Một người ở phòng nhỏ chỉ cần khoảng 15 phút việc nhà mỗi ngày và một buổi 60–90 phút cuối tuần để phòng luôn ở mức "khách đến không ngại". Mấu chốt không phải dọn nhiều, mà là chia việc theo tần suất: việc nào làm mỗi ngày thì nhẹ, việc nào để dồn thì nặng gấp mấy lần.
Bài này đưa ra một lịch mẫu bốn tầng (hằng ngày, vài ngày một lần, cuối tuần, hằng tháng), cách gắn việc nhà vào nếp sinh hoạt sẵn có, và cách giữ lịch trong những tuần thi cử hoặc tăng ca. Cách dọn cụ thể từng góc như rác, ẩm mốc, côn trùng sẽ có bài riêng; ở đây chỉ bàn chuyện làm gì, khi nào, bao lâu.
Vì sao việc nhà của người ở một mình hay dồn
Ở chung gia đình, việc nhà được chia và được nhắc. Ở một mình, không có ai thấy bồn rửa đầy bát ngoài chính bạn, và cũng không ai thấy phiền. Một bát chưa rửa tối thứ Hai thành năm bát tối thứ Năm, thêm cái nồi dính cơm khô cứng. Lúc đó rửa mất 25 phút thay vì năm phút mỗi tối, và vì nặng nên lại càng muốn để mai.
Hiện tượng này không nói gì về tính cách. Đó là chuyện thiếu tín hiệu: không ai đợi dùng bếp, không ai về nhà nhìn thấy, không có giờ cố định nào kéo bạn đứng dậy. Vì vậy, cách giữ phòng gọn cho người ở một mình là tạo tín hiệu thay thế: gắn việc nhà vào những việc bạn chắc chắn làm mỗi ngày như đánh răng, tắm, ăn tối.
Thêm một lý do nữa là phòng nhỏ. Phòng 15 m² bừa ba ngày đã thấy ngợp, vì không có phòng khác để tránh sang. Ngược lại, phòng nhỏ dọn cũng nhanh: lau hết sàn một căn phòng như vậy thường chỉ mất chừng năm phút. Lợi thế này chỉ có khi không để dồn.
Cũng nên nói thêm: không có chuẩn sạch chung cho mọi người. Có người thấy thoải mái khi bàn học còn vài cuốn sách mở, có người cần mặt bàn trống trơn mới ngồi vào được. Lịch dưới đây nhắm tới mức tối thiểu để phòng không có mùi, không có côn trùng và tìm được đồ khi cần. Trên mức đó, bạn tự quyết định gọn đến đâu.
Lịch mẫu bốn tầng cho một người
Thời gian ghi trong bảng là ước tính cho phòng 12–20 m², có khu vệ sinh riêng, nấu ăn đơn giản ở phòng. Tự đo lần đầu rồi chỉnh lại cho đúng với mình:
| Tần suất | Việc | Thời gian ước tính | Gắn vào lúc nào |
|---|---|---|---|
| Mỗi ngày | Rửa bát ngay sau bữa, lau bếp, đổ rác bếp | 5–7 phút | Ngay sau bữa tối |
| Mỗi ngày | Gấp chăn, dọn đồ trên giường, cất quần áo đã mặc | 3 phút | Sau khi thức dậy |
| Mỗi ngày | Nhặt đồ trên sàn, đưa đồ về chỗ | 3–5 phút | Trước khi tắm buổi tối |
| 2–3 ngày một lần | Quét hoặc lau nhanh sàn, lau bồn rửa mặt | 5–10 phút | Tối thứ Ba và thứ Năm |
| 2–3 ngày một lần | Giặt một mẻ đồ hoặc giặt tay | 15–30 phút | Theo giờ máy giặt chung vắng |
| Cuối tuần | Lau sàn kỹ, cọ nhà vệ sinh, thay ga gối nếu đến kỳ | 45–60 phút | Sáng thứ Bảy hoặc Chủ nhật |
| Cuối tuần | Dọn tủ lạnh nhỏ, bỏ đồ hết hạn, lên danh sách đi chợ | 15 phút | Trước khi đi chợ |
| Hằng tháng | Lau quạt, cửa sổ, gầm giường, kiểm đồ dự trữ | 30–45 phút | Một ngày cố định trong tháng |
Tổng việc hằng ngày khoảng 15 phút, chia làm ba lần nhỏ. Không lần nào đủ dài để thấy ngại. Tầng cuối tuần là nơi làm những việc cần nước, cần hoá chất tẩy rửa, cần mở cửa thông gió lâu; gom vào một buổi đỡ tốn công chuẩn bị.
Gắn việc nhà vào nếp có sẵn thay vì đặt báo thức
Sau bữa ăn là rửa. Không ngồi xuống điện thoại trước. Bát vừa ăn xong rửa mất chưa đến hai phút; để qua đêm, dầu mỡ đông lại và phải ngâm.
