Một hộp thuốc cho người ở trọ một mình nên gồm bốn phần: đồ xử lý vết thương nhỏ, dụng cụ đo và chăm sóc, vài nhóm thuốc thông dụng do dược sĩ tư vấn chọn cho riêng bạn, và một tờ giấy ghi thông tin sức khoẻ của mình. Không cần nhiều, hộp cỡ hộp giày là đủ. Điều quan trọng hơn số lượng là biết trong hộp có gì, còn hạn không, và thứ nào không được tự dùng.
Bài này nói theo nhóm đồ, không nêu tên thuốc hay liều dùng, vì chọn loại nào, dùng bao nhiêu phụ thuộc vào tuổi, cân nặng, bệnh đang có, thuốc đang uống và tiền sử dị ứng của từng người. Phần đó là việc của dược sĩ và bác sĩ. Việc của bạn là chuẩn bị hộp, giữ hộp đúng cách và mang danh sách đến hỏi đúng người.
Bốn nhóm đồ trong hộp thuốc phòng trọ
Dưới đây là khung để mang ra nhà thuốc hỏi, không phải danh sách mua bắt buộc. Người có bệnh mạn tính sẽ cần thêm phần riêng theo đơn của bác sĩ:
| Nhóm | Gồm những gì | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xử lý vết thương nhỏ | Băng dính cá nhân nhiều cỡ, gạc vô khuẩn, băng cuộn, băng dính y tế, nước muối sinh lý, dung dịch sát khuẩn ngoài da | Đủ cho đứt tay khi gọt rau, trầy đầu gối khi té xe nhẹ |
| Dụng cụ | Nhiệt kế điện tử, kéo nhỏ, nhíp, vài đôi găng tay dùng một lần, khẩu trang | Kéo và nhíp chỉ để trong hộp, không lấy đi dùng việc khác |
| Thuốc thông dụng (hỏi dược sĩ) | Nhóm hạ sốt giảm đau, gói bù nước điện giải, thuốc nhỏ mắt nước muối, nhóm chống dị ứng nếu cơ địa hay dị ứng | Mua đủ một đợt ngắn, không trữ nhiều |
| Giấy tờ | Tờ ghi thông tin sức khoẻ, bản chụp thẻ bảo hiểm y tế, danh sách thuốc đang dùng | Dán mặt trong nắp hộp |
Kem chống muỗi và băng vệ sinh, tuy không phải thuốc, cũng nên để chung một chỗ dễ lấy. Nhiều người ở trọ chỉ phát hiện nhà mình thiếu băng gạc khi tay đang chảy máu và nhà thuốc đầu hẻm đã đóng cửa.
Không cần mua cả bộ hộp sơ cứu đóng sẵn đắt tiền. Một hộp nhựa có nắp, ngăn bằng vài túi zip nhỏ ghi nhóm bằng bút lông là đủ gọn để tìm trong vài giây.
Mua ở nhà thuốc: mang theo gì và hỏi thế nào
Lần đầu mua đồ cho hộp thuốc, nên đi vào giờ vắng để dược sĩ có thời gian nói chuyện. Các bước dưới giúp buổi hỏi có ích nhất:
- Viết sẵn trên điện thoại: tuổi, cân nặng, bệnh đang có, thuốc đang dùng đều đặn, thuốc hay thức ăn từng làm bạn dị ứng.
- Nói rõ mục đích: "Em ở trọ một mình, muốn chuẩn bị hộp thuốc cơ bản phòng khi sốt, đau đầu, đau bụng nhẹ, trầy xước." Dược sĩ sẽ hỏi lại thêm.
- Với mỗi loại thuốc được gợi ý, hỏi bốn câu: dùng khi nào, mỗi lần bao nhiêu và cách nhau bao lâu, tối đa một ngày bao nhiêu, khi nào thì dừng và đi khám.
- Ghi câu trả lời lên tờ giấy để trong hộp hoặc nhờ dược sĩ ghi lên vỏ hộp. Hướng dẫn trên tờ hướng dẫn sử dụng đi kèm cũng giữ lại, đừng vứt.
- Hỏi xem loại nào không nên dùng chung với thuốc bạn đang uống, và loại nào không nên dùng khi đang mùa sốt xuất huyết hay khi đau bụng chưa rõ nguyên nhân.
- Mua vừa đủ một đợt ngắn. Thuốc mua nhiều để lâu dễ quá hạn trước khi dùng tới.
Một mẹo nhỏ: chụp ảnh vỏ hộp và tờ hướng dẫn của từng thuốc lưu vào một album riêng trong điện thoại. Khi đi khám hay gọi hỏi bác sĩ, bạn đưa ra được ngay mình đã dùng gì.
Cất hộp thuốc ở đâu trong căn phòng 15 mét vuông
Tránh nóng, tránh ẩm. Phần lớn thuốc cần nơi khô ráo, thoáng, tránh ánh nắng trực tiếp; nhiều loại ghi nhiệt độ bảo quản dưới 30 độ trên vỏ. Phòng trọ mái tôn có thể nóng hơn thế vào buổi trưa, nên đặt hộp ở phần thấp, mát nhất của phòng, xa cửa sổ hướng nắng.
