Với một người ở trọ, cách giặt rẻ nhất về tiền thường là tự giặt tay hoặc máy chung, cách rẻ nhất về thời gian là gửi giặt ký, còn tiệm giặt sấy tự phục vụ nằm giữa và mạnh nhất khi trời mưa dài ngày hoặc cần sấy khô chăn, khăn. Chọn đúng không phải chọn một cách, mà là chia đồ: món nào tự giặt, món nào mang ra tiệm.
Giá dịch vụ khác nhau theo khu vực và thay đổi theo thời gian, nên bài này không nêu giá. Thay vào đó là công thức tính chi phí một tháng theo số liệu của chính khu bạn ở, cộng thời gian và công sức quy ra, cùng một ví dụ giả định để thấy cách so. Kèm theo là những điều cần biết khi gửi giặt ký để đồ không thất lạc, không phai.
Ba cách giặt nhìn theo năm tiêu chí
Bảng so sánh dưới đây mô tả đặc điểm, không xếp hạng; cách nào hợp tuỳ hoàn cảnh của bạn:
| Tiêu chí | Tự giặt tay hoặc máy chung | Tiệm giặt sấy tự phục vụ | Gửi giặt ký |
|---|---|---|---|
| Tiền trực tiếp | Bột giặt, nước, điện (hoặc phí lượt máy) | Phí mỗi lượt giặt, mỗi lượt sấy, bột nếu tiệm bán | Phí theo ký đồ, có thể thêm phí giao nhận |
| Thời gian của bạn | Nhiều nhất: giặt, phơi, thu, gấp | Đi lại, ngồi chờ khoảng một đến hai giờ, gấp tại chỗ | Ít nhất: mang đi, nhận về |
| Khô đồ khi mưa, nồm | Phụ thuộc chỗ phơi | Sấy khô ngay | Tiệm sấy khô |
| Kiểm soát cách giặt | Hoàn toàn | Hoàn toàn trong lượt của mình | Ít; giặt chung máy với đồ khách khác hoặc theo quy trình của tiệm |
| Độ bền đồ | Giặt tay nhẹ nhàng nhất | Sấy nhiệt cao có thể làm co, phai một số vải | Tuỳ tiệm; sấy nhiệt cao là phổ biến |
Điểm hay bị bỏ qua là thời gian: hai giờ mỗi tuần cho việc giặt phơi là khoảng tám giờ mỗi tháng. Với người đang làm thêm theo giờ hoặc đang ôn thi, con số đó đáng đặt lên bàn cân cùng tiền.
Công thức tính chi phí một tháng
Để so ba cách một cách công bằng, tính cho cùng một lượng đồ: số đồ một người thải ra trong bốn tuần. Gọi K là khối lượng đồ một tuần (cân thử một lần bằng cân sức khoẻ: cân mình cầm giỏ đồ, trừ đi cân mình không cầm). Phần lớn người ở một mình có khoảng vài ký đồ mỗi tuần, nhiều hơn khi có khăn tắm, quần jean, đồ tập.
Tự giặt = tiền bột giặt, nước xả một tháng + tiền nước, điện cho việc giặt (hoặc phí lượt máy chung × số lượt). Phần nước điện thường nhỏ với giặt tay, đáng kể hơn nếu dùng máy chung tính theo lượt.
Giặt sấy tự phục vụ = (phí một lượt giặt + phí một lượt sấy) × số lượt mỗi tháng + bột giặt nếu mua tại tiệm. Một người thường cần một lượt mỗi tuần nếu gom đồ đủ một lồng.
Giặt ký = giá mỗi ký × K × 4 + phí giao nhận nếu có. Một số tiệm có mức tối thiểu mỗi lần gửi; nếu K của bạn nhỏ hơn mức đó, bạn sẽ trả cho mức tối thiểu.
Sau đó cộng thêm thời gian quy ra: số giờ mỗi tháng cho việc giặt × một mức giá trị giờ mà bạn tự đặt, ví dụ thu nhập một giờ làm thêm của bạn. Con số này không phải tiền thật bỏ ra, nhưng giúp thấy cái giá của việc tự làm.
Cuối cùng, nhớ cộng phần hao mòn đồ: đồ sấy nhiệt cao thường xuyên phải thay sớm hơn, đồ giặt tay nhẹ nhàng dùng được lâu hơn. Khoản này khó tính chính xác, nhưng với áo sơ mi đi làm hay quần áo bạn quý, nó đủ lớn để nghiêng cán cân về phía tự giặt cho riêng nhóm đó.
