Nhớ nhà trong những tuần đầu ra ở riêng là phản ứng rất thường gặp, kể cả ở người háo hức được đi; với phần lớn người, cảm giác này nhẹ dần sau vài tuần khi chỗ mới bắt đầu có nếp và có người quen. Những việc giúp nhiều nhất thường rất nhỏ: giữ giờ giấc, ra khỏi phòng mỗi ngày, có một hai cuộc nói chuyện thật, và gọi về nhà theo một nhịp đều thay vì gọi lúc buồn nhất.
Bài này nói về chuyện nhớ nhà ở góc đời thường: vì sao buổi tối đầu tiên hay khó nhất, những việc làm được ngay trong phòng trọ, cách thoả thuận lịch gọi điện để bố mẹ yên tâm mà mình vẫn có khoảng riêng, và những dấu hiệu cho thấy nỗi buồn không còn là "nhớ nhà bình thường" nữa.
Vì sao nhớ nhà hay đến vào buổi tối và cuối tuần
Ban ngày có lớp học, có giờ làm, có việc phải chạy. Buổi tối về đến phòng, mọi thứ im bặt. Ở nhà, giờ này là lúc cả nhà ngồi ăn cơm, tiếng tivi, tiếng nói chuyện. Ở phòng trọ, bạn tự nấu hoặc mua một suất về ăn một mình. Sự khác biệt rõ nhất vào đúng khung giờ trước đây đông người nhất.
Cuối tuần cũng vậy. Hai ngày không có lịch cố định, bạn bè mới chưa đủ thân để rủ, người quen cũ thì ở xa. Nhiều người trẻ kể rằng tuần đầu không sao, đến cuối tuần thứ hai mới thấy trống thật sự, khi sự háo hức ban đầu đã qua mà nếp mới chưa thành.
Nhớ nhà không chỉ là nhớ người. Đó còn là nhớ những thứ quen: món ăn, mùi căn nhà, tiếng xe ngoài ngõ, cảm giác biết mọi thứ nằm ở đâu. Ở chỗ mới, mọi việc nhỏ đều cần suy nghĩ: mua đồ ở đâu, đi đường nào, ai là người đáng tin. Đầu óc mệt vì phải để ý quá nhiều thứ cùng lúc, và cảm giác mệt đó rất dễ biến thành cảm giác muốn về.
Hiểu như vậy để thấy nhớ nhà không phải dấu hiệu yếu đuối hay chọn sai. Nó là cái giá bình thường của việc chuyển sang một môi trường mới, và nó giảm dần khi chỗ mới trở nên quen.
Những việc làm được ngay trong tuần đầu
Không có việc nào dưới đây làm hết nhớ nhà, nhưng mỗi việc làm chỗ mới quen hơn một chút:
- Giữ giờ ngủ và giờ ăn ổn định. Thiếu ngủ và bỏ bữa làm mọi cảm xúc nặng hơn. Đây là nền cho mọi việc khác.
- Ra khỏi phòng ít nhất một lần mỗi ngày, kể cả ngày nghỉ. Đi bộ quanh khu 20 phút, ghé chợ, ngồi thư viện. Ở lì trong phòng một mình hai ngày liền là lúc nhớ nhà nặng nhất.
- Đem theo vài thứ quen từ nhà. Gối, chăn, một tấm ảnh, chiếc cốc hay dùng. Chúng không tốn chỗ mà làm căn phòng bớt lạ.
- Nấu một món nhà hay nấu. Không cần ngon như ở nhà. Gọi điện hỏi mẹ cách nấu cũng là một cuộc gọi vui hơn cuộc gọi chỉ để kể buồn.
- Chào hỏi một người mỗi ngày. Người bán bánh mì đầu hẻm, bác giữ xe, bạn phòng bên. Những cuộc trò chuyện ngắn tạo cảm giác mình đã thuộc về nơi này.
- Nhận lời một lời mời. Đi ăn với bạn cùng lớp, tham gia buổi sinh hoạt câu lạc bộ đầu năm. Lần đầu thường ngại, lần thứ hai đã đỡ hơn nhiều.
- Viết ra ba điều nhỏ ổn trong ngày. Tìm được quán cơm ngon, đi đúng xe buýt, nấu được nồi cơm không khê. Ghi lại giúp thấy mình đang tiến lên, dù chậm.
Việc nên tránh là lấp hết thời gian trống bằng điện thoại. Xem ảnh nhà, xem bạn cũ đi chơi ở quê lúc khuya thường làm nhớ hơn. Không cần cấm mình, chỉ cần để ý khung giờ dễ buồn và chuẩn bị một việc khác cho khung giờ đó.
