Rau trong tủ lạnh mini hỏng nhanh vì ba lý do: hơi nước đọng làm lá úng, gió lạnh làm lá khô hoặc bị đông đá ở sát vách sau, và khí do trái cây chín toả ra làm rau vàng sớm. Gỡ cả ba bằng cách nhặt bỏ lá dập, thấm thật khô, bọc rau bằng giấy khô rồi cho vào hộp hoặc túi hở miệng, đặt xa vách sau, và để trái cây chín ở ngăn riêng.
Có những thứ còn tươi lâu hơn khi để ngoài tủ: chuối, cà chua chưa chín, hành tây, tỏi, khoai. Biết món nào để đâu giúp cái tủ nhỏ dành chỗ cho đúng thứ cần lạnh. Phần dưới đi qua từng nhóm rau quả, kèm thời gian dùng thường gặp và cách cứu rau héo nhẹ.
Vì sao rau nhanh héo, nhanh úng trong tủ nhỏ
Rau sau khi cắt khỏi cây vẫn còn sống theo nghĩa nó vẫn thở và mất nước. Trong tủ lạnh, hai điều xảy ra cùng lúc: không khí lạnh khô hút nước khỏi lá làm lá héo, còn những giọt nước bám sẵn trên lá thì đọng lại ở chỗ kín, làm lá úng nhũn và bắt đầu thối từ đó. Rau vừa khô héo ở ngoài vừa úng ở trong là chuyện rất hay gặp ở túi rau buộc chặt.
Tủ lạnh mini có thêm đặc điểm riêng. Ngăn mát nhỏ nên rau thường bị đặt sát vách sau, nơi gần dàn lạnh. Ở nhiều tủ một cửa, vách sau và vùng ngay dưới ngăn đá lạnh hơn hẳn phần còn lại; rau chạm vào đó có thể bị đông đá một phần, rã ra thành mảng sẫm màu, nhũn. Ngăn rau dưới đáy, nếu có, thường là chỗ ổn định nhất.
Lý do thứ ba là khí ethylene, một chất khí tự nhiên mà nhiều loại quả toả ra khi chín. Chuối, táo, xoài, bơ, cà chua chín toả nhiều; rau ăn lá, dưa leo, bông cải lại nhạy cảm với khí này, vàng lá và mau già hơn. Trong một cái tủ chỉ vài chục lít, để chung một túi táo với một túi cải là đủ thấy khác biệt sau hai ba ngày.
Sơ chế rau trước khi cất: năm phút giữ được thêm vài ngày
Làm ngay khi đi chợ về, cùng lúc với việc chia thịt cá:
- Tháo dây buộc, nhặt bỏ lá dập, lá vàng, gốc úng. Một lá hỏng nằm giữa bó sẽ làm hỏng những lá quanh nó.
- Nếu rau đất cát nhiều thì rửa, nhưng phải để thật ráo, có thể vẩy mạnh rồi trải trên khăn sạch khoảng 15–20 phút. Rau khá sạch thì không cần rửa trước khi cất, đến lúc nấu mới rửa.
- Lót một tờ khăn giấy khô vào đáy hộp hoặc túi, xếp rau lỏng tay, phủ thêm một tờ ở trên. Giấy hút phần hơi nước đọng.
- Đậy hộp hờ hoặc để túi hở một chút, không buộc chặt. Rau cần chút không khí, nhưng không cần gió lạnh thổi thẳng.
- Đặt vào ngăn rau hoặc phía trước ngăn mát, tránh vách sau và vùng sát ngăn đá.
- Khăn giấy ướt sũng sau hai ngày thì thay tờ mới.
Năm phút này đổi lấy khá nhiều: một bó cải ngọt buộc chặt trong túi thường bắt đầu úng sau hai ba ngày, còn bó đã nhặt, lau khô và bọc giấy thường giữ được bốn năm ngày trong cùng cái tủ.
