Người mới lên thành phố nên tìm hiểu ngay nhịp thời tiết của nơi mình sống và chuẩn bị theo mùa: mùa mưa thì có áo mưa tốt, túi chống nước cho giấy tờ, biết đoạn đường nào hay ngập và giờ nào nên tránh; mùa nắng nóng thì có mũ, áo chống nắng, nước uống mang theo và biết dấu hiệu say nắng; nơi có mùa đông lạnh ẩm thì có áo ấm, chăn đủ, và cách giữ phòng trọ bớt ẩm. Thời tiết ở thành phố lớn không quá khắc nghiệt, nhưng người chưa quen nhịp thì dễ bị động.
Mỗi vùng đất có một nhịp riêng. Người từ vùng khô lên nơi có mùa mưa dài, người từ phương Nam ra nơi có mùa đông rét, người từ vùng biển vào nơi nắng nóng hầm hập, đều có lúc bất ngờ. Bài này không phải bản tin dự báo; nó giúp bạn biết nên hỏi gì, chuẩn bị gì, và lúc nào thời tiết trở thành chuyện an toàn.
Mỗi thành phố một nhịp: tìm hiểu từ tuần đầu
Ở nhiều thành phố phía Nam, mùa mưa kéo dài khoảng nửa năm, thường là những trận mưa lớn vào buổi chiều tối, có thể làm một số tuyến đường ngập trong vài giờ; một số khu vực còn bị ngập do triều cường vào các tháng cuối năm. Ở các thành phố phía Bắc, mùa hè nắng nóng kèm mưa giông, mùa đông lạnh, cuối đông đầu xuân có những đợt nồm ẩm. Miền Trung có mùa mưa bão tập trung vào cuối năm. Đó là bức tranh chung; chi tiết từng năm, từng nơi khác nhau.
Cách nhanh nhất để hiểu nơi mình sống là hỏi người ở lâu: chủ trọ, hàng xóm, bạn cùng lớp người địa phương. Hỏi những câu cụ thể: "Mưa to thì đường trước trọ có ngập không?", "Mùa này mấy giờ hay mưa?", "Tháng nào lạnh nhất?". Theo dõi dự báo thời tiết từ cơ quan khí tượng chính thức và các thông báo của địa phương khi có mưa bão.
Ghi lại những điều học được vào bản đồ riêng của bạn, như bài lập bản đồ quanh chỗ trọ trong mục này đã gợi ý: đoạn nào ngập, chỗ nào trú mưa, giờ nào nên tránh.
Ví dụ giả định: Tuấn từ Cần Thơ ra Hà Nội học, tháng mười hai đầu tiên chỉ có một chiếc áo khoác mỏng và một tấm chăn hè. Đêm đầu tiên trời trở rét, cậu phải mặc ba áo đi ngủ. Hôm sau, chủ trọ chỉ cậu ra chợ mua chăn bông và đôi tất len; cậu ghi luôn vào điện thoại lời dặn cho năm sau: mua đồ rét từ tháng mười một, trước khi đợt lạnh đầu tiên về.
Đồ nên có trong phòng trọ theo mùa
Không cần mua hết một lúc. Mua dần khi mùa tới, ưu tiên thứ bạn dùng mỗi ngày:
- Áo mưa loại vừa người, kín, có mũ; người đi xe máy nên chọn kiểu không vướng bánh xe. Thêm một áo mưa mỏng dự phòng để trong cốp.
- Túi chống nước cho điện thoại, ví, giấy tờ; bọc ni lông cho laptop trong ba lô.
- Dép quai hậu hoặc giày nhựa cho ngày mưa ngập, để giày vải ở nhà.
- Mũ rộng vành, áo khoác chống nắng, khẩu trang cho mùa nắng; kem chống nắng nếu bạn dùng.
- Bình nước cá nhân mang theo khi ra ngoài trời nóng.
- Áo ấm, tất, chăn đủ dày cho nơi có mùa đông; người từ phương Nam ra Bắc lần đầu thường thiếu chăn.
- Đèn pin hoặc đèn sạc, sạc dự phòng cho những lần cúp điện khi mưa bão.
- Giá phơi trong nhà cho mùa mưa, mùa nồm; cách phơi đồ không khô có bài riêng ở mục giặt giũ của trang.
Mua áo mưa, áo ấm ở chợ gần trọ khi mùa đến thường dễ chọn hơn mang từ quê lên, vì người bán biết loại nào hợp thời tiết nơi đó.
Ngày mưa lớn: đi hay chờ, và đi thế nào
Mưa giông ở thành phố thường đến nhanh và đi nhanh. Nhiều khi chờ ba mươi phút là khác hẳn:
- Xem dự báo buổi sáng; ngày có khả năng mưa lớn thì mang áo mưa, bọc đồ điện tử từ khi ra khỏi nhà.