Một ví dụ giả định để thấy cách so
Ví dụ giả định: Mai, nhân viên văn phòng mới ở TP.HCM, cân thử được khoảng bốn ký đồ mỗi tuần. Mai hỏi ba nơi gần nhà và ghi lại: phí giặt ký là G mỗi ký, có mức tối thiểu ba ký; tiệm tự phục vụ thu L cho một lượt giặt và S cho một lượt sấy; tự giặt tay tốn chủ yếu bột giặt, khoảng B mỗi tháng. Mai làm thêm cuối tuần với thu nhập một giờ là H.
Tính ra: giặt ký mỗi tháng là 16G; tiệm tự phục vụ là 4L + 4S; tự giặt là B cộng chút nước. Về thời gian: tự giặt tay khoảng hai giờ mỗi tuần kể cả phơi, thu, gấp, tức tám giờ mỗi tháng; tiệm tự phục vụ khoảng năm giờ mỗi tháng kể cả đi lại; giặt ký khoảng một giờ mỗi tháng. Khi Mai đặt giá trị giờ bằng H, Mai thấy chênh lệch thời gian giữa tự giặt và giặt ký là bảy giờ, tương đương 7H.
Kết luận của Mai không phải "cách nào rẻ nhất", mà là một cách phối: áo sơ mi, đồ lót, đồ mỏng tự giặt tay vì Mai muốn giữ bền; quần jean, khăn tắm, ga gối mang ra tiệm tự phục vụ mỗi tuần một lượt để sấy khô; tháng nào làm thêm nhiều, gửi giặt ký cả tuần. Cách phối này phụ thuộc vào các con số của chính khu Mai ở, nên bạn hãy thay bằng số của mình.
Gửi giặt ký: để đồ không thất lạc, không phai
Đếm và chụp ảnh trước khi gửi. Trải đồ ra, đếm số món, chụp một ảnh tổng. Khi nhận về, đếm lại trước khi rời tiệm hoặc ngay khi shipper giao.
Rút đồ dễ hỏng ra. Áo sơ mi trắng đi làm, đồ len, đồ có hình in, đồ màu đậm mới mua, đồ lót ren nên tự giặt. Giặt ký thường giặt chung nhiều món và sấy nhiệt, không phân loại kỹ như bạn.
Hỏi tiệm có giặt riêng theo khách không. Có tiệm giặt riêng từng túi khách, có tiệm gom theo màu. Hỏi rõ và nói yêu cầu như không sấy nhiệt cao, không dùng nước xả có mùi mạnh.
Đánh dấu đồ. Một mũi chỉ màu nhỏ ở mác áo, hoặc túi giặt lưới riêng có cột thẻ tên, giúp nhận diện khi bị lẫn.
Kiểm túi quần áo. Tiền, tai nghe, thẻ xe, giấy tờ quên trong túi rất dễ thất lạc ở tiệm.
Đồ hư hỏng. Nếu đồ bị co, phai, rách sau khi giặt, báo ngay khi nhận và đưa ảnh. Hỏi chính sách bồi thường của tiệm từ trước; đồ đắt tiền thì không nên gửi giặt chung.
Món nào tự giặt, món nào ra tiệm
Thay vì chọn một cách cho mọi thứ, chia đồ theo đặc điểm. Bảng gợi ý dưới đây áp dụng cho phần lớn người ở trọ:
| Nhóm đồ | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Áo sơ mi đi làm, đồ mỏng, đồ có hình in | Tự giặt tay | Giữ dáng, giữ màu, ít nhăn hơn khi không sấy |
| Đồ lót, tất | Tự giặt tay thường xuyên | Nhỏ, nhanh, kín đáo, không cần đợi gom |
| Quần jean, áo nỉ, áo khoác dày | Máy chung hoặc tiệm tự phục vụ | Giặt tay nặng tay, lâu khô |
| Khăn tắm, ga gối, vỏ chăn | Tiệm tự phục vụ có sấy, nhất là mùa mưa | Cần khô hẳn để không ám mùi; phơi trong phòng lâu |
| Chăn bông, chăn dày | Tiệm giặt sấy hoặc giặt ký | Không vừa chậu, không có chỗ phơi |
| Đồ quý, đồ len, đồ cần giặt khô | Tự giặt tay theo nhãn hoặc tiệm giặt khô | Không hợp giặt chung, sấy nhiệt |
Chia như vậy, việc tự giặt trong tuần chỉ còn những món nhỏ, nhẹ tay; phần nặng nhọc và khó khô nhất được giao cho máy.
