Giày thể thao vải hay vải lưới và balo vải giặt tay được trong phòng trọ: tháo dây và lót giày, chải hết đất cát khi còn khô, giặt bằng bàn chải mềm với nước pha ít xà phòng, không ngâm cả đôi giày quá lâu, rồi nhét giấy và phơi ở chỗ bóng râm có gió. Với balo, dốc sạch vụn, mở hết khoá kéo, giặt tay và phơi lộn ngược.
Hai lỗi làm hỏng giày nhiều nhất là ngâm nước nóng qua đêm và phơi nắng gắt hoặc sấy sát nhiệt; cả hai làm keo đế bong, vải co, đế ố vàng. Bài này đi qua từng bước cho giày và balo, kèm loại nào không nên giặt nước. Mùi hôi giày có cách khử riêng, trang mẹ Nhím Lông Xanh (nhimlongxanh.com) có thêm bài về chuyện đó; ở đây tập trung vào giặt sạch và phơi khô.
Trước khi giặt: giày nào giặt nước được
Giày vải canvas, giày vải lưới, giày chạy bộ vải. Phần lớn giặt tay được. Đây là nhóm giày phổ biến nhất của sinh viên và người mới đi làm.
Giày da thật, da tổng hợp bề mặt bóng. Không ngâm nước. Lau bằng khăn ẩm vắt kiệt với chút xà phòng dịu, lau lại bằng khăn sạch, để khô tự nhiên.
Giày da lộn, da nubuck. Không dùng nước; dùng bàn chải chuyên cho da lộn và cục tẩy cho da lộn. Vết bẩn khó thì đưa tiệm vệ sinh giày.
Giày có đèn, có bộ phận điện tử, giày đế có đệm khí đặc biệt. Đọc hướng dẫn của nhà sản xuất; nhiều loại chỉ khuyên lau bề mặt.
Giày đắt tiền, giày sưu tầm. Đưa tiệm vệ sinh giày chuyên; rủi ro tự giặt hỏng không đáng.
Đọc nhãn bên trong lưỡi gà. Nhiều giày có ký hiệu giặt giống quần áo. Ký hiệu chậu gạch chéo nghĩa là không giặt nước.
Giặt tay giày thể thao vải
Cần: một chậu nhỏ, bàn chải mềm (bàn chải đánh răng cũ cho chỗ nhỏ), xà phòng giặt hoặc nước giặt dịu, khăn cũ, giấy báo hoặc khăn giấy để nhồi:
- Tháo dây giày và lót giày ra. Ba thứ này giặt riêng.
- Đập hai đế giày vào nhau ở chỗ thoát nước hoặc ngoài cửa cho đất cát rơi ra. Chải khô toàn bộ giày, kể cả rãnh đế, khi đất còn khô; đất ướt thành bùn bám chặt hơn.
- Pha một chậu nước thường hoặc hơi ấm với một ít xà phòng, khuấy tan.
- Nhúng bàn chải vào nước xà phòng, chải thân giày theo vòng tròn nhỏ. Không nhúng cả đôi giày ngâm lâu; nếu cần, ngâm nhanh vài phút cho phần vải ướt đều.
- Chải đế giày và viền đế cao su bằng bàn chải cứng hơn, chỗ này chịu được chà mạnh.
- Xả bằng cách nhúng nhanh vào chậu nước sạch hoặc dội nhẹ, bóp cho bọt ra hết. Xà phòng sót lại khi khô thành vệt ố vàng trên giày trắng.
- Ấn bớt nước bằng khăn, không vắt xoắn giày.
- Nhồi giấy báo, khăn giấy hoặc khăn cũ vào lòng giày để giữ dáng và hút nước. Thay giấy sau vài giờ khi giấy đã ướt.
Dây giày và lót giày ngâm trong nước xà phòng khoảng mười lăm phút, chà nhẹ, xả sạch. Lót giày có lớp mút: không vắt xoắn, ấn trong khăn, phơi riêng. Lót giày khô chậm nhất, nên phơi trước hoặc thay bộ lót dự phòng.
Phơi giày: chỗ nào, bao lâu, tránh gì
Giày ướt cần thường khoảng một đến hai ngày để khô hẳn trong điều kiện bình thường, lâu hơn vào mùa nồm. Chỗ phơi tốt nhất là bóng râm có gió: cạnh cửa sổ mở, trước quạt, trên giá phơi ở hành lang nếu được phép. Đặt giày nghiêng hoặc treo mũi giày lên để nước chảy ra, không đặt úp đế xuống mặt phẳng kín.
