Bạn hoàn toàn có thể không uống, hoặc uống rất ít, mà vẫn giữ được nhóm bạn mới: nói "không" ngắn gọn, đưa ra việc mình sẽ làm thay, và có mặt ở những buổi gặp không xoay quanh rượu bia. Người bạn thật sự sẽ quen với lựa chọn của bạn sau vài lần. Với thức khuya theo nhóm cũng vậy: đặt trước giờ về, giữ giờ thức hôm sau, và không đổi giấc ngủ của cả tuần lấy một cuộc vui.
Tháng đầu đại học hay tháng đầu đi làm là lúc lời mời tới dồn dập: liên hoan lớp, chào tân sinh viên, tiệc phòng ban, sinh nhật bạn cùng trọ. Ai cũng muốn được nhận vào nhóm. Bài này không khuyên uống, không cổ vũ, cũng không dạy đời; nó giúp bạn chuẩn bị câu trả lời, giữ an toàn cho mình và bạn bè, và biết lúc nào một người say cần cấp cứu.
Vì sao người mới khó nói "không" hơn ai hết
Khi mới vào một nhóm, ai cũng sợ bị coi là khó gần, chảnh, không hoà đồng. Lời mời đầu tiên thường đi kèm câu "uống một ly cho có lệ", "không uống là không nể anh em". Áp lực nhóm có thật và rất mạnh, nhất là với người đang xa nhà, chưa có ai thân để dựa vào. Thức khuya cũng vậy: cả phòng còn thức chơi, mình đi ngủ trước thấy như bị bỏ ra ngoài.
Nhưng nhìn lại những nhóm bạn bền lâu, thứ giữ họ với nhau hiếm khi là số ly đã uống. Đó là việc có mặt khi bạn cần, cùng làm một việc gì đó, tin được nhau. Người từ chối rượu một cách bình thản, vẫn vui vẻ ngồi lại, vẫn giúp dọn dẹp và đưa bạn say về, thường được nể hơn người cố uống rồi gục giữa chừng.
Cũng cần nói rõ về luật: người dưới 18 tuổi không được uống rượu bia theo pháp luật Việt Nam, và người điều khiển phương tiện giao thông bị cấm có nồng độ cồn trong máu hoặc hơi thở. Hai điều này không phải là lựa chọn của nhóm, và là lý do đủ mạnh để bạn không bao giờ phải giải thích thêm.
Câu trả lời ngắn cho từng kiểu lời mời
Chuẩn bị sẵn vài câu giúp bạn đỡ lúng túng. Nói ngắn, giọng vui, không cần xin lỗi hay giảng giải:
| Lời mời | Câu đáp gợi ý | Việc làm kèm theo |
|---|---|---|
| "Một ly thôi, cho vui" | "Hôm nay mình uống nước thôi, vẫn ngồi chơi tới cuối nhé" | Cầm sẵn ly nước ngọt, trà đá để tay không trống |
| "Không uống là không nể" | "Nể chứ, nên mình mới ở đây. Mình chở mọi người về được đấy" | Nhận vai người tỉnh táo của nhóm |
| "Mai nghỉ mà, thức tới sáng đi" | "Mình về lúc mười một giờ, mai có việc sớm" | Báo trước giờ về ngay khi tới |
| Bị ép liên tục, chuốc rượu | "Mình đã nói rồi, không uống đâu" | Đứng dậy đi vệ sinh, đổi chỗ ngồi, hoặc về sớm |
| Lời mời từ sếp, đàn anh | "Em xin phép uống nước ạ, em đi xe máy" | Chủ động nâng ly nước chúc mừng, góp chuyện |
Bạn không cần lý do để không uống. Nhưng một lý do ngắn, thật, như "em đi xe", "mai em thi", "em không hợp rượu", giúp cuộc nói chuyện trôi qua nhanh. Nhắc lại cùng một câu bình thản hai, ba lần thường hiệu quả hơn tranh luận.
Nếu một nhóm cứ ép bạn uống dù đã nói không nhiều lần, đó là thông tin quý về nhóm đó. Bạn vẫn có thể giữ quan hệ với từng người trong nhóm ở những dịp khác.
Giữ được bạn bằng những buổi gặp không xoay quanh rượu bia
Cách hay nhất để không phải từ chối mãi là chủ động rủ những buổi gặp khác. Những gợi ý dưới đây rẻ, dễ, hợp người trẻ ở thành phố:
- Rủ ăn sáng, ăn trưa, uống cà phê buổi chiều thay vì chỉ gặp buổi tối.
- Nấu chung một bữa ở phòng trọ, mỗi người góp một món.
- Học nhóm ở thư viện rồi đi ăn tối sớm.
