Mốc ở chân tường phòng trọ đến từ một trong ba nguồn: hơi ẩm từ đất ngấm lên, nước thấm ngang từ nhà bên hoặc đường ống, và hơi nước trong phòng đọng lại trên mặt tường mát. Người thuê xử lý được nguồn thứ ba và phần bề mặt: lau mốc an toàn, kê đồ cách tường, giảm ẩm, thông gió. Hai nguồn đầu là chuyện của kết cấu nhà, cần báo chủ nhà kèm ảnh và ngày ghi rõ.
Một phép thử đơn giản bằng miếng nilon dán lên tường trong 48 giờ cho biết mốc nhà bạn thuộc loại nào, trước khi tốn công lau đi lau lại. Bài này hướng dẫn phép thử đó, cách lau mốc không làm hỏng sơn và không trộn hoá chất, cách bố trí đồ đạc, và các dấu hiệu nên báo chủ nhà ngay.
Ba nguồn ẩm và cách nhận ra bằng mắt
Nhìn hình dạng vết ẩm, vị trí và thời điểm nó xuất hiện đã đoán được phần lớn nguồn gốc:
| Nguồn ẩm | Dấu hiệu hay gặp | Ai xử lý |
|---|---|---|
| Hơi ẩm từ đất ngấm lên (thường ở tầng trệt) | Vệt ố chạy ngang chân tường cao khoảng 20–60 cm, mép trên lượn sóng, có muối trắng như phấn, sơn phồng bong | Chủ nhà, thợ chống thấm |
| Thấm ngang từ nhà bên, mái, đường ống | Mảng ẩm cục bộ, đậm hơn sau mưa hoặc khi nhà bên dùng nước, có thể có nước rỉ | Chủ nhà, có khi cần nói chuyện với nhà bên |
| Ngưng tụ từ hơi nước trong phòng | Chấm mốc đen rải rác ở góc phòng, sau tủ, sau đầu giường, mép trần; mặt tường hơi ướt khi sờ vào buổi sáng, nhất là mùa nồm | Người thuê làm được phần lớn |
| Kết hợp | Chân tường ẩm sẵn lại thêm hơi nước trong phòng đọng vào, mốc lan nhanh | Cả hai bên |
Nồm ẩm ở miền Bắc là kiểu ngưng tụ trên diện rộng: không khí ấm ẩm gặp tường, sàn còn lạnh. Lúc đó cả sàn và tường đều ướt, không riêng chân tường. Cơ chế nồm là chuyện dài; ở đây chỉ cần biết loại ẩm này người thuê giảm được bằng cách đóng cửa đúng lúc và lau khô.
Thử miếng nilon 48 giờ để biết nguồn ẩm
Phép thử này cần một miếng nilon trong cỡ 30 x 30 cm (túi nilon cắt ra cũng được) và băng keo giấy để khi bóc không làm tróc sơn:
- Lau khô chỗ tường định thử, chọn một chỗ ở vùng có vết ẩm hoặc mốc.
- Dán miếng nilon phẳng lên tường, băng keo kín cả bốn cạnh để không khí trong phòng không lọt vào phía sau.
- Để yên 24–48 giờ, không kê đồ đè lên.
- Bóc ra xem mặt nào có hơi nước. Nếu mặt áp vào tường đọng nước hoặc mờ hơi, ẩm đang đi từ trong tường ra: thấm từ đất hoặc thấm ngang.
- Nếu mặt quay ra phòng đọng nước còn mặt trong khô, hơi ẩm đến từ không khí trong phòng: ngưng tụ.
- Cả hai mặt đều ướt thì có cả hai nguồn.
Phép thử này không thay được việc thợ kiểm tra, nhưng đủ để bạn biết nên tập trung vào thông gió trong phòng hay nên nhắn chủ nhà. Chụp ảnh miếng nilon lúc bóc ra để gửi kèm tin nhắn.
Lau mốc bề mặt an toàn, không phá sơn
Mốc diện tích nhỏ, bằng vài bàn tay, trên tường sơn hoặc đồ gỗ người thuê tự lau được. Bảo vệ mình trước, vì bào tử mốc bay lên khi chà:
- Đeo khẩu trang, găng tay cao su, mở cửa và bật quạt hướng ra ngoài. Người đang hen, dị ứng nặng nên nhờ người khác làm.
- Lau bằng khăn ẩm với nước pha một chút nước rửa đa năng hoặc xà phòng, lau nhẹ theo một chiều, không chà mạnh làm bong sơn và bào tử bay khắp phòng.
- Nếu muốn dùng chất tẩy có clo để làm mờ vết thâm, pha loãng đúng theo nhãn, dùng riêng một mình nó, không trộn với giấm, nước lau kính hay bất cứ chất gì khác. Tường sơn màu có thể bị bạc.