Mỗi nhóm rau quả để ở đâu, giữ được khoảng bao lâu
Thời gian dưới đây là khoảng thường gặp với hàng tươi mua về trong ngày, sau khi đã sơ chế đúng cách. Rau mua ở chợ chiều, đã bày lâu ngoài nắng thì ngắn hơn:
| Nhóm | Để ở đâu | Khoảng thời gian thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Rau ăn lá mềm (rau muống, mồng tơi, rau dền) | Ngăn mát, bọc giấy, hộp hở | 1–3 ngày | Ăn đầu tuần |
| Rau cải cứng, bắp cải nguyên bắp | Ngăn mát, túi hở | Cải 3–5 ngày, bắp cải một tuần trở lên | Bắp cải bóc lá ngoài dùng dần |
| Rau thơm (ngò, hành lá, thì là) | Cắm cốc nước trong ngăn mát, chụp túi lỏng | 4–7 ngày | Húng quế thích để ngoài tủ |
| Củ (cà rốt, củ cải) | Ngăn mát, cắt bỏ lá, túi kín vừa | 1–2 tuần | Cà rốt để gần quả chín dễ đắng |
| Dưa leo, bí xanh, su su | Ngăn mát, phía trước | Khoảng một tuần | Dưa leo không chịu được quá lạnh |
| Hành tây, tỏi, khoai tây, khoai lang, bí đỏ nguyên quả | Ngoài tủ, chỗ khô, tối, thoáng | Vài tuần | Để khoai tây xa hành tây |
| Chuối, cà chua chưa chín, xoài, bơ chưa chín | Ngoài tủ cho chín | Vài ngày tới khi chín | Chín rồi mới cho vào tủ nếu cần giữ thêm |
| Trái cây đã cắt | Hộp kín, ngăn mát | 1–2 ngày | Cắt vừa đủ ăn |
Bảng này không phải hạn sử dụng. Rau quả để quá mốc không tự nhiên hỏng, cũng như rau trong mốc vẫn có thể hỏng nếu bị dập. Hãy luôn nhìn, ngửi và sờ trước khi nấu.
Rau thơm và hành lá: cắm nước như cắm hoa
Ngò, thì là, hành lá: cắt gốc, cắm vào cốc nước. Đổ khoảng hai đốt ngón tay nước vào cốc, cắm rau thơm đứng như bó hoa, chụp lỏng một túi ni lông lên trên rồi đặt ở cửa tủ hoặc phía trước ngăn mát. Thay nước hai ngày một lần. Cách này thường giữ rau thơm tươi gần một tuần.
Húng quế, tía tô: thích ấm hơn. Những loại lá mỏng chịu lạnh kém dễ thâm đen trong tủ. Cắm cốc nước để trên bàn, chỗ mát không có nắng gắt, dùng trong hai ba ngày.
Rau thơm dùng không kịp: cấp đông theo nhúm. Thái nhỏ hành lá, ngò rồi cho vào hộp nhỏ để ngăn đá, nấu canh bốc ra một nhúm. Rau đông lạnh mất độ giòn nhưng giữ được mùi khi nấu.
Gừng, sả, ớt: mỗi thứ một cách. Gừng để chỗ khô ngoài tủ hoặc bọc giấy trong ngăn mát; sả cắt khúc để ngăn đá; ớt tươi bỏ cuống cho vào hộp kín ở ngăn mát, dùng không hết thì cấp đông cả quả.
Trái cây: chuyện độ chín và chuyện để cạnh nhau
Người ở một mình ăn trái cây chậm, nên thứ cần quản lý là độ chín chứ không chỉ là độ lạnh. Mua trái cây có độ chín lệch nhau, ví dụ một nải chuối có vài quả vàng, vài quả còn xanh; vài quả xoài mềm và vài quả còn cứng. Quả chín ăn trước, quả ương để ngoài cho chín dần, đến lượt thì ăn.
Chuối để tủ lạnh sẽ đen vỏ rất nhanh dù ruột vẫn ăn được, nên để ngoài, treo lên nếu được. Cà chua chưa chín để tủ lạnh sẽ mất mùi và bở; để ngoài cho chín đỏ, sau đó nếu chưa dùng ngay mới cho vào tủ thêm một hai ngày. Xoài, bơ, đu đủ cũng theo cùng nguyên tắc: chín ngoài tủ, giữ trong tủ.
Trong tủ lạnh, để trái cây chín ở một hộp hoặc một ngăn riêng, tách khỏi rau ăn lá. Nếu tủ quá nhỏ không tách được, ít nhất đặt trái cây ở ngăn trên và rau ở ngăn dưới, mỗi thứ một hộp. Táo là loại toả khí khá mạnh; một quả táo nằm cạnh túi rau cải là kiểu sắp xếp nên tránh.
Xếp tủ mini cho rau quả có chỗ thở
Tủ lạnh mini thường bị nhét đầy trong vài ngày đầu tuần. Vài nguyên tắc giúp không khí lạnh đi đều và rau không bị bỏ quên:
- Không nhét kín sát vách. Khoảng hở chừng một đốt ngón tay giữa đồ và vách sau giúp không khí lưu thông và rau không bị đông đá.
- Dùng hộp trong suốt thay túi đục màu, để mở tủ ra là thấy ngay còn gì.
- Rau mua trước để phía trước, rau mua sau để phía sau; ngày nào cũng lấy từ phía trước.
- Không để đồ còn nóng cạnh rau. Một hộp canh nóng làm khu vực quanh nó ấm lên khá lâu.
- Cửa tủ là chỗ ấm nhất, hợp với nước uống, nước chấm đã mở, không hợp với rau ăn lá.