- Đi bộ, chạy bộ buổi sáng cuối tuần, đạp xe quanh hồ, công viên.
- Tham gia cùng một câu lạc bộ, đội bóng, nhóm tình nguyện.
- Đi xem triển lãm, buổi biểu diễn miễn phí, chợ phiên cuối tuần.
- Với buổi liên hoan bắt buộc của lớp, công ty: có mặt từ đầu, chung vui phần ăn uống, chụp ảnh, rồi về đúng giờ đã nói.
Ví dụ giả định: Khoa, nhân viên mới ở một công ty nhỏ, không uống rượu. Cậu luôn có mặt ở bữa liên hoan, cầm ly nước ngọt, và là người gọi xe, kiểm xem ai đã về tới nhà. Sau vài tháng, không ai còn mời cậu uống, nhưng ai cũng nhớ rủ cậu đi.
Điều tương tự đúng với chuyện thức khuya: người hay rủ cả nhóm đi ăn sáng cuối tuần sẽ có chỗ đứng trong nhóm không kém người thức tới sáng. Tình bạn cần thời gian ở cạnh nhau, không nhất thiết là thời gian sau nửa đêm.
Trước một buổi liên hoan lớn: chuẩn bị năm phút ở phòng trọ
Liên hoan chào tân sinh viên, tất niên công ty, đám cưới bạn cùng lớp là những dịp lời mời dồn dập nhất. Chuẩn bị trước giúp bạn không phải quyết định giữa tiếng ồn và những cái vỗ vai:
- Quyết định trước: tối nay không uống, hoặc uống tối đa bao nhiêu. Nói với một người bạn đi cùng để hai người giữ nhau.
- Tính đường về trước khi đi: gọi xe, đi cùng ai, về lúc mấy giờ. Nếu đi xe máy tới, xác định luôn là sẽ không uống.
- Ăn một bữa nhỏ trước khi đi để không tới nơi trong tình trạng đói cồn cào.
- Sạc đầy điện thoại, mang theo ít tiền mặt để gọi xe về nếu cần.
- Nhắn người ở trọ cùng hoặc bạn thân giờ dự kiến về; hẹn nhắn lại khi về tới.
- Chuẩn bị sẵn một câu từ chối của riêng bạn, nói thử vài lần cho trơn.
Năm phút này nghe hơi thừa với một buổi tiệc vui, nhưng nó biến những quyết định khó thành những việc đã định sẵn. Phần lớn chuyện đáng tiếc sau liên hoan xảy ra vì không ai nghĩ tới đường về.
Nếu bạn chọn uống: giữ an toàn cho mình
Ăn trước và trong khi uống, uống xen nước lọc. Uống khi bụng đói làm say nhanh hơn. Một ly nước lọc xen giữa các ly giúp bạn chậm lại.
Đặt giới hạn trước khi tới, nói với một người bạn. Quyết định "tối nay tối đa bao nhiêu" lúc còn tỉnh dễ giữ hơn quyết định giữa cuộc vui.
Tự giữ ly của mình. Không nhận đồ uống đã mở từ người lạ, không để ly ngoài tầm mắt. Rượu không rõ nguồn gốc, rượu pha tự nấu có thể gây ngộ độc nặng.
Không lái xe, không ngồi sau người đã uống. Gọi xe, đi cùng người tỉnh, hoặc ở lại chỗ an toàn. Đây là điều không thương lượng.
Về cùng ai đó, báo người ở trọ biết. Ở trọ một mình, về khuya trong trạng thái say là lúc dễ gặp rủi ro nhất: ngã cầu thang, mất đồ, quên khoá cửa. Nhắn cho bạn khi đã về tới phòng.
Thức khuya theo nhóm: cái giá không ai nói
Thức tới hai, ba giờ sáng chơi cùng phòng vài hôm một tuần nghe có vẻ vô hại khi đang tuổi trẻ. Cái giá đến sau: sáng hôm sau đi học muộn hoặc ngồi lớp mà không vào đầu chữ nào, lệch giấc cả tuần, ăn uống thất thường, dễ ốm vặt. Bài về ngủ đủ khi học, làm khuya của trang có nói kỹ cách giữ giờ thức cố định.
Cách giữ cả bạn lẫn giấc ngủ: nói trước giờ mình rút, rời cuộc vui đúng giờ đó mà không cần lý do dài dòng, và giữ nguyên giờ thức hôm sau. Ở chung phòng thì thoả thuận về giờ tắt đèn và tiếng ồn, người thức khuya dùng tai nghe, đèn bàn. Một vài đêm đặc biệt như sinh nhật, liên hoan cuối kỳ thì thức muộn có kế hoạch, rồi trả lại giấc ngủ bằng vài đêm ngủ sớm.
