Cách đơn giản nhất để mua sắm online không lố tay là tách lúc chọn và lúc mua: món nào muốn mua thì bỏ vào giỏ, chờ ít nhất 24 giờ rồi mới quay lại quyết định. Trước khi bấm đặt, tính tổng giá cuối cùng đã gồm phí vận chuyển, hỏi mình mã giảm giá có đang khiến mình mua thêm món không định mua, và đọc điều kiện đổi trả.
Mua online tiện, nhiều lựa chọn và thường có ưu đãi thật. Nhưng giao diện, thông báo, đồng hồ đếm ngược đều được thiết kế để bạn quyết nhanh. Bài dưới không khuyên bỏ mua online, cũng không giới thiệu sàn nào; nó đưa ra vài thói quen nhỏ giúp mỗi đơn hàng là quyết định của bạn chứ không của nút "mua ngay".
Vì sao mua online dễ vượt dự định
Ở chợ, bạn phải đi, phải cầm món hàng, phải đếm tiền; mỗi bước là một lần dừng lại suy nghĩ. Mua online gần như không có bước dừng: lướt, bấm, thanh toán bằng một lần chạm. Tiền trong tài khoản là con số, không có cảm giác ví mỏng đi.
Thêm vào đó là những yếu tố tạo cảm giác gấp: đồng hồ đếm ngược, dòng chữ "chỉ còn vài sản phẩm", "nhiều người đang xem", thông báo đẩy lúc nửa đêm. Livestream bán hàng còn thêm không khí đông vui, người dẫn nói liên tục, giá đổi từng phút. Những thứ này không xấu tự thân, nhưng chúng làm giảm thời gian bạn suy nghĩ.
Vì vậy, mẹo hiệu quả nhất không phải là ý chí mạnh hơn, mà là tự tạo lại những bước dừng mà mua online đã bỏ đi. Các phần dưới là những bước dừng đó.
Quy tắc giỏ hàng chờ 24 giờ
Áp dụng cho mọi món không phải đồ thiết yếu cần ngay. Với món giá trị lớn hơn, kéo dài thời gian chờ lên vài ngày:
- Thấy món muốn mua, bỏ vào giỏ hoặc danh sách yêu thích, không thanh toán.
- Đóng ứng dụng. Ghi một dòng vào điện thoại: món gì, để làm gì, đang có món nào tương tự không.
- Sau 24 giờ, mở giỏ ra. Hỏi lại: mình còn muốn món này không, mình sẽ dùng nó trong tuần tới không, mình để nó ở đâu trong phòng trọ.
- Nếu còn muốn và trả lời được cả ba câu, mua. Nếu đã quên hoặc thấy không cần, xoá khỏi giỏ.
- Cuối tháng nhìn lại danh sách đã xoá. Phần lớn người làm thử đều thấy danh sách này dài hơn danh sách đã mua.
Quy tắc này không áp dụng cho đồ thiết yếu như thuốc, dầu gội đã hết, đồ học tập cần cho ngày mai. Nó dành cho những món "muốn" chứ không phải "cần", là nơi phần lớn khoản lố tay xuất hiện.
Mã giảm giá: lợi thật hay khiến mình mua thêm
Mã giảm theo ngưỡng đơn. Dạng "giảm một khoản cho đơn từ một mức trở lên" khuyến khích bạn thêm món để đủ ngưỡng. Nếu món thêm vào là món bạn vốn định mua, mã có lợi. Nếu là món thêm cho đủ, bạn đang chi thêm để được giảm.
Phép tính đơn giản. Ví dụ giả định: giỏ hàng 260.000 đ, mã giảm 30.000 đ cho đơn từ 300.000 đ. Thêm một món 50.000 đ không cần để đủ ngưỡng, bạn trả 280.000 đ thay vì 260.000 đ. Bạn được giảm 30.000 đ nhưng chi nhiều hơn 20.000 đ.
Giá trước khi giảm. Phần trăm giảm lớn chỉ có nghĩa khi giá gốc là giá thật. Nếu món đó lúc nào cũng "giảm 50%", giá sau giảm mới là giá bán bình thường.
Mã hết hạn tạo cảm giác gấp. Mã sắp hết hạn trong vài giờ là lý do để kiểm lại giỏ, không phải lý do để mua món chưa cần.
