Ốm một mình ở trọ không nguy hiểm vì bệnh nặng hơn, mà vì không ai thấy bạn yếu đi. Ở nhà, mẹ nhìn mặt là biết con sốt; ở trọ, bạn có thể nằm cả ngày mà không ai gõ cửa. Vì vậy việc quan trọng nhất làm từ lúc còn khoẻ: để sẵn nước và đồ ăn mềm trong tầm tay, có nhiệt kế, chọn trước một hai người sẽ hỏi thăm, và thuộc lòng vài dấu hiệu mà gặp là đi khám ngay chứ không "ngủ một giấc cho khỏi".
Bài này viết cho người mới ra ở riêng: chuẩn bị gì trong một buổi chiều, ốm rồi thì sắp xếp một ngày thế nào, ai cần biết, và lúc nào thì việc của bạn không còn là tự chăm nữa. Bài không thay lời khám của bác sĩ và không hướng dẫn dùng thuốc; phần thuốc nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.
Chuẩn bị từ lúc còn khoẻ: một "góc ốm" trong phòng
Khi đang sốt 39 độ, việc đi bộ ra đầu hẻm mua chai nước cũng thành cực hình. Nên dồn sẵn vào một hộp hoặc một ngăn tủ, gọi vui là góc ốm, những thứ sau:
- Nước uống đủ hai ngày: vài chai lớn hoặc một bình nước đầy, đặt sát giường chứ không để ngoài hành lang.
- Đồ ăn mềm, để lâu không hỏng: cháo gói, mì, bánh quy lạt, một ít đường hoặc mật ong, vài hộp sữa. Khi mệt, thứ dễ nuốt quan trọng hơn thứ bổ.
- Nhiệt kế: không đo thì không biết mình sốt 37,8 hay 39,5 độ, và con số này là thứ bác sĩ hỏi đầu tiên.
- Gói bù nước điện giải và vài nhóm đồ tủ thuốc cơ bản (đã có bài riêng về tủ thuốc trên trang), hỏi dược sĩ loại hợp với mình.
- Khăn nhỏ, chậu nhỏ, túi nilon để lau người và phòng khi buồn nôn không kịp ra nhà vệ sinh chung.
- Sạc dự phòng đã sạc đầy: điện thoại là sợi dây nối bạn với người khác, đừng để nó chết lúc bạn nằm liệt.
- Một tờ giấy dán trong cánh tủ ghi tên mình, nhóm máu nếu biết, bệnh đang có, thuốc đang dùng, thứ bị dị ứng và số người thân, để người đến giúp đọc được.
Cả góc này chiếm chưa tới một nửa thùng mì, và chỉ cần soát lại mỗi tháng một lần: uống bớt chai nước thì mua bù, gói cháo nào gần hết hạn thì ăn rồi thay gói mới.
Chọn trước người sẽ hỏi thăm — và nói cho họ biết từ bây giờ
Người ở một mình nên có ít nhất hai người "biết mình đang ở đâu và đang thế nào": một người ở gần (bạn cùng dãy trọ, bạn cùng lớp ở phường bên cạnh) và một người ở xa nhưng hay liên lạc (bố mẹ, anh chị). Người ở gần đến được trong nửa giờ; người ở xa là người phát hiện bất thường khi bạn tự dưng im lặng.
Thoả thuận nên nói thẳng, ngay từ khi khoẻ: "Nếu mình nhắn là đang ốm thì cậu hỏi lại mình buổi tối nhé; nếu mình không trả lời từ sáng đến chiều thì cậu ghé qua hoặc gọi chủ trọ." Nghe hơi kỳ, nhưng chính câu nói này biến một người bạn tốt bụng thành người có việc cụ thể để làm. Đưa cho người ở gần địa chỉ chính xác: số nhà, số hẻm, tầng mấy, phòng nào, cổng nào mở buổi tối.
Chủ trọ cũng nên biết. Không cần kể bệnh, chỉ cần nhắn một câu "Cháu đang ốm, nằm trong phòng hai hôm, có gì nhờ cô để ý giúp". Ở nhiều dãy trọ, chủ trọ là người duy nhất có chìa khoá dự phòng và mở được cửa khi bạn không tự ra được.
Cuối cùng, đặt sẵn trong điện thoại chức năng liên hệ khẩn cấp hiện được trên màn hình khoá, và ghim cuộc trò chuyện với hai người kia lên đầu. Khi đang mệt, bớt một thao tác tìm kiếm cũng là bớt một lý do để thôi không nhắn.
Ngày đầu tiên ốm: sắp xếp từng việc nhỏ
Khi cơ thể bắt đầu rã rời, đầu nóng, cổ họng rát, làm theo thứ tự dưới đây để không bỏ sót việc gì:
- Đo nhiệt độ và ghi lại giờ đo, con số vào ghi chú điện thoại. Đo lại mỗi vài giờ hoặc khi thấy khác đi. Một dãy số có giờ giúp bác sĩ hơn nhiều so với câu "em sốt cả đêm".