Thức dậy là gấp chăn. Việc nhỏ nhất trong ngày nhưng thay đổi cả cảm giác của căn phòng. Phòng một gian thì giường chiếm phần lớn diện tích nhìn thấy.
Về đến phòng là đồ về chỗ. Balo treo móc, giày vào kệ, chìa khoá vào một cái đĩa nhỏ cố định. Năm giây mỗi lần về, đổi lại không bao giờ phải đi tìm chìa khoá buổi sáng.
Trước khi tắm là nhặt sàn. Ba phút nhặt đồ trên sàn trước khi tắm, vì lúc đó đằng nào cũng đang đứng dậy và sắp bẩn tay.
Đi chợ là dọn tủ lạnh trước. Mở tủ, bỏ đồ hỏng, xem còn gì, viết danh sách. Tủ lạnh nhỏ dọn mất mười phút, lại giúp không mua trùng.
Tuần bận thi, bận tăng ca: giữ cái gì, bỏ cái gì
Sẽ có những tuần lịch trên không giữ nổi: tuần thi cuối kỳ, tuần dự án gấp, tuần ốm. Khi đó, đừng cố giữ đủ cả bốn tầng rồi bỏ cuộc hết. Giữ đúng ba việc tối thiểu: rửa bát trong ngày, đổ rác bếp mỗi ngày, và có quần áo sạch cho hôm sau. Ba việc này ngăn được những hậu quả khó gỡ nhất là mùi hôi, côn trùng và buổi sáng hoảng loạn tìm đồ mặc.
Những việc khác như lau sàn, cọ nhà vệ sinh, dọn tủ lạnh có thể lùi một tuần mà không sao. Khi qua tuần bận, dành buổi cuối tuần đầu tiên làm bù, có thể lâu hơn bình thường khoảng nửa giờ. Lùi có kế hoạch khác với bỏ bê: bạn biết mình đang lùi việc gì, và biết khi nào làm lại.
Một mẹo nhỏ cho tuần bận là dùng đồ ăn một lần ít phải rửa, nhưng chỉ trong tuần đó. Nếu thành thói quen, rác trong phòng sẽ tăng nhanh và chi phí ăn uống cũng tăng theo.
Nếu tuần bận kéo dài sang tuần thứ hai, thứ ba, hãy nhìn lại lịch chung chứ không chỉ lịch việc nhà. Có thể bạn đang ôm nhiều việc hơn sức một người. Việc nhà bị bỏ liên tục thường là tín hiệu sớm của chuyện ngủ ít, ăn thất thường; chỉnh từ gốc thì việc nhà tự quay lại nếp.
Lập lịch của riêng mình trong một tuần thử
Lịch mẫu là điểm xuất phát. Để có lịch hợp với mình, thử một tuần theo các bước sau:
- Ghi lại một tuần bình thường bạn thường có mặt ở phòng vào khung giờ nào. Người đi làm giờ hành chính khác hẳn sinh viên học ca chiều.
- Chọn ba mốc mỗi ngày chắc chắn xảy ra: thức dậy, về phòng, ăn tối hoặc tắm. Gắn việc hằng ngày vào ba mốc đó.
- Chọn hai tối giữa tuần có ít việc nhất cho tầng hai ba ngày một lần.
- Chọn một buổi cuối tuần cố định cho việc lớn. Buổi sáng thường tốt hơn buổi tối vì còn sức và còn nắng để phơi.
- Đo thời gian thật mỗi việc trong tuần đầu bằng đồng hồ bấm giờ trên điện thoại. Nhiều người ngạc nhiên vì rửa bát chỉ mất ba phút, trong khi cứ tưởng mười lăm. Con số thật giúp bớt ngại, vì đầu óc thường phóng đại những việc mình không thích.
- Chỉnh lại sau một tuần: việc nào thường xuyên bị bỏ thì dời sang mốc khác, việc nào thừa thì bỏ.
Có người thích ghi lịch lên một tờ giấy dán cạnh cửa, có người thích nhắc việc trên điện thoại. Cách nào cũng được, miễn là nhìn thấy mà không phải mở ra tìm. Sau khoảng một tháng, phần lớn việc hằng ngày trở thành nếp và không cần nhìn lịch nữa.
Đồ dọn dẹp tối thiểu để chạy được lịch này
Lịch chỉ chạy được khi đồ dọn nằm sẵn trong tầm tay. Phòng nhỏ không có chỗ cho cả kho dụng cụ, nên chọn ít món, đặt đúng chỗ:
- Chổi và hót rác cán dài: đặt dựng sau cửa. Cán dài giúp quét nhanh mà không cúi, việc ba phút không biến thành việc mỏi lưng.
- Hai chiếc khăn lau khác màu: một cho bàn ăn và bếp, một cho bồn rửa mặt và nhà vệ sinh. Khác màu để không bao giờ lẫn.