- Lau lại bằng khăn sạch ẩm, rồi khăn khô. Để quạt thổi vào chỗ đó đến khi khô hẳn.
- Bỏ khăn lau mốc vào túi kín, giặt riêng bằng nước nóng hoặc bỏ đi.
- Đánh dấu ngày lau. Mốc quay lại trong vòng một tuần là dấu hiệu nguồn ẩm chưa được xử lý.
Mốc mọc sâu vào vữa, vào tấm thạch cao, hoặc diện tích lớn hơn khoảng một mét vuông thì không nên tự xử lý. Lúc đó lau bề mặt chỉ làm đẹp tạm vài ngày, trong khi bào tử bay ra nhiều hơn.
Kê đồ và sắp phòng để mốc không quay lại
Tủ, giường cách tường 5–10 cm. Khoảng hở nhỏ này cho không khí lưu thông sau lưng đồ. Tủ quần áo áp sát tường ngoài, tường giáp nhà tắm là chỗ mốc hay xuất hiện nhất vì không bao giờ có gió.
Kê chân đồ khỏi sàn. Thùng các tông, vali, nệm đặt thẳng xuống sàn tầng trệt sẽ hút ẩm từ sàn. Kê lên kệ thấp, pallet nhựa hoặc chân giường.
Không phơi đồ sát tường ẩm. Đồ phơi trong phòng thả hơi nước ra; đặt giá phơi giữa phòng, gần cửa có quạt, thay vì nép vào góc.
Mở tủ quần áo ra cho thoáng. Mỗi tuần mở cửa tủ vài giờ khi thông gió. Quần áo cất khi còn ẩm là nguồn mốc trong tủ.
Đo độ ẩm. Ẩm kế đặt gần chỗ có mốc; thường xuyên trên 70% là phải tăng thông gió hoặc giảm nguồn ẩm trong phòng.
Đồ đạc bị mốc: giữ gì, bỏ gì
Quần áo, ga gối bị đốm mốc nhẹ thường giặt và phơi khô kỹ là dùng lại được; vết ố mốc lâu ngày trên vải thì trang mẹ Nhím Lông Xanh (nhimlongxanh.com) có bài riêng về cách tẩy. Điều quan trọng là phơi thật khô trước khi cất, vì đồ cất ẩm sẽ mốc lại trong tủ.
Gối, nệm mút, thú bông bị mốc ngấm sâu vào ruột thì rất khó làm sạch. Người có tiền sử hen, viêm mũi dị ứng nên cân nhắc thay hơn là cố giữ. Đồ gỗ ép bị mốc và phồng thì thường đã hút nước vào lõi; lau bề mặt được nhưng mốc dễ quay lại.
Sách, giấy tờ để trong thùng các tông sát sàn là thứ hay bị bỏ quên nhất. Lấy ra phơi ở chỗ khô thoáng, lau nhẹ bìa, cất lại vào hộp nhựa có nắp đặt trên cao. Giấy tờ quan trọng như hợp đồng thuê, bằng cấp nên để trong túi nhựa kéo khoá.
Khi nào báo chủ nhà, và báo thế nào
Những tình huống dưới đây không phải do thói quen của người thuê, và tự xử lý chỉ làm chậm việc sửa thật. Chụp ảnh, ghi ngày, nhắn tin cho chủ nhà để có dấu vết:
- Vệt ẩm chân tường cao dần, có muối trắng, sơn phồng bong — thường là thấm từ đất.
- Mảng ẩm to ra sau mỗi trận mưa, hoặc có nước rỉ thành giọt.
- Phép thử nilon cho thấy mặt áp vào tường ướt.
- Mốc lan quá một mét vuông, hoặc quay lại trong vòng một tuần dù đã lau và thông gió đều.
- Thấy ống nước, ống thoát dưới bồn rửa nhỏ giọt, sàn quanh nhà tắm luôn ẩm.
- Mùi mốc nặng trong phòng dù không thấy vết nào, có thể mốc nằm sau tấm ốp, sau tủ âm tường.
Tin nhắn nên có: vị trí cụ thể (chân tường phía nhà tắm, cao khoảng 40 cm), thời điểm phát hiện, ảnh kèm thước hoặc vật so kích thước, và những gì bạn đã làm. Cách nói này cũng giúp tách bạch khi trả phòng, tránh tranh cãi về việc tường hỏng do ai.
Nếu trong phòng có người bắt đầu ho kéo dài, ngạt mũi, khò khè, nhất là người có hen hay dị ứng, nên đi khám và nói rõ nơi ở bị ẩm mốc để bác sĩ có thêm thông tin.