- Nhắn người ở gần và người ở xa: đang ốm từ lúc nào, nhiệt độ bao nhiêu, đã ăn uống được chưa. Hẹn giờ nhắn lại, ví dụ tám giờ tối.
- Xin nghỉ học, nghỉ làm sớm, nói ngắn gọn và thật. Cố đi làm khi đang sốt vừa mệt vừa dễ lây cho người khác.
- Uống nước từng ngụm đều đặn, đặt chai nước trong tầm với. Sốt, nôn, tiêu chảy đều làm mất nước nhanh hơn bạn tưởng.
- Ăn chút gì mềm dù không thấy đói: nửa gói cháo, vài miếng bánh. Đừng tự ép ăn nhiều, nhưng cũng đừng nhịn trọn ngày.
- Mở hé cửa sổ hoặc bật quạt nhẹ cho thoáng; không trùm chăn kín khi đang sốt cao, không tắm nước lạnh để hạ sốt.
- Muốn dùng thuốc thì hỏi dược sĩ ở nhà thuốc gần nhất, kể rõ triệu chứng, tuổi, cân nặng, bệnh đang có. Không dùng lại đơn thuốc cũ của mình hay của bạn cùng phòng.
- Trước khi ngủ, kiểm lại: điện thoại sạc, cửa đã khoá nhưng chủ trọ hoặc người ở gần biết cách vào nếu cần.
Việc ghi chép nghe có vẻ thừa, nhưng ở trọ một mình, cuốn ghi chú điện thoại chính là "người nhà" nhớ giùm bạn mọi thứ khi đầu óc đang mơ màng.
Khi nào đi khám ngay, khi nào gọi 115
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Ở một mình, ngưỡng đi khám nên thấp hơn khi ở nhà vì không ai trông chừng bạn qua đêm. Bảng dưới là các dấu hiệu theo khuyến cáo phổ biến của ngành y; gặp một trong số đó, không chờ "để xem mai thế nào":
| Tình huống | Việc nên làm |
|---|---|
| Khó thở, thở nhanh, đau ngực, môi tím tái | Gọi 115 hoặc nhờ người đưa đi cấp cứu ngay |
| Lơ mơ, lú lẫn, co giật, ngất, gọi không tỉnh hẳn | Gọi 115; người bên cạnh không để bạn ở một mình |
| Sốt kèm cứng cổ, đau đầu dữ dội, nổi ban chấm đỏ không mất khi ấn | Đi cấp cứu ngay |
| Đang mùa sốt xuất huyết, sốt vài ngày rồi hạ nhưng đau bụng, nôn nhiều, chảy máu chân răng, mệt lả | Đi khám ngay trong ngày, không chờ |
| Không uống được nước, nôn hết, tiểu rất ít và sẫm màu, chóng mặt khi đứng dậy | Đi khám ngay vì dấu hiệu mất nước |
| Sốt cao liên tục quá hai, ba ngày, hoặc đỡ rồi sốt lại | Đi khám trong ngày |
| Có bệnh nền (hen, tim, tiểu đường…) mà thấy khác thường | Đi khám sớm, mang theo thuốc đang dùng |
Đi khám không phải là làm quá. Bác sĩ thà gặp mười người "hoá ra không sao" còn hơn bỏ sót một người đã nằm quá lâu trong phòng trọ. Nếu tự đi, đừng chạy xe máy khi đang sốt cao hoặc chóng mặt; nhờ bạn chở hoặc gọi xe.
Khi gọi 115, nói rõ địa chỉ theo thứ tự đường, số nhà, số hẻm, mốc dễ thấy gần đó, và nhờ ai đó ra đầu hẻm đón. Ở hẻm sâu, phút tìm nhà nhiều khi lâu hơn phút xe chạy.
Mấy hiểu lầm hay gặp khi tự chăm mình
"Ngủ một giấc là khỏi." Nhiều cơn cảm thông thường đúng là tự lui sau vài ngày nghỉ ngơi. Nhưng ở một mình, giấc ngủ dài cũng là quãng không ai theo dõi. Đặt báo thức vài giờ một lần để tỉnh dậy uống nước, đo nhiệt độ, nhắn tin là đủ.
"Sốt thì phải ủ cho ra mồ hôi." Trùm chăn kín khi đang sốt cao làm thân nhiệt khó hạ hơn và dễ mất nước. Mặc đồ mỏng, phòng thoáng, lau người bằng nước ấm vừa phải là cách nhẹ nhàng hơn.
"Không muốn làm phiền ai." Đây là lý do số một khiến người trẻ ở trọ để bệnh nặng thêm. Người được nhờ đúng lúc thường thấy nhẹ lòng hơn người phát hiện muộn. Thử nghĩ ngược lại: bạn có thấy phiền nếu bạn thân nhắn là đang sốt không?