Để giỏ đồ bẩn có hai ngăn, hoặc hai túi vải: một túi cho đồ tự giặt, một túi cho đồ mang ra tiệm. Phân loại ngay khi thay đồ hằng ngày, đến cuối tuần chỉ việc xách túi đi, không phải ngồi chia lại cả đống.
Khi nào nên đổi cách giặt
Cách giặt không phải quyết định một lần cho cả năm. Có những thời điểm nên đổi: mùa mưa kéo dài, đồ phơi trong phòng ba ngày chưa khô và bắt đầu có mùi, đó là lúc tăng số lượt sấy. Tháng thi cử, tháng nhận thêm việc, khi mỗi giờ đều quý, gửi giặt ký vài tuần là một cách mua lại thời gian. Tháng cần siết chi tiêu, đưa phần lớn về tự giặt.
Đổi chỗ ở cũng là lúc tính lại. Phòng mới có ban công nắng thì tự giặt dễ dàng hơn hẳn; phòng không cửa sổ thì tiệm có máy sấy là bạn đồng hành. Phòng có máy giặt chung tính theo lượt thì so lại với tiệm gần nhất.
Dấu hiệu cách giặt đang không hợp: đồ thường xuyên có mùi ẩm, bạn hay phải mặc lại đồ chưa giặt vì không kịp, hay việc giặt giũ chiếm trọn tối Chủ nhật mà bạn cần để nghỉ. Khi thấy những dấu hiệu đó, ngồi tính lại theo công thức ở trên với số liệu mới.
Đi tiệm giặt sấy tự phục vụ lần đầu
Tiệm tự phục vụ thường có máy giặt và máy sấy cỡ lớn chạy bằng xu, thẻ hoặc thanh toán tại quầy. Vài điều giúp lần đầu suôn sẻ:
- Gom đồ đủ một lồng để đáng tiền, nhưng chia màu: một lồng đồ sáng, đồ tối giặt tay hoặc để lượt sau.
- Mang bột giặt của mình nếu tiệm cho phép, đong theo lượng đồ thực.
- Đọc nhãn giặt trước khi sấy: đồ có ký hiệu không sấy hoặc sấy nhiệt thấp thì lấy ra phơi, không cho vào máy sấy.
- Sấy chăn, khăn, ga gối ở mức nhiệt phù hợp; đồ thun cotton có thể co một chút khi sấy nóng lần đầu.
- Mang túi gấp đồ, gấp ngay khi đồ còn ấm để đỡ nhăn, đỡ phải làm phẳng.
- Ở lại hoặc canh giờ, đừng để đồ trong máy lâu sau khi xong.
Mùa mưa dài, mùa nồm ở miền Bắc, một lượt sấy mỗi tuần cho khăn tắm và đồ lót là cách giữ đồ không ám mùi rất hiệu quả, kể cả khi phần còn lại bạn tự giặt.
Câu hỏi thường gặp
Giặt ký có sạch bằng tự giặt không?
Thường đủ sạch cho đồ mặc hằng ngày. Khác biệt nằm ở kiểm soát: bạn không chọn được nhiệt độ, lượng bột, việc giặt chung với ai. Đồ cần chăm kỹ thì tự giặt; đồ thường thì giặt ký ổn.
Có nên mua máy giặt mini cho phòng trọ?
Tuỳ chỗ đặt, nguồn nước, thoát nước và việc chủ nhà có cho phép không. Máy mini tiện cho đồ nhỏ nhưng dung tích hạn chế. Tính như công thức ở trên, thêm tiền mua máy chia theo số tháng bạn định ở và chỗ chiếm trong phòng.
Sấy đồ hằng tuần có làm đồ nhanh hỏng không?
Sấy nhiệt cao lặp lại làm sợi vải yếu dần, đồ thun co, màu phai nhanh hơn phơi. Đồ bền như khăn, ga, đồ tập tổng hợp chịu được; đồ mỏng, đồ có hình in nên phơi.
Giặt ký hay bị thiếu đồ, làm sao tránh?
Đếm và chụp trước khi gửi, dùng túi giặt riêng có tên, đếm lại khi nhận. Chọn tiệm ghi số món trên phiếu nhận đồ. Thiếu món thì báo ngay tại chỗ, kèm ảnh lúc gửi.
Tháng ít tiền thì nên cắt khoản nào?
Đưa phần lớn đồ về giặt tay, giữ lượt sấy cho khăn, đồ lót những tuần mưa. Đồ mặc ngoài phơi gió giữa các lần mặc để giặt thưa hơn. Cách giặt là khoản điều chỉnh được theo từng tháng, không cần cố định.