Nhà tắm sát vách: nguồn ẩm ngay trong phòng
Phòng trọ khép kín thường có nhà tắm chung vách với chỗ ngủ, và bức vách đó là nơi mốc hay xuất hiện nhất. Mỗi lần tắm nước ấm, hơi nước tràn qua khe cửa sang phòng, gặp vách tường mát và đọng lại. Sàn nhà tắm không lau khô thì ẩm cả ngày, thấm dần qua chân tường.
Thói quen giúp nhiều nhất là đóng cửa nhà tắm khi tắm, bật quạt hút ngay từ lúc bắt đầu và để chạy thêm 15–20 phút sau khi tắm xong. Không có quạt hút thì sau khi tắm mở cửa nhà tắm, mở cửa phòng và đặt quạt đứng thổi ra ngoài. Dùng cây gạt nước gạt sàn và vách kính về phía thoát sàn mất chưa đến một phút, mà nhà tắm khô nhanh hơn hẳn.
Khăn tắm ướt treo trong nhà tắm kín không khô được và trở thành nguồn mùi. Mang khăn ra phòng treo chỗ có gió, hoặc phơi ra ngoài nếu có chỗ. Thảm chùi chân trước cửa nhà tắm nên giặt mỗi tuần và phơi khô hẳn.
Ví dụ giả định: một góc mốc sau tủ quần áo
Ví dụ giả định: Quân, nhân viên văn phòng mới ra trường, thuê phòng tầng trệt ở Hà Nội. Cuối tháng hai, khi dọn tủ, Quân thấy mảng chấm đen to bằng hai bàn tay ở tường sau tủ, mép áo treo trong cùng cũng có đốm. Quân làm phép thử nilon ở hai chỗ: chân tường phía ngoài và chỗ sau tủ.
Kết quả: miếng nilon ở chỗ sau tủ ướt mặt quay ra phòng, tức là ngưng tụ do góc đó không có gió trong mùa nồm; miếng ở chân tường ngoài thì ướt mặt áp tường, có vệt muối trắng. Quân lau mốc sau tủ, kéo tủ cách tường 8 cm, kê chân tủ, giặt lại quần áo, và nhắn chủ nhà kèm ảnh về chân tường ngoài.
Hai tuần sau, góc sau tủ không mốc lại. Chân tường ngoài thì vẫn ẩm, chủ nhà hẹn thợ chống thấm sau mùa mưa. Câu chuyện cho thấy một căn phòng có thể có cả hai loại ẩm cùng lúc, và chỉ một nửa trong đó là việc của người thuê.
Câu hỏi thường gặp
Mốc đen ở chân tường có nguy hiểm không?
Mốc trong nhà có thể gây kích ứng mũi, họng, mắt và làm nặng thêm hen, dị ứng ở người nhạy cảm. Không cần hoảng, nhưng cũng không nên để lan. Lau sớm khi còn nhỏ và tìm nguồn ẩm để xử lý tận gốc.
Sơn lại lên chỗ mốc có hết không?
Không. Sơn đè lên mốc khi nguồn ẩm chưa được xử lý thì vài tuần sau mốc lại hiện qua lớp sơn mới, có khi phồng bong. Người thuê cũng không nên tự sơn khi chưa hỏi chủ nhà.
Pha giấm với nước tẩy để lau mốc cho mạnh được không?
Tuyệt đối không. Trộn chất tẩy có clo với giấm hoặc các chất có tính axit, amoniac sinh khí độc, đặc biệt nguy hiểm trong phòng nhỏ kín. Mỗi lần chỉ dùng một loại và pha đúng theo nhãn.
Phòng tầng trệt có nên đặt nệm thẳng xuống sàn không?
Không nên. Nệm đặt sát sàn tầng trệt hút ẩm từ sàn và không có gió bên dưới, mặt dưới nệm rất dễ mốc. Kê nệm lên giường, phản, hoặc tấm pallet có khe hở.
Mốc do phòng ẩm thì khi trả phòng có bị trừ cọc không?
Tuỳ thoả thuận và nguyên nhân. Vì vậy nên báo chủ nhà sớm bằng tin nhắn có ảnh, ngày, vị trí ngay từ khi phát hiện. Mốc do thấm tường, thấm từ đất là hư hỏng của nhà, không phải lỗi sử dụng của người thuê.
Máy hút ẩm có cần thiết cho phòng trọ không?
Không bắt buộc. Thông gió đúng lúc, giảm nguồn ẩm và kê đồ cách tường thường đã đủ. Máy hút ẩm hữu ích khi phòng kín, mùa nồm kéo dài và ẩm kế thường xuyên trên 70%, nhưng tốn điện và phải đổ nước thường xuyên.