Ở chung phòng với bạn hiếm khi vỡ vì chuyện lớn; nó vỡ vì những chuyện nhỏ lặp lại mỗi ngày như đèn sáng đến 2 giờ sáng, khách ngủ lại không báo trước, hay chai dầu gội cứ vơi đi mà không ai hỏi. Cách giữ hoà khí là nói rõ vài luật nhỏ ngay trong tuần đầu, khi mọi người còn vui vẻ, và có một cách góp ý mà cả hai đều chấp nhận.
Bài này đưa ra bảy luật nên bàn về giờ giấc, khách, đồ dùng chung, không gian riêng và vệ sinh; cách mở lời cho buổi nói chuyện đầu tiên; và cách xử lý khi luật bị phá. Chuyện chia tiền nhà, tiền điện nước và hợp đồng ở ghép là đề tài riêng ở các trang về tài chính và nhà ở; ở đây chỉ bàn nếp sống trong một căn phòng.
Vì sao nên nói luật ngay tuần đầu, dù đang rất hợp nhau
Tuần đầu ở chung, ai cũng nhường nhịn. Bạn để đèn sáng học khuya, người kia không nói gì vì ngại. Người kia mời bạn đến chơi, bạn cũng không nói gì vì mới quen. Mỗi lần nhường nhịn như vậy để lại một chút khó chịu nhỏ. Sau vài tuần, những chút khó chịu đó cộng lại và bùng ra ở một chuyện rất vặt, làm cả hai bất ngờ.
Nói luật sớm không phải là thiếu tin tưởng. Ngược lại, nó tránh cho mỗi người phải đoán người kia nghĩ gì. Hai người lớn lên ở hai gia đình khác nhau, có nhà tắt đèn lúc 22 giờ, có nhà thức tới nửa đêm là chuyện thường. Không ai sai, chỉ là khác. Bàn trước giúp cái khác đó không biến thành cái bực.
Một lý do nữa: góp ý một luật đã thống nhất dễ hơn nhiều so với góp ý một thói quen. "Mình đã nói là sau 23 giờ tắt đèn trần mà" nhẹ nhàng hơn hẳn "sao bạn thức khuya thế". Cái trước nói về thoả thuận chung, cái sau nghe như phê bình con người.
Buổi nói chuyện đầu tiên không cần trang trọng. Ngồi ăn tối cùng nhau rồi mở lời: mình bàn vài chuyện nhỏ cho dễ sống nhé, mình nói mấy điều mình hay khó chịu, bạn cũng nói luôn. Ghi lại vài dòng trên điện thoại để sau này khỏi nhớ nhầm.
Ở chung với người chưa quen: tuần đầu tìm hiểu nhau
Không phải ai cũng được ở với bạn thân. Ký túc xá xếp phòng ngẫu nhiên, hoặc bạn ở ghép với người tìm qua nhóm trên mạng. Với người chưa quen, tuần đầu nên dành để tìm hiểu nếp sinh hoạt của nhau trước khi đặt luật: bạn ấy đi học hay đi làm giờ nào, có hay về quê cuối tuần không, quen ngủ sớm hay thức khuya, có hay nấu ăn trong phòng không.
Những câu hỏi này hỏi tự nhiên khi cùng ăn tối hay cùng dọn phòng, không cần như phỏng vấn. Đồng thời tự kể về mình: mình hay dậy lúc mấy giờ, mình khó ngủ khi có ánh sáng, mình có người yêu hay đến chơi cuối tuần. Kể trước những điểm có thể làm người kia khó chịu là cách thể hiện thiện chí rõ nhất.
Sau vài ngày, cả hai đã có đủ thông tin để bàn luật mà không phải đoán. Luật đặt ra dựa trên lịch thật của hai người sẽ dễ giữ hơn luật chép từ một danh sách chung. Nếu phát hiện hai người lệch nhau quá nhiều, ví dụ một người làm ca đêm và một người học sáng sớm, đó là thông tin quan trọng để tính sớm, trước khi cả hai mệt mỏi.
Bảy luật nhỏ nên bàn trong buổi nói chuyện đầu tiên
Giờ yên lặng. Từ mấy giờ thì tắt đèn trần, chuyển sang đèn bàn, đeo tai nghe khi nghe nhạc hay gọi video. Thống nhất cả giờ buổi sáng: ai dậy sớm thì chuẩn bị đồ từ tối để không phải bật đèn lục tìm.
Khách đến chơi. Khách ban ngày có cần báo trước không, báo trước bao lâu. Khách ngủ lại thì cần hỏi ý người kia từng lần, và tối đa bao nhiêu đêm mỗi tháng. Phòng trọ thường có nội quy riêng về khách ngủ lại và việc khai báo, nên đọc kỹ và hỏi chủ nhà.