Nếu nhận ra mình thường xuyên thức khuya vì không muốn ở một mình với suy nghĩ của mình, hoặc uống để quên chuyện buồn, đó là tín hiệu đáng để ý hơn bất cứ câu từ chối nào. Nói chuyện với người tin cậy và tìm tới chuyên gia tâm lý, như bài về cô đơn kéo dài khi sống xa nhà trên trang đã nói.
Dấu hiệu say nguy hiểm: khi nào gọi 115 ngay
Gọi 115 ngay khi một người đã uống có một trong các dấu hiệu: lay gọi không tỉnh hoặc tỉnh rồi lại lịm đi; thở chậm, thở ngắt quãng, khò khè; da tái, lạnh, môi tím; co giật; nôn liên tục khi đang lơ mơ; bị ngã đập đầu. Đó có thể là ngộ độc rượu hoặc chấn thương cần cấp cứu, không phải "say ngủ một giấc là khỏi".
Trong lúc chờ xe: đặt người đó nằm nghiêng để nếu nôn thì không bị sặc, không để nằm ngửa một mình; ở cạnh, theo dõi nhịp thở; không cho uống thêm rượu, không cố ép nôn, không cho tắm nước lạnh hay uống cà phê để "giã rượu". Khi nhân viên y tế tới, nói thật đã uống gì, bao nhiêu, có dùng chất gì khác không.
Nghi rượu có vấn đề, như nhiều người cùng bàn thấy nhức đầu, nôn, nhìn mờ bất thường sau khi uống rượu không rõ nguồn gốc, thì tất cả cần đi khám ngay, kể cả người thấy mình chỉ hơi mệt. Một điều cần nhớ hơn cả: người còn tỉnh trong nhóm là người giữ an toàn cho cả nhóm.
Sau một đêm như vậy, nếu bạn là người đã gọi xe cấp cứu hay đưa bạn về, đừng ngại kể lại cho cả nhóm biết chuyện gì đã xảy ra. Nhiều nhóm bạn chỉ thay đổi cách uống sau khi có một lần suýt nguy. Kể lại không phải để trách ai, mà để lần sau mọi người biết dừng sớm hơn.
Câu hỏi thường gặp
Không uống rượu bia có bị coi là khó hoà nhập không?
Có thể vài lần đầu, nhưng không kéo dài nếu bạn vẫn có mặt, vẫn vui vẻ và góp phần cho buổi gặp. Nhiều người trẻ hiện nay không uống hoặc uống rất ít. Cách bạn cư xử quan trọng hơn thứ trong ly của bạn.
Sếp mời uống trong bữa liên hoan đầu tiên thì sao?
Lễ phép xin phép uống nước, nêu lý do ngắn như đi xe máy, không hợp rượu. Chủ động nâng ly nước chúc mừng, hỏi chuyện, giúp việc chung. Phần lớn người quản lý tôn trọng lựa chọn này. Nếu bị ép nhiều, đó là chuyện văn hoá nơi làm việc đáng để ý.
Uống ít mỗi tuần có ảnh hưởng gì với người trẻ không?
Các khuyến cáo y tế hiện nay cho rằng không có mức uống nào hoàn toàn không rủi ro, và uống càng ít càng tốt. Với người trẻ, uống nhiều trong một lần như chuốc nhau theo vòng là kiểu nguy hiểm nhất vì dễ ngộ độc, tai nạn, quyết định sai.
Bạn cùng phòng say về khuya thì mình nên làm gì?
Giúp bạn nằm nghiêng, đặt chậu và nước gần đó, kiểm tra hơi thở vài lần trong đêm. Không để bạn tắm khi đang say, không cho uống thêm. Nếu bạn lay không tỉnh, thở bất thường, co giật hoặc bị ngã đập đầu, gọi 115 ngay.
Nước giải rượu, thuốc giải rượu bán ngoài có tác dụng không?
Không có thứ gì làm cơ thể đào thải cồn nhanh hơn một cách đáng kể; thời gian là thứ chính. Một số sản phẩm quảng cáo giải rượu có thể khiến người uống chủ quan, uống nhiều hơn. Cách an toàn nhất là uống ít hoặc không uống.
Không muốn thức khuya mà cả phòng cứ chơi tới sáng, xử lý sao?
Nói rõ giờ ngủ của mình và nhờ mọi người giữ yên sau giờ đó, đề nghị dùng tai nghe, đèn bàn. Bạn có thể dùng nút tai, bịt mắt. Nếu thoả thuận không được và kéo dài, nói chuyện với chủ trọ hoặc tính tới việc đổi phòng khi hết hạn.