Không để trong nhà tắm, cạnh bếp. Hơi nước khi tắm và hơi nóng khi nấu làm viên thuốc hút ẩm, đổi màu, bở. Cạnh nồi cơm điện hay trên nóc tủ lạnh cũng là chỗ ấm hơn bạn nghĩ.
Tủ lạnh chỉ khi vỏ thuốc ghi cần để lạnh. Một số ít loại như vài thuốc nhỏ mắt sau khi mở hay thuốc tiêm theo đơn mới cần ngăn mát. Tự cho mọi thứ vào tủ lạnh có thể làm hỏng loại không chịu ẩm.
Giữ nguyên vỏ hộp và vỉ. Đừng bóc rời từng viên bỏ chung một lọ cho gọn. Mất vỏ là mất tên thuốc, hàm lượng, hạn dùng và hướng dẫn, sau này không ai biết viên trắng kia là gì.
Ở chung phòng thì để riêng, ghi tên. Mỗi người một hộp. Dùng chung dễ nhầm, dễ dùng hết của nhau, và thuốc của người này có khi không hợp với người kia.
Đọc hạn dùng và biết lúc nào phải bỏ
Trên vỏ thuốc thường có hai ngày: ngày sản xuất và hạn dùng. Hạn dùng có khi chỉ ghi tháng và năm; khi đó thuốc dùng được tới hết tháng ghi trên vỏ nếu bảo quản đúng. Các chữ viết tắt hay gặp là NSX cho ngày sản xuất và HSD cho hạn dùng; hàng nhập có thể ghi chữ tiếng Anh như MFG và EXP.
Hạn dùng chỉ đúng khi thuốc còn nguyên vỏ và cất đúng cách. Một chai thuốc nhỏ mắt hay siro đã mở nắp thường chỉ dùng được một khoảng ngắn sau khi mở, khoảng này ghi trên hướng dẫn và thường ngắn hơn nhiều so với hạn trên vỏ. Nên lấy bút ghi ngày mở lên chai ngay lần đầu dùng.
Bỏ thuốc khi: đã quá hạn; viên đổi màu, có đốm, ẩm, bở, dính nhau; dung dịch đục, lắng cặn bất thường; gói bột vón cục; vỏ thủng hoặc mất nhãn không rõ là thuốc gì. Không tiếc vì đã mất tiền mua. Thuốc hỏng không còn tác dụng như mong muốn, có khi còn gây hại.
Bỏ thế nào cho phải? Không đổ thuốc xuống cống hay bồn cầu. Có thể hỏi nhà thuốc nơi bạn mua xem có nhận thu hồi không; nếu không, gói kín trong túi, trộn với bã trà hay bã cà phê cho người khác không nhặt dùng được, rồi bỏ cùng rác sinh hoạt. Quy định thu gom có thể khác nhau theo địa phương, nên hỏi thêm khi có dịp.
Những thứ không nên có trong hộp thuốc của người ở một mình
Hộp thuốc gọn cũng là hộp ít rủi ro. Các thứ sau nên loại ra hoặc không mua để trữ:
- Thuốc kê đơn còn thừa của lần ốm trước, của bạn bè hay người nhà gửi lên. Đơn thuốc là cho một lần bệnh của một người cụ thể.
- Kháng sinh tự mua để sẵn. Dùng kháng sinh không đúng chỉ định là một trong những nguyên nhân làm vi khuẩn kháng thuốc, và che mất dấu hiệu của bệnh cần khám.
- Thuốc không rõ nguồn, không nhãn tiếng Việt, mua qua tin rao trên mạng, nhất là loại quảng cáo "trị dứt điểm", "thuốc gia truyền".
- Thực phẩm chức năng mua theo lời quảng cáo để "tăng đề kháng". Đó không phải thuốc và không thay được ăn ngủ đủ hay đi khám khi ốm.
- Thuốc ngủ, thuốc an thần khi không có đơn của bác sĩ. Mất ngủ kéo dài là chuyện cần đi khám chứ không phải chuyện tự xử.
- Nhiều loại cùng công dụng: hai ba hộp giảm đau khác tên nhưng cùng hoạt chất dễ khiến bạn dùng chồng mà không biết.
Nếu có bệnh mạn tính như hen, dị ứng nặng, tiểu đường, động kinh, thuốc của bạn là thuốc theo đơn và nên luôn có dự phòng vài ngày. Phần này hỏi bác sĩ điều trị, và nên báo người ở gần biết bạn để thuốc ở đâu.
Thêm bớt theo hoàn cảnh của riêng bạn
Hay đi xe máy đường xa. Nên có thêm một túi sơ cứu nhỏ để trong cốp xe: vài miếng băng dính, gạc, một chai nước muối nhỏ, găng tay. Trầy xước khi ngã xe thường xảy ra ở chỗ không có nhà thuốc nào gần.