Đồ dùng chung và đồ riêng. Liệt kê rõ món nào dùng chung như chổi, nước rửa bát, giấy vệ sinh và món nào là của riêng như đồ ăn, dầu gội, mỹ phẩm, sạc. Đồ riêng muốn dùng thì hỏi, kể cả lần thứ mười.
Đồ ăn trong tủ lạnh. Mỗi người một ngăn hoặc một khay. Đồ không có tên, để quá hạn thoả thuận thì được bỏ đi. Chuyện xếp tủ lạnh dùng chung sẽ có hướng dẫn kỹ hơn ở mục đi chợ và trữ đồ ăn.
Không gian riêng. Giường và bàn của ai là chỗ riêng của người đó: không ngồi lên, không đặt đồ lên khi chưa hỏi. Trong phòng một gian, đây là chút riêng tư hiếm hoi mỗi người có.
Việc nhà chung. Ai làm gì, luân phiên thế nào. Việc riêng như rửa bát mình ăn, cất đồ mình thì không cần chia. Việc chung như lau sàn, đổ rác chung, cọ nhà vệ sinh thì xoay vòng theo tuần.
Cách góp ý. Thoả thuận rằng khi có chuyện khó chịu, sẽ nói trong vòng một hai ngày, nói riêng, không nhắn trên nhóm chung, không kể với người ngoài trước khi nói với nhau.
Những chuyện hay gây va chạm và cách xử lý nhẹ nhàng
Dưới đây là những tình huống người ở chung hay gặp, cùng một câu mở lời gợi ý. Câu nói chỉ là gợi ý; điều quan trọng là nói về việc, không nói về con người:
| Tình huống | Vì sao khó chịu | Câu mở lời gợi ý |
|---|---|---|
| Bạn học khuya với đèn trần sáng | Người kia không ngủ được, sáng hôm sau mệt | "Tối nay mình phải dậy sớm, bạn dùng đèn bàn giúp mình sau 23 giờ được không?" |
| Khách ngủ lại không báo | Mất riêng tư, lo đồ đạc, có thể vi phạm nội quy trọ | "Lần sau có bạn ngủ lại thì báo mình trước một hôm nhé, mình cũng sẽ làm vậy." |
| Đồ ăn bị lấy dùng | Mất tiền, mất bữa đã tính sẵn | "Mình để đồ ăn ở ngăn này nhé, bạn cần thì nhắn mình một câu là được." |
| Bát đĩa để qua đêm | Mùi, kiến, gián, chiếm bồn rửa | "Mình thống nhất rửa trong ngày nhé, sáng ra mình cần dùng bồn." |
| Gọi video lớn tiếng | Không tập trung được, mất riêng tư | "Lúc bạn gọi điện mình đi ra ngoài một chút cũng được, hoặc bạn đeo tai nghe giúp mình." |
Để ý cách các câu trên bắt đầu bằng nhu cầu của mình, kèm một đề nghị cụ thể, đôi khi kèm việc mình cũng sẽ làm. Cách nói này khó gây tự ái hơn câu bắt đầu bằng "bạn lúc nào cũng…". Nếu học bài trong phòng ồn là vấn đề lớn, có thể bàn thêm giờ học và chỗ học; các trang chuyên về tập trung có hướng dẫn kỹ chuyện này.
Khi luật bị phá nhiều lần: các bước theo thứ tự
Không ai giữ luật hoàn hảo. Một lần quên là chuyện thường, nhưng lặp lại nhiều lần thì cần xử lý trước khi nó biến thành giận nhau:
- Nhắc nhẹ ngay lần đầu, bằng một câu ngắn, giọng bình thường. Đa số chuyện kết thúc ở bước này.
- Lần thứ hai, ba, hẹn nói chuyện riêng. Chọn lúc cả hai không vội, không mệt. Nêu việc cụ thể đã xảy ra và cảm giác của mình, hỏi người kia có khó khăn gì không.
- Cùng chỉnh lại luật nếu cần. Có khi luật ban đầu không hợp với lịch học, lịch làm mới. Đổi luật cho hợp còn hơn giữ một luật không ai theo được.
- Nếu vẫn không được, nhờ người thứ ba trung lập. Chủ nhà, quản lý ký túc xá, một người bạn chung mà cả hai đều tin. Mục đích là tìm cách sống được, không phải phân xử ai đúng ai sai.
- Nếu chuyện đã ảnh hưởng tới an toàn, sức khoẻ hay học tập mà không cải thiện, cân nhắc đổi phòng. Đó không phải thất bại; có những người hợp làm bạn mà không hợp ở chung.