"Uống thuốc bạn cho là được." Thuốc hợp với người này chưa chắc hợp với người khác, và nhiều loại không nên dùng khi chưa rõ bệnh. Hỏi dược sĩ mất mười phút, an toàn hơn nhiều.
"Đi khám tốn kém, để tự khỏi." Nếu có thẻ bảo hiểm y tế, chi phí khám ban đầu thường nhẹ hơn bạn nghĩ; bài đi khám lần đầu ở thành phố mới trên trang có nói cách dùng thẻ. Quan trọng hơn: cái giá của việc đi muộn luôn lớn hơn.
Ốm xong: dọn lại góc ốm và rút kinh nghiệm
Khi đã khoẻ hẳn, dành mười lăm phút làm ba việc. Một: bổ sung lại những thứ đã dùng trong góc ốm, nhất là nước và cháo gói. Hai: giặt chăn gối, lau tay nắm cửa, công tắc, điện thoại, vì nhiều bệnh đường hô hấp lây qua tay và bề mặt. Ba: nhắn cảm ơn người đã hỏi thăm, chở đi khám hay mua giùm bát cháo.
Rồi tự hỏi vài câu: lần này thiếu thứ gì nhất? Có lúc nào mình đã định đi khám mà ngại không? Người ở gần có đến kịp không, có biết đường vào không? Câu trả lời là bản nâng cấp cho lần sau. Ví dụ giả định: Lan, nhân viên văn phòng mới lên thành phố, sau trận sốt đầu tiên nhận ra cổng dãy trọ khoá lúc mười một giờ đêm và bạn cô không vào được; cô xin chủ trọ cho bạn mình lưu số để gọi mở cổng khi cần.
Cuối cùng, nếu bạn thấy mình ốm vặt quá thường, ví dụ mỗi tháng một lần, thì đó là dấu hiệu nên đi khám tổng quát và nhìn lại giấc ngủ, bữa ăn, nhịp sinh hoạt — những chuyện mà các bài khác trong mục tự chăm sức khoẻ của trang có bàn riêng.
Câu hỏi thường gặp
Ở trọ một mình bị sốt về đêm thì có nên tự chạy xe đi khám không?
Không nên nếu đang sốt cao, chóng mặt hay run tay. Nhờ người ở gần chở hoặc gọi xe đưa đi. Nếu có dấu hiệu nặng như khó thở, lơ mơ, đau ngực thì gọi 115 thay vì tự đi, và mở sẵn cửa phòng cho người đến dễ vào.
Có cần mua nhiệt kế không hay sờ trán là đủ?
Nên mua một chiếc. Sờ trán chỉ biết nóng hay không, không biết mức độ. Con số đo được kèm giờ đo giúp bạn tự theo dõi xu hướng và giúp bác sĩ đánh giá nhanh hơn. Nhiệt kế điện tử loại thường đủ dùng cho người ở trọ.
Ngại báo bố mẹ ở quê vì sợ bố mẹ lo thì sao?
Có thể báo theo cách bớt lo: nói đang ốm nhẹ, đã có bạn ở gần hỏi thăm, đã chuẩn bị nước và đồ ăn, hẹn giờ gọi lại. Bố mẹ lo nhất khi không biết gì. Nếu bệnh nặng lên, người ở xa nắm tình hình từ đầu sẽ giúp bạn được nhiều hơn.
Đang ốm có nên tự nấu ăn bằng bếp điện trong phòng không?
Nếu đang chóng mặt, buồn ngủ hoặc sốt cao thì hạn chế dùng bếp, vì dễ quên nồi trên bếp khi thiếp đi. Ưu tiên đồ chỉ cần đổ nước sôi hoặc nhờ người mua giùm. Khi đã tỉnh táo hơn mới nấu, và ngồi cạnh bếp tới khi tắt.
Bao lâu thì nên soát lại góc đồ dùng khi ốm?
Khoảng mỗi tháng một lần là vừa, gắn với một việc cố định như ngày đóng tiền trọ. Kiểm hạn dùng của đồ ăn và gói bù nước, sạc lại sạc dự phòng, đọc lại tờ thông tin dán trong tủ xem có gì cần sửa như số điện thoại người thân hay thuốc đang dùng.
Bạn cùng phòng bị ốm thì mình nên làm gì?
Hỏi bạn cần gì cụ thể, mua giùm nước và đồ ăn mềm, nhắc bạn đo nhiệt độ, mở cửa cho phòng thoáng và rửa tay thường xuyên để bớt lây. Nếu bạn có dấu hiệu nặng trong bảng của bài này thì đưa đi khám hoặc gọi 115, đừng chỉ an ủi rồi để bạn ngủ.