- Mỗi sáng mở tủ chỉ một lần để lấy đồ cho cả ngày, thay vì mở ra đóng vào nhiều lần.
Lên thực đơn rau theo độ bền trong tuần
Cách giữ rau tốt nhất vẫn là ăn đúng lúc. Khi đã biết loại nào bền, loại nào mau hỏng, bạn có thể xếp thực đơn rau ngay từ lúc đi chợ. Ví dụ giả định cho một tuần đi chợ vào thứ Hai: tối thứ Hai và thứ Ba ăn rau muống xào, canh mồng tơi; thứ Tư, thứ Năm chuyển sang cải ngọt luộc, bắp cải xào; cuối tuần dùng bí xanh nấu canh, cà rốt và su su xào, dưa leo ăn kèm.
Thứ tự này đi ngược với thói quen của nhiều người là ăn món mình thích nhất trước. Nếu bạn thích bắp cải hơn rau muống, vẫn nên ăn rau muống trước, vì bắp cải đợi được còn rau muống thì không. Một tờ giấy nhỏ dán ở cửa tủ ghi thứ tự rau trong tuần giúp bạn khỏi phải nghĩ mỗi tối.
Khi lịch thay đổi đột xuất, như được rủ đi ăn tối thứ Hai, hãy dời món rau mau hỏng sang bữa trưa hôm sau hoặc chần sơ rau đó rồi cất hộp. Rau ăn lá đã chần qua nước sôi, để ráo, cho vào hộp kín ở ngăn mát thường giữ thêm được một hai ngày để xào hoặc nấu canh, dù không còn giòn như rau sống.
Cứu rau héo nhẹ và nhận ra rau phải bỏ
Rau ăn lá chỉ héo vì mất nước, lá mềm nhưng vẫn xanh, không có mùi lạ, thì có thể cứu. Ngâm rau vào chậu nước lạnh, có thể thêm vài viên đá, trong khoảng 10–15 phút. Lá sẽ hút nước và cứng lại khá rõ. Vớt ra để ráo rồi nấu ngay trong bữa đó, không cất lại.
Rau có lá nhũn nhớt, đổi màu sẫm, có mùi hăng chua hay mùi ủng thì không phải héo mà là đã bắt đầu thối. Nhặt bỏ phần hỏng nếu chỉ là vài lá ngoài, còn nếu nhớt lan cả bó thì bỏ cả bó. Trái cây có vết mốc, đặc biệt là quả mềm mọng nước như dâu, nho, đu đủ chín, thì nên bỏ cả quả vì sợi mốc có thể đã lan vào bên trong.
Nếu tuần nào cũng phải bỏ rau, vấn đề không nằm ở cách cất mà ở lượng mua. Thử mua ít lại một bó mỗi lần, hoặc chuyển bớt sang rau cứng và củ quả lâu hỏng cho nửa sau của tuần.
Câu hỏi thường gặp
Có nên rửa rau trước khi cho vào tủ lạnh không?
Nếu rau dính nhiều đất cát thì nên rửa, nhưng phải để thật ráo trước khi cất, vì nước đọng làm lá úng nhanh. Rau tương đối sạch thì nhặt lá hỏng rồi cất luôn, đến lúc nấu mới rửa. Rửa xong mà không làm khô là cách nhanh nhất để rau hỏng.
Vì sao rau để sát vách tủ bị nhũn sẫm màu?
Vách sau và vùng dưới ngăn đá của nhiều tủ mini lạnh hơn phần còn lại, có lúc xuống dưới 0 độ C. Lá rau chạm vào đó bị đông đá một phần, khi rã ra thì thành mảng nhũn sẫm. Để rau cách vách một khoảng nhỏ và đặt ở ngăn rau hoặc phía trước.
Có nên cho trái cây vào chung túi với rau không?
Không nên với những loại quả toả nhiều khí khi chín như chuối, táo, xoài, bơ, cà chua chín. Khí này làm rau ăn lá vàng và già nhanh. Để trái cây chín ở hộp hoặc ngăn riêng, rau ở hộp khác.
Rau mua ở siêu thị đóng túi có cần thay túi không?
Túi nguyên niêm phong thì cứ để vậy tới khi mở. Mở rồi mà chưa dùng hết, nên chuyển phần còn lại sang hộp có lót giấy khô, vì túi kín sau khi mở dễ đọng hơi nước và úng nhanh.
Không có tủ lạnh thì giữ rau thế nào?
Mua rau đủ ăn trong ngày, chọn nhiều củ quả để được ở nhiệt độ phòng như bí, su su, cà rốt, khoai. Rau thơm cắm cốc nước để chỗ mát. Rau ăn lá có thể quấn khăn ẩm và để nơi thoáng, tránh nắng, nhưng nên nấu trong ngày.