Tránh phơi nắng gắt nhiều giờ: tia nắng mạnh và nhiệt làm vải giày bạc màu, keo đế mềm ra rồi bong, đế cao su trắng ngả vàng. Tránh đặt giày sát máy sưởi, trên nóc tủ lạnh, trước máy sấy tóc ở mức nóng. Không cho giày vào máy sấy quần áo trừ khi giày ghi rõ cho phép.
Muốn nhanh hơn, đặt giày trước quạt thổi thẳng vào lòng giày, thay giấy nhồi vài lần. Đây là cách nhanh và an toàn nhất cho người không có ban công.
Nếu chủ nhà cho phơi đồ ở hành lang hay sân thượng, giày là món hợp nhất để mang ra đó: không cần nắng, chỉ cần gió. Đặt giày trên giá hoặc treo lên móc, đừng để trên nền xi măng nóng giữa trưa.
Chỉ đi giày khi đã khô hẳn, kể cả lót giày. Giày còn ẩm bên trong là nơi mùi hôi bắt đầu, và đi giày ẩm cả ngày cũng không tốt cho da chân.
Giặt balo vải
Balo đi học, đi làm hằng ngày bẩn nhiều ở quai đeo, mặt lưng và đáy. Mỗi vài tháng nên giặt một lần:
- Lấy hết đồ ra, kể cả ngăn nhỏ. Dốc ngược balo, lắc và vỗ để vụn bánh, cát, giấy rơi ra. Hút bụi các góc nếu có máy hút bụi cầm tay.
- Đọc nhãn trong balo. Tháo khung đỡ lưng bằng nhựa, kim loại nếu tháo được.
- Mở hết khoá kéo, kể cả ngăn laptop.
- Chải sơ các vết bẩn bằng bàn chải mềm nhúng nước xà phòng, đặc biệt ở quai đeo vai và mặt lưng thấm mồ hôi.
- Ngâm balo trong chậu nước thường pha ít xà phòng khoảng mười lăm đến hai mươi phút nếu nhãn cho phép, hoặc chỉ giặt từng phần nếu balo có lớp chống nước, có mút dày.
- Chà nhẹ toàn bộ, chú ý đáy và các nếp gấp.
- Xả kỹ đến hết bọt, ép bớt nước bằng tay, không vắt xoắn.
- Phơi lộn ngược, miệng balo hướng xuống, mở hết khoá, ở chỗ bóng râm có gió đến khi khô hẳn, kể cả lớp mút quai đeo.
Balo có ngăn laptop với lớp mút dày khô rất chậm; để balo khô thêm một ngày sau khi bề mặt trông đã khô. Cất máy tính vào balo còn ẩm là rủi ro cho máy.
Đi mưa về, giày ướt sũng: xử lý trong tối hôm đó
Giày vải ướt sũng để nguyên qua đêm là nguyên nhân hay gặp nhất của mùi hôi và ố. Mười phút ngay khi về phòng tiết kiệm được một lần giặt:
- Tháo giày ở cửa, tháo dây, rút lót giày ra ngay.
- Nếu giày dính bùn, xả nhanh phần đế và thân bằng nước sạch khi bùn còn ướt, chải nhẹ; không cần xà phòng nếu chỉ là nước mưa và bùn.
- Ấn bớt nước bằng khăn cũ, cả trong lẫn ngoài.
- Nhồi chặt giấy báo hoặc khăn giấy vào lòng giày, đến tận mũi.
- Đặt giày trước quạt, mũi giày hướng lên hoặc nghiêng, lót giày dựng riêng bên cạnh.
- Sau hai đến ba giờ, thay giấy nhồi mới. Trước khi ngủ thay thêm một lần.
- Sáng hôm sau, nếu giày còn ẩm thì đi đôi khác; để đôi ướt khô thêm một ngày.
Mùa mưa, giữ sẵn một chồng giấy báo cũ hoặc khăn giấy rẻ ở gần cửa phòng cho việc này. Người không có giày thứ hai thì đây là lúc thấy giá trị của một đôi dép nhựa đi mưa.
Vết bẩn hay gặp trên giày vải
Bùn đất khô. Đập và chải khô trước, phần lớn bùn rơi ra thành bụi. Chỉ phần còn bám mới cần nước xà phòng.
Vết đen ở viền đế cao su. Chà bằng bàn chải cứng với xà phòng; một số người dùng miếng bọt biển melamine (mút tẩy) ẩm chà nhẹ ở viền đế, không chà lên vải vì làm xơ.
Vết ố vàng quanh viền vải sau khi phơi. Thường là xà phòng và bẩn bị kéo ra mép khi khô. Giặt lại, xả kỹ hơn, phơi nhanh khô.