- Một bình xịt nước lau đa năng pha sẵn theo hướng dẫn trên nhãn: để ngay cạnh bồn rửa bát. Không tự pha thêm chất khác vào, nhất là không trộn nước tẩy với giấm hay các chất tẩy khác.
- Cây lau nhà loại vắt tay hoặc khăn lau sàn có kẹp: phòng 15 m² lau bằng khăn kẹp cũng nhanh, đỡ tốn chỗ.
- Thùng rác bếp có nắp, túi rác vừa cỡ: thùng nhỏ buộc phải đổ mỗi ngày, đó lại là điều tốt.
- Bàn chải cọ và găng tay cao su: dành cho buổi dọn cuối tuần.
Đặt mỗi món gần nơi dùng nó nhất: khăn và bình xịt ở bếp, bàn chải cọ trong nhà vệ sinh, chổi sau cửa. Nếu phải mở tủ, lục thùng mới lấy được dụng cụ, việc năm phút sẽ thành việc "để lát nữa". Toàn bộ chỗ đồ này chiếm chưa đến nửa mét vuông.
Khi một món hỏng hay hết, mua lại ngay trong lần đi chợ gần nhất. Thiếu nước lau một tuần là đủ để lịch lau sàn bị bỏ qua hai lần, và lấy lại nếp thì khó hơn giữ nếp.
Khi ở ghép phòng: lịch việc nhà có khác không
Nếu ở cùng phòng với bạn, các việc hằng ngày vẫn là việc của ai người nấy: bát mình ăn thì mình rửa, đồ mình thì mình cất. Phần cần bàn là những việc chung như lau sàn, cọ nhà vệ sinh, đổ rác chung. Cách đơn giản nhất là luân phiên theo tuần, ghi tên lên một tờ giấy dán sau cửa, ai làm xong thì đánh dấu.
Chuyện chia tiền điện nước hay thoả thuận ở ghép đã có ở các trang chuyên về tài chính cá nhân và nhà ở; ở đây chỉ cần nhớ một điều về việc nhà: nói rõ từ tuần đầu, khi mọi người còn vui vẻ và chưa có chuyện gì để bực. Đợi đến lúc bồn rửa đầy bát rồi mới bàn thì cuộc nói chuyện khó hơn nhiều.
Một tháng sau khi bắt đầu, ngồi lại năm phút xem lịch có còn hợp không. Có người hay về muộn, có người đi thực tập xa; đổi việc cho nhau sớm sẽ đỡ hơn để một người âm thầm làm nhiều rồi khó chịu.
Câu hỏi thường gặp
Người ở một mình nên dọn phòng mấy lần một tuần?
Dọn nhanh mỗi ngày khoảng 15 phút chia ba lần, lau sàn nhanh hai lần giữa tuần, và một buổi dọn kỹ 60–90 phút cuối tuần là đủ cho phòng 12–20 m². Phòng có nấu ăn nhiều hoặc có thú cưng thì cần lau sàn thường hơn.
Làm sao để không lười dọn khi sống một mình?
Đừng dựa vào ý chí. Gắn việc nhà vào những việc chắc chắn xảy ra mỗi ngày như ăn tối, tắm, thức dậy, và giữ mỗi lần làm thật ngắn. Việc ngắn dưới năm phút thường được làm ngay; việc kéo dài nửa giờ mới hay bị hoãn.
Nên giặt đồ bao lâu một lần khi ở một mình?
Hai ba ngày một lần là nhịp hợp với phần lớn người ở trọ, vì đồ không dồn quá một chậu và không có quá nhiều đồ ẩm cần phơi cùng lúc trong phòng nhỏ. Ga gối thường thay giặt mỗi một đến hai tuần, mùa nóng ra nhiều mồ hôi thì nên giặt thường hơn.
Tuần bận quá thì bỏ việc nhà nào trước?
Lùi lau sàn, cọ nhà vệ sinh, dọn tủ lạnh sang tuần sau. Giữ ba việc tối thiểu: rửa bát trong ngày, đổ rác bếp mỗi ngày và chuẩn bị quần áo sạch cho hôm sau. Qua tuần bận thì làm bù vào buổi cuối tuần đầu tiên.
Có nên dùng ứng dụng nhắc việc nhà không?
Có thể, nếu bạn quen dùng điện thoại để nhắc việc. Nhưng nhắc nhiều quá dễ bị tắt đi. Phần lớn người thấy hiệu quả hơn khi gắn việc vào nếp sinh hoạt sẵn có, còn nhắc nhở chỉ dùng cho việc hằng tháng dễ quên.
Phòng đã bừa nhiều ngày thì bắt đầu dọn từ đâu?
Bắt đầu từ rác và bát đĩa vì đó là nguồn mùi và côn trùng, rồi đến quần áo bẩn, sau đó mới tới sàn và bề mặt. Bấm đồng hồ 20 phút, làm đến hết giờ thì nghỉ, mai làm tiếp. Chia nhỏ như vậy đỡ ngợp hơn cố dọn hết trong một tối.