhảy khi chỉ dùng bếp, báo chủ nhà để nhờ thợ kiểm tra.