Gọi về nhà: thoả thuận một nhịp thay vì gọi lúc buồn nhất
Nhiều gia đình rơi vào một trong hai cực: gọi mấy lần mỗi ngày đến mức con thấy bị theo dõi, hoặc con bận rồi im lặng cả tuần làm bố mẹ lo. Thoả thuận từ đầu một nhịp cụ thể giúp cả hai bên dễ thở hơn. Ví dụ một vài cách sắp xếp:
| Cách sắp xếp | Hợp với ai | Lưu ý |
|---|---|---|
| Một cuộc gọi video cố định mỗi tuần, ví dụ tối Chủ nhật | Gia đình muốn nhìn thấy con, con có lịch bận trong tuần | Giữ đúng hẹn; bận thì nhắn đổi giờ, không bỏ |
| Tin nhắn ngắn mỗi tối "con về phòng rồi" | Bố mẹ hay lo chuyện an toàn đi về | Một dòng là đủ, không cần kể lể |
| Hai cuộc gọi ngắn giữa tuần và một cuộc dài cuối tuần | Tuần đầu, khi cả hai bên còn bỡ ngỡ | Giảm dần khi đã quen |
| Nhóm nhắn tin gia đình chia sẻ ảnh bữa ăn, đường đi học | Gia đình đông người, ông bà muốn xem | Không bắt buộc trả lời ngay mọi tin |
Khi gọi, kể cả chuyện vui lẫn chuyện khó, nhưng kèm cách mình đang xử lý. "Tuần này con ốm nhẹ hai hôm, con đã đi khám, giờ đỡ rồi" làm bố mẹ yên tâm hơn nhiều so với việc giấu đi rồi để họ biết qua người khác. Còn nếu chỉ gọi lúc buồn nhất, bố mẹ sẽ chỉ nghe thấy con buồn và lo gấp đôi.
Nếu thấy cuộc gọi biến thành buổi kiểm tra, nên nói thẳng mà nhẹ nhàng: con muốn kể chuyện chứ không muốn báo cáo. Phần lớn bố mẹ hỏi nhiều vì không biết hỏi gì khác; chủ động kể trước những điều họ hay lo, như ăn uống, đi lại, tiền bạc, giúp cuộc gọi tự nhiên hơn.
Về quê sớm hay ở lại: cân nhắc trong tháng đầu
Về quá sớm, quá thường có thể kéo dài cảm giác lạc lõng. Mỗi lần về rồi đi, cảm giác chia tay lặp lại, và chỗ mới không có đủ thời gian để thành quen. Nếu có thể, nhiều người thấy dễ hơn khi ở lại ít nhất vài tuần đầu trước khi về lần đầu.
Nhưng không có quy tắc cứng. Nếu gia đình có việc, nếu ốm, nếu khoảng cách gần, về là chuyện bình thường. Không cần chứng minh mình tự lập bằng cách không bao giờ về.
Lên lịch về trước giúp đỡ hơn. Biết chắc sẽ về vào một dịp cụ thể trong tháng tới làm thời gian ở chỗ mới có điểm mốc, bớt cảm giác xa vô hạn.
Nhờ gia đình gửi đồ lên cũng là một cách. Một hộp đồ ăn quen, một lá thư tay. Chuyện đóng gói và gửi đồ từ quê lên sẽ có hướng dẫn riêng ở mục làm quen thành phố.
Ngày lễ, ngày ốm, ngày mưa: những lúc nhớ nhà quay lại
Có những ngày nhớ nhà quay lại dù đã ở riêng được vài tháng. Thường gặp nhất là ngày lễ mà mình không về được vì lịch thi hay lịch làm, sinh nhật một người trong nhà, ngày ốm một mình trong phòng, và những buổi tối mưa dài khi không ra ngoài được. Biết trước những ngày như vậy giúp chuẩn bị, thay vì bị cảm giác ập đến bất ngờ.
Với ngày lễ không về được, có thể hẹn gọi video vào đúng bữa cơm của gia đình, để được "ngồi cùng mâm" qua màn hình vài phút. Rủ những bạn cũng ở lại thành phố nấu chung một bữa. Nhiều khu trọ đông sinh viên có không khí riêng vào dịp lễ, khi những người ở lại tìm đến nhau.
Với ngày ốm, chuẩn bị trước quan trọng hơn mọi lời an ủi: có sẵn nhiệt kế, nước uống, vài gói cháo ăn liền, và có một người ở gần biết mình đang ốm. Ốm một mình là lúc dễ tủi thân nhất, và cũng là lúc bố mẹ ở xa lo nhất. Báo cho nhà biết kèm việc mình đã làm, như đã đo nhiệt độ, đã đi khám hoặc đã nhờ bạn mua đồ, giúp cả hai bên đỡ hoảng.