Tính tổng giá cuối cùng trước khi bấm
Giá hiện trên trang sản phẩm thường chưa phải số tiền bạn trả. Trước khi đặt, cộng đủ các dòng dưới đây:
| Dòng | Ở đâu | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Giá sản phẩm | Trang sản phẩm | Giá theo phân loại màu, cỡ có thể khác giá hiện đầu trang |
| Phí vận chuyển | Trang thanh toán | Mỗi người bán có thể tính phí riêng khi mua nhiều nơi |
| Phí dịch vụ, phí thanh toán | Trang thanh toán | Một số hình thức thanh toán có phụ phí |
| Giảm giá, mã | Trang thanh toán | Kiểm mã đã được áp dụng thật chưa |
| Chi phí đổi trả nếu không vừa | Chính sách người bán | Ai trả phí gửi lại, đổi trong bao nhiêu ngày |
Với đồ giá thấp, phí vận chuyển có khi chiếm phần lớn tổng tiền. Gộp nhiều món của cùng một người bán vào một đơn, hoặc đợi tới khi cần mua vài món một lúc, giúp phí ship trên mỗi món giảm. Với người ở một mình, món nhỏ cần ngay như dầu gội, giấy vệ sinh thường mua ở cửa hàng gần nhà còn đỡ hơn đặt lẻ.
Đổi trả: đọc trước khi mua, không phải sau khi nhận
Quần áo, giày dép, đồ cho phòng trọ như rèm, thảm, kệ là những món dễ không vừa khi nhận. Trước khi đặt, đọc chính sách đổi trả của người bán: được đổi trong bao nhiêu ngày, hàng phải còn nguyên tem nhãn hay không, ai trả phí gửi lại, hoàn tiền theo cách nào. Món không được đổi trả mà bạn chưa chắc về kích thước thì cân nhắc kỹ hơn.
Với đồ cần kích thước như kệ, rèm, tủ vải, đo chỗ đặt trong phòng trước, so với kích thước ghi trên trang sản phẩm. Ảnh sản phẩm thường được chụp trong phòng rộng, ánh sáng đẹp; con số mới là thứ đáng tin.
Khi nhận hàng, quay video lúc mở hộp với những món có giá trị, kiểm ngay trước khi bấm xác nhận đã nhận. Chi tiết cách mở hộp, kiểm hàng, khiếu nại đã có ở các trang chuyên về mua bán, giao dịch. Ở đây chỉ nhắc: đừng để hàng không dùng nằm trong góc phòng vì ngại đổi trả.
Những thói quen nhỏ giúp mua ít mà đúng
Ngoài quy tắc chờ 24 giờ, vài thay đổi nhỏ trong cách dùng ứng dụng giúp giảm số lần mua bốc đồng:
- Tắt thông báo đẩy của ứng dụng mua sắm, chỉ mở khi chủ động cần mua.
- Không lưu thẻ hay liên kết thanh toán một chạm; mỗi lần mua phải nhập lại một bước.
- Xoá ứng dụng khỏi màn hình chính, để vào thư mục khó tìm hơn.
- Có một danh sách "cần mua" trên điện thoại; chỉ tìm kiếm những món có trong danh sách.
- Không xem livestream bán hàng khi đang buồn chán, mệt hoặc khuya; đó là lúc quyết định dễ dãi nhất.
- Trước các ngày giảm giá lớn, viết sẵn danh sách món cần, đặt giới hạn số món, mua xong thì đóng ứng dụng.
Những thói quen này không cấm bạn mua gì. Chúng chỉ đảm bảo rằng khi mua, bạn đã thật sự quyết định.
Ngày lương về, đêm khuya và cuối tuần: lúc nào dễ bấm nhất
Mua sắm bốc đồng thường không phân bố đều. Nó dồn vào vài thời điểm: ngay sau ngày nhận lương hay ngày bố mẹ gửi tiền, đêm khuya lúc mệt mà chưa ngủ, cuối tuần rảnh rỗi một mình trong phòng, sau một ngày căng thẳng. Đó là lúc ví đầy hoặc tâm trạng cần được an ủi, và nút đặt hàng là cách an ủi nhanh nhất.