Làm việc trong bếp, xưởng, quán. Người làm phụ bếp, pha chế, làm thợ hay bị đứt tay, bỏng nhẹ. Hỏi dược sĩ thêm loại băng cho vết bỏng nhỏ và nhớ nguyên tắc đầu tiên khi bị bỏng là xả nước mát sạch lên chỗ bỏng một lúc lâu, không bôi kem đánh răng, nước mắm hay dầu ăn.
Có cơ địa dị ứng, hen, viêm mũi theo mùa. Phần thuốc của bạn nên theo đơn của bác sĩ đã khám, kèm tờ hướng dẫn xử trí khi lên cơn. Báo cho người ở gần biết bạn để thuốc ở đâu và dùng thế nào khi bạn không tự làm được.
Ở chỗ nhiều muỗi. Kem hoặc xịt chống muỗi, màn ngủ là đồ phòng bệnh chứ không phải thuốc, nhưng với mùa mưa ở nhiều thành phố, chúng có ích hơn mọi thứ trong hộp thuốc vì sốt xuất huyết lây qua muỗi đốt ban ngày.
Hay đau bụng kinh. Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước về cách giảm đau phù hợp với bạn và mức đau nào là bất thường cần đi khám, đừng đợi tới khi đau mới tìm hiểu.
Khi nào hộp thuốc không còn là câu trả lời: đi khám ngay
Hộp thuốc chỉ để xử lý những chuyện nhỏ trong thời gian ngắn. Đi khám ngay, không tự xử bằng hộp thuốc, khi: vết thương sâu, há miệng, chảy máu không cầm sau khi ép chặt bằng gạc khoảng mười phút, vết cắn của chó mèo, vết bỏng rộng hơn lòng bàn tay hoặc bỏng ở mặt, tay, vùng kín; đau bụng dữ dội, đau ngực, khó thở; sốt cao kéo dài hoặc kèm các dấu hiệu nặng như lơ mơ, cứng cổ, nổi ban; dị ứng có sưng môi, sưng mặt, khó thở. Những trường hợp nặng, gọi 115.
Một nguyên tắc dễ nhớ: thuốc trong hộp chỉ dùng khi bạn biết rõ mình đang bị gì và đã từng được hướng dẫn cách xử. Không biết rõ thì hỏi. Đã dùng theo hướng dẫn hai, ba ngày mà không đỡ, hoặc nặng lên, thì dừng tự chữa và đi khám.
Sau mỗi lần đi khám, bỏ vào hộp tờ đơn hoặc ảnh chụp đơn và kết quả. Đến lần sau, bác sĩ mới gặp bạn sẽ biết lần trước bạn được chẩn đoán gì, dùng gì, có dị ứng gì không. Với người ở xa nhà, hộp thuốc vì thế cũng là cuốn sổ sức khoẻ nhỏ của chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên mới lên thành phố có nên mang thuốc từ nhà lên không?
Mang thuốc theo đơn đang dùng đều đặn thì nên, kèm đơn hoặc sổ khám. Còn các loại thuốc lặt vặt bố mẹ gom từ tủ nhà thì nên xem lại tên, hạn dùng, và hỏi dược sĩ trước khi dùng. Thuốc hợp với bố mẹ chưa chắc hợp với bạn.
Hộp thuốc nên kiểm lại bao lâu một lần?
Ba đến sáu tháng một lần là hợp lý, và sau mỗi lần dùng tới. Lật từng vỉ xem hạn, xem màu, bổ sung băng gạc đã dùng, cập nhật tờ thông tin sức khoẻ nếu có thuốc mới. Gắn việc này với một ngày cố định, ví dụ đầu học kỳ.
Thuốc vừa quá hạn vài ngày có uống được không?
Không nên. Hạn dùng là mốc nhà sản xuất cam kết về chất lượng khi bảo quản đúng; sau mốc đó không ai đảm bảo thuốc còn đúng tác dụng. Với người ở phòng trọ nóng ẩm, thuốc còn dễ xuống cấp sớm. Mua mới vẫn an toàn hơn.
Có cần mua máy đo huyết áp cho phòng trọ không?
Phần lớn người trẻ khoẻ mạnh không cần. Nếu bác sĩ dặn theo dõi huyết áp hoặc gia đình có tiền sử bệnh tim mạch và bạn được khuyên đo định kỳ, hãy hỏi bác sĩ loại máy và cách đo. Nhiệt kế thì nên có trong mọi hộp thuốc.
Nước muối sinh lý dùng để làm gì trong hộp thuốc?
Thường dùng rửa vết trầy xước trước khi băng, rửa mắt khi bụi bay vào, và vệ sinh mũi họng. Chọn loại ghi rõ là nước muối sinh lý, còn hạn, đóng chai kín. Chai đã mở để lâu nên thay, không dùng chung một chai cho mắt và cho vết thương.