Khi nào nhớ nhà không còn là chuyện bình thường
Phần lớn cảm giác nhớ nhà nhẹ dần sau vài tuần. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy nên tìm thêm sự giúp đỡ: buồn gần như cả ngày, kéo dài nhiều tuần mà không đỡ; không muốn ra khỏi phòng, bỏ học, bỏ việc; ăn ngủ đảo lộn hẳn; khóc nhiều mà không rõ vì sao; cảm thấy mình vô dụng hay là gánh nặng.
Khi gặp những dấu hiệu đó, hãy nói với một người tin cậy: bố mẹ, anh chị, bạn thân, thầy cô cố vấn. Nhiều trường đại học có phòng tư vấn tâm lý miễn phí cho sinh viên; nơi làm việc lớn cũng thường có kênh hỗ trợ. Gặp chuyên gia tâm lý hay bác sĩ không có nghĩa là mình có bệnh nặng; đó là cách nhanh nhất để được giúp đúng cách.
Nếu có lúc nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, đừng ở một mình với ý nghĩ đó. Gọi cho người thân ngay, đến cơ sở y tế gần nhất, hoặc gọi cấp cứu 115 nếu thấy nguy hiểm tức thời. Bài viết này không thay được sự giúp đỡ của người có chuyên môn.
Một vài điều người đi trước hay nói lại
Hỏi những người đã ở trọ vài năm, nhiều người kể rằng họ từng gọi về nhà và khóc trong tuần đầu, từng muốn bỏ về sau tháng đầu, và rồi đến năm thứ hai lại thấy ngại về quê lâu vì nhớ căn phòng nhỏ của mình. Chỗ mới trở thành nhà khi nó có đủ những thứ quen: quán ăn quen, con đường quen, vài người để rủ đi ăn.
Nhớ nhà cũng không biến mất hẳn. Nó chuyển thành một cảm giác nhẹ hơn, thỉnh thoảng quay lại vào ngày mưa, ngày ốm, những dịp lễ không về được. Đó là phần bình thường của việc có hai nơi để gắn bó. Không cần chờ hết nhớ mới sống tốt ở chỗ mới.
Trang mẹ Nhím Lông Xanh (nhimlongxanh.com) có thêm bài về những món nấu nhanh kiểu gia đình; nấu được một món giống ở nhà đôi khi giúp một buổi tối bớt trống hơn mọi lời khuyên.
Câu hỏi thường gặp
Nhớ nhà bao lâu thì hết?
Mỗi người một khác. Với nhiều người, cảm giác nặng nhất rơi vào vài tuần đầu và nhẹ dần khi chỗ mới có nếp sinh hoạt, có bạn quen. Nếu sau nhiều tuần mà nỗi buồn vẫn kéo dài, không đỡ, ảnh hưởng tới ăn ngủ và học tập, nên nói với người tin cậy và tìm chuyên gia tâm lý.
Có nên gọi về nhà mỗi ngày khi mới đi học xa?
Không có số lần đúng. Quan trọng là một nhịp đều mà cả hai bên đồng ý: ví dụ tin nhắn ngắn mỗi tối và một cuộc gọi dài mỗi tuần. Gọi theo nhịp tốt hơn chỉ gọi lúc buồn nhất, vì như vậy bố mẹ chỉ nghe thấy lúc con khó khăn.
Bố mẹ gọi quá nhiều thì nói thế nào cho khéo?
Đề xuất một lịch cụ thể thay vì từ chối: tối Chủ nhật gọi video, các tối khác con nhắn một dòng khi về phòng. Chủ động kể trước những chuyện bố mẹ hay lo như ăn uống, đi lại, sức khoẻ để họ bớt phải hỏi dồn.
Có nên về quê ngay cuối tuần đầu tiên không?
Nếu gần và có việc, về là bình thường. Nhưng nhiều người thấy ở lại vài tuần đầu giúp chỗ mới quen nhanh hơn, vì mỗi lần đi lại là một lần chia tay. Lên lịch về vào một dịp cụ thể giúp thời gian ở lại có điểm mốc.
Nhớ nhà đến mức không muốn đi học thì làm sao?
Nói với một người tin cậy càng sớm càng tốt: bạn thân, người nhà, cố vấn học tập. Phần lớn trường có phòng tư vấn tâm lý cho sinh viên. Bỏ học vài buổi thường làm cảm giác tệ hơn vì bài vở dồn lại, nên tìm người giúp trước khi chuyện đi xa hơn.
Ở một mình cuối tuần thấy trống trải thì nên làm gì?
Lên kế hoạch nhỏ từ thứ Sáu: một buổi ra ngoài, một việc tự làm cho mình như nấu món mới, và một cuộc hẹn với bạn hoặc cuộc gọi về nhà. Có sẵn kế hoạch giúp tránh nằm cả ngày với điện thoại, là lúc dễ buồn nhất.