Biết mình hay bấm vào lúc nào giúp bạn đặt bước dừng đúng chỗ. Ví dụ: không mở ứng dụng mua sắm sau mười một giờ đêm, đặt tiền sinh hoạt sang một chỗ khác ngay ngày nhận lương để số dư hiện ra nhỏ hơn, cuối tuần lên kế hoạch ra ngoài đi bộ, gặp bạn thay vì nằm lướt.
Không cần tự trách khi lỡ mua vì buồn. Chỉ cần nhận ra quy luật của mình, rồi lần sau khi thấy mình đang ở đúng tình huống đó, áp dụng quy tắc chờ 24 giờ chặt hơn một chút.
Mua đồ cho phòng trọ online: đo trước, đọc chất liệu, xem ảnh thật
Đồ cho phòng trọ như kệ, rèm, thảm, tủ vải, đèn là nhóm hay bị mua sai nhất khi mua online, vì ảnh sản phẩm được dàn dựng trong phòng rộng, ánh sáng đẹp. Trước khi mua, đo chỗ đặt, đo chiều cao cửa sổ, ghi ra điện thoại. Khi xem sản phẩm, đối chiếu từng con số chứ không chỉ nhìn ảnh.
Đọc kỹ phần chất liệu: kệ sắt sơn tĩnh điện hay sắt mạ, gỗ ép hay gỗ tự nhiên, rèm vải dày hay voan mỏng. Xem phần đánh giá có ảnh thật của người mua, nhất là ảnh chụp trong phòng nhỏ giống phòng của bạn. Món cần lắp ráp thì xem có kèm dụng cụ và hướng dẫn không.
Với món cồng kềnh, tính cả phí vận chuyển và chuyện mang lên tầng. Có khi mua ở cửa hàng gần nhà, nhìn tận mắt, tự chở về lại hợp hơn.
Phòng trọ nhỏ là lý do tốt để mua ít
Người ở trọ có một giới hạn mà người ở nhà rộng không có: chỗ. Mỗi món mua thêm phải có chỗ để, và mỗi lần chuyển trọ, mọi thứ phải đóng thùng mang theo. Câu hỏi "món này để ở đâu" trước khi mua là bộ lọc rất hiệu quả cho người sống trong vài chục mét vuông.
Một cách nữa là quy tắc một vào một ra cho những nhóm đồ hay tích tụ như quần áo, cốc, đồ trang trí: mua một cái áo mới thì cho đi hoặc bán lại một cái ít mặc. Phòng gọn hơn, tiền chi cũng chậm lại.
Cuối cùng, những món đã mua mà không dùng tới nên được bán lại sớm, khi còn mới. Để càng lâu, giá trị càng giảm và càng chiếm chỗ. Bài về mua và bán lại đồ cũ cho phòng trọ có ở cùng danh mục này.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mua vào các ngày giảm giá lớn không?
Có thể có lợi với những món bạn đã định mua từ trước, đã biết giá bình thường. Rủi ro là mua thêm những món không cần vì không khí khuyến mãi. Viết danh sách trước, so giá với vài tuần trước đó và đặt giới hạn số món.
Mua hàng qua livestream có gì khác?
Livestream tạo cảm giác gấp và đông vui, giá thay đổi liên tục, nên dễ quyết nhanh. Áp dụng cùng quy tắc: chụp lại món muốn mua, tắt livestream, chờ một thời gian rồi mới quyết. Kiểm người bán, chính sách đổi trả như với mọi đơn hàng khác.
Trả tiền khi nhận hàng hay trả trước an toàn hơn?
Mỗi cách có rủi ro riêng, phụ thuộc vào người bán và nền tảng. Trả khi nhận hàng giúp bạn chỉ trả khi hàng tới, nhưng vẫn cần kiểm hàng. Phần phân tích chi tiết các hình thức thanh toán có ở các trang chuyên về thanh toán số.
Làm sao biết giảm giá là thật?
So giá của món đó vài lần trong vài tuần, hoặc so với nơi bán khác. Nếu giá trước khi giảm luôn được hiện cao và lúc nào cũng có giảm, giá sau giảm mới là giá bán thực. Đừng dựa vào con số phần trăm.
Đã lỡ mua món không cần thì nên làm gì?
Nếu còn trong thời hạn đổi trả và đủ điều kiện, trả lại sớm. Nếu không, bán lại khi còn mới hoặc tặng người cần. Ghi lại lý do đã mua để lần sau nhận ra tình huống tương tự, như mua lúc khuya hay lúc buồn.