Trong cả quá trình, tránh ba việc: nhắn tin dài lúc đang giận, kể xấu với người ngoài trước khi nói với nhau, và trả đũa bằng cách phá luật ngược lại. Ba việc này biến một chuyện nhỏ thành chuyện không gỡ được.
Cũng nên tự hỏi ngược lại: mình có đang phá luật nào mà không để ý không. Người ở chung thường thấy lỗi của người kia rất rõ còn lỗi của mình thì mờ. Thỉnh thoảng hỏi một câu đơn giản như "dạo này mình có làm gì phiền bạn không" giúp người kia dễ nói ra, và làm cả hai thấy luật là của chung chứ không phải công cụ để bắt lỗi nhau.
Giữ tình bạn khi sống chung
Ở chung với bạn thân có cái lợi là đã hiểu nhau, nhưng cũng có cái khó là ngại nói. Nhiều đôi bạn thân sau một năm ở chung trở nên xa cách vì những điều không ai dám nói ra. Luật nhỏ và cách góp ý đã thống nhất từ đầu lại càng cần với bạn thân, vì nó giúp tách chuyện sinh hoạt ra khỏi tình cảm.
Mỗi người cũng cần thời gian riêng. Phòng một gian không cho phép tách ra, nên có thể thoả thuận những khoảng mỗi người có phòng một mình: tối thứ Tư bạn đi học thêm, chiều thứ Bảy mình đi đá bóng. Biết trước mình sẽ có vài giờ một mình mỗi tuần giúp những giờ còn lại dễ chịu hơn.
Cuối cùng, thỉnh thoảng làm một việc vui cùng nhau: nấu một bữa, xem một bộ phim, đi chợ chung. Những lúc đó nhắc cả hai rằng mình ở chung không chỉ để chia phòng, và làm những lần góp ý sau này nhẹ hơn.
Khi một người sắp chuyển đi, nói trước càng sớm càng tốt để người ở lại còn thời gian tính toán. Trả lại đồ đã mượn, chia lại đồ chung đã góp tiền mua, dọn phần của mình sạch sẽ. Cách chia tay một căn phòng cũng quyết định hai người còn giữ liên lạc với nhau hay không.
Câu hỏi thường gặp
Nên bàn luật ở chung phòng vào lúc nào?
Tốt nhất là trong tuần đầu, khi mọi người còn vui vẻ và chưa có chuyện gì để bực. Ngồi ăn tối rồi mở lời một cách thoải mái, mỗi người nói vài điều mình hay khó chịu, ghi lại ngắn gọn trên điện thoại để sau này khỏi nhớ nhầm.
Bạn cùng phòng hay dẫn người yêu về ngủ lại thì nói thế nào?
Nói riêng, nói về việc chứ không nói về người: mình cần biết trước, cần giới hạn số đêm, và phòng trọ có nội quy về khách ngủ lại. Đề xuất một con số cụ thể và cách báo trước. Nếu nội quy trọ không cho phép, nhắc cả hai cùng tôn trọng nội quy.
Đồ dùng nào nên dùng chung khi ở chung phòng?
Thường là đồ dọn dẹp như chổi, nước rửa bát, giấy vệ sinh, túi rác. Đồ ăn, đồ vệ sinh cá nhân, mỹ phẩm, sạc điện thoại nên để riêng. Liệt kê rõ ngay từ đầu, món nào chung thì cùng góp, món nào riêng muốn dùng thì hỏi.
Bạn cùng phòng không rửa bát thì làm sao?
Nhắc nhẹ lần đầu bằng một câu cụ thể. Nếu lặp lại, hẹn nói chuyện riêng để thống nhất rửa trong ngày và hỏi xem bạn có khó khăn gì về lịch không. Tránh rửa hộ mãi rồi âm thầm bực, vì chuyện đó sớm muộn cũng bùng ra.
Khi nào nên tính chuyện đổi phòng?
Khi đã nói chuyện riêng, đã chỉnh luật, đã nhờ người thứ ba mà tình hình không đổi, và nó ảnh hưởng tới giấc ngủ, sức khoẻ, an toàn hay việc học. Đổi phòng không có nghĩa là hết bạn bè; có người hợp làm bạn mà không hợp ở chung.
Ở chung với bạn thân có cần đặt luật không?
Càng cần. Bạn thân thường ngại góp ý vì sợ mất lòng, nên những khó chịu nhỏ dễ dồn lại. Luật thống nhất từ đầu giúp tách chuyện sinh hoạt khỏi tình cảm, và nhắc nhau theo luật đã bàn thì nhẹ nhàng hơn nhiều.