Vết cỏ, vết dầu mỡ. Vết cỏ và dầu mỡ trên vải có cách xử lý riêng như trên quần áo; xử lý tại chỗ trước khi giặt toàn bộ, thử ở góc khuất trước.
Không dùng thuốc tẩy chứa clo lên giày màu. Thuốc tẩy làm loang màu và làm vải yếu. Với giày trắng hoàn toàn, nếu dùng thì pha thật loãng theo hướng dẫn, đeo găng, thông thoáng, và tuyệt đối không pha chung với giấm hay chất tẩy khác.
Những món đi kèm: túi vải, túi đựng giày, lót mũ bảo hiểm
Túi vải, túi tote. Giặt như quần áo dày, có thể giặt máy chung cùng quần jean nếu nhãn cho phép. Túi in hình lộn trái khi giặt.
Túi đựng giày, túi đồ tập. Giặt mỗi vài tuần vì chứa đồ ẩm, mồ hôi. Phơi khô hẳn trước khi cho đồ vào lại.
Lót mũ bảo hiểm. Nhiều mũ có lớp lót tháo rời được; tháo ra giặt tay nhẹ với xà phòng dịu, phơi bóng râm. Lót liền thì lau bằng khăn ẩm vắt kiệt. Vỏ mũ lau bằng khăn ẩm; không dùng xăng, dung môi hay chất tẩy mạnh vì có thể làm hỏng lớp nhựa và lớp xốp bảo vệ. Các trang chuyên về xe máy có bài riêng về bảo quản và lúc phải thay mũ.
Dép quai vải, dép xốp. Dép nhựa, dép xốp rửa bằng bàn chải và xà phòng, xả, phơi; quai vải chải như giày vải.
Giữ giày và balo sạch lâu hơn giữa các lần giặt
Giặt giày và balo tốn công, nên cách tốt nhất là giặt thưa nhờ giữ sạch hằng ngày. Chải sơ đế giày sau những hôm đi mưa, đi đường đất, trước khi bùn khô cứng. Lau vết bẩn mới trên thân giày bằng khăn ẩm ngay khi thấy. Có hai đôi giày đi thay phiên giúp mỗi đôi có một ngày để khô mồ hôi.
Với balo, không để đồ ăn, chai nước mở nắp trong balo; dùng túi zip cho đồ ăn. Lau quai đeo bằng khăn ẩm mỗi tuần mùa nóng. Treo balo lên móc khi về phòng thay vì đặt xuống sàn, đáy balo đỡ bẩn hơn hẳn.
Mùa mưa, có một đôi dép nhựa cho ngày ướt và một tấm áo trùm balo giúp giày vải, balo vải không phải giặt mỗi tuần. Đó là cách giữ đồ bền mà không tốn thêm công giặt.
Cất giày ở kệ thoáng gần cửa, không nhét vào hộp kín hay túi nilon khi còn hơi ẩm. Giày vải để trong hộp kín mùa nồm có thể mốc trong vài ngày.
Câu hỏi thường gặp
Có nên giặt giày bằng máy giặt chung không?
Nhiều máy giặt chung không cho giặt giày vì đế có thể làm hỏng lồng và để lại đất cát cho người sau. Hỏi nội quy. Nếu được, cho giày vào túi giặt lưới, chọn chế độ nhẹ, nước lạnh, vắt nhẹ, và chạy một lượt nước trắng sau đó.
Giày trắng bị ố vàng sau khi giặt, vì sao?
Thường do xà phòng chưa xả sạch, hoặc nước bẩn trong lòng giày thấm ngược ra mặt vải khi phơi lâu khô. Xả thật kỹ, nhồi giấy trắng không in chữ đậm để hút nước, thay giấy thường xuyên và phơi ở chỗ có gió để giày khô nhanh.
Đế giày bị bong sau khi giặt thì làm sao?
Để giày khô hẳn rồi dán lại bằng keo dán giày dạng cao su như cách dán đế dép bung. Lần sau tránh ngâm lâu, tránh nước nóng và nắng gắt. Giày đã bong nhiều chỗ thì đưa thợ giày.
Balo chống nước có giặt được không?
Được, nhưng nhẹ tay: nước thường, xà phòng dịu, bàn chải mềm, không ngâm lâu, không chà mạnh lên mặt phủ chống nước. Lớp chống nước có thể giảm dần sau nhiều lần giặt; giặt thưa và lau bề mặt là chính.
Bao lâu thì nên giặt giày thể thao?
Không có mốc cố định. Đi hằng ngày thì vài tuần đến một tháng giặt một lần, cộng chải đế và lau vết bẩn thường xuyên. Giày chạy bộ, giày tập ra mồ hôi nhiều thì giặt lót giày thường hơn, có thể mỗi tuần.