- Mưa to bất chợt khi đang đi: tấp vào chỗ trú an toàn, không đứng dưới cây to, biển quảng cáo, gần cột điện, dây điện.
- Nếu không gấp, chờ mưa ngớt và nước rút bớt rồi mới đi tiếp.
- Đi xe máy qua đoạn ngập: chỉ đi khi biết rõ nước nông, đi chậm đều ga, không dừng giữa chừng. Không biết sâu tới đâu thì đi đường khác.
- Xe chết máy trong nước: tắt máy, dắt xe lên chỗ cao, không cố đề lại; các trang chuyên về cứu hộ, sửa xe trong cùng hệ có hướng dẫn kỹ.
- Đi bộ: tránh lội nước ngập không nhìn thấy mặt đường vì có thể có hố ga mở nắp; tránh xa dây điện, cột điện trong vùng ngập.
- Về tới trọ: lau khô xe, thay đồ ướt ngay, phơi giày, lau khô điện thoại trước khi sạc.
Ngày có cảnh báo mưa bão lớn, ở trong nhà nếu có thể, sạc đầy điện thoại và đèn, chuẩn bị nước uống, đồ ăn cho một hai ngày. Theo dõi thông báo của chính quyền địa phương.
Nắng nóng: dấu hiệu cần dừng lại và khi nào gọi 115
Người làm thêm ngoài trời, đi giao hàng, đi học xa bằng xe máy giữa trưa dễ bị ảnh hưởng nhất. Bảng dưới theo khuyến cáo phổ biến của ngành y:
| Dấu hiệu | Việc nên làm |
|---|---|
| Khát nhiều, mệt, ra mồ hôi nhiều, chuột rút | Vào chỗ mát, nghỉ, uống nước từng ngụm; nới quần áo |
| Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, da nhợt, ẩm | Nghỉ ngay ở chỗ mát, lau người bằng nước mát, uống nước; không đỡ thì đi khám |
| Lú lẫn, nói lắp, da nóng đỏ khô hoặc vẫn ra mồ hôi, ngất, co giật | Gọi 115 ngay; đưa vào chỗ mát, làm mát cơ thể trong lúc chờ |
| Nước tiểu ít, sẫm màu | Uống thêm nước, hạn chế ra nắng giờ cao điểm |
Phòng trọ mái tôn buổi trưa có thể rất nóng. Mở cửa cho thông gió, dùng quạt, ra chỗ mát hơn như thư viện, hành lang trong những giờ nóng nhất. Cách làm mát phòng tầng thượng có bài riêng ở mục phòng nhỏ sạch thoáng.
Tránh ra nắng gắt vào giữa trưa nếu không cần. Bị cháy nắng, phồng rộp rộng thì đi khám.
Rét ẩm và nồm: giữ ấm, giữ khô cho người mới ra Bắc
Mặc nhiều lớp. Áo giữ nhiệt mỏng bên trong, áo len, áo khoác chắn gió bên ngoài ấm hơn một chiếc áo thật dày, lại dễ cởi bớt khi vào phòng.
Giữ ấm đầu, cổ, tay, chân. Mũ len, khăn quàng, găng tay, tất dày khi đi xe máy buổi sáng sớm, tối muộn. Gió lạnh khi chạy xe làm cảm giác rét hơn nhiều so với lúc đứng yên.
Sưởi an toàn. Nếu dùng máy sưởi, đặt xa chăn màn, quần áo, không để chạy khi đi ngủ hay ra ngoài. Tuyệt đối không đốt than, đốt lửa trong phòng kín vì nguy cơ ngộ độc khí.
Nồm ẩm. Những ngày nồm, sàn và tường đọng nước. Đóng cửa khi không khí ngoài ẩm hơn trong phòng, lau khô sàn, phơi đồ bằng quạt. Cơ chế nồm và cách xử lý nấm mốc có bài riêng ở các trang chuyên về kiểm soát môi trường trong cùng hệ.
Tắm nước ấm, tắm nhanh. Bình nóng lạnh, nhà tắm chung buổi tối mùa đông: tắm nhanh, lau khô, mặc ấm ngay. Người có bệnh tim mạch, huyết áp nên đặc biệt cẩn thận khi tắm lúc trời lạnh.
Khi có cảnh báo mưa bão, áp thấp: chuẩn bị trong phòng trọ
Mưa bão lớn không thường xuyên, nhưng khi đến thì người ở trọ một mình nên chuẩn bị trước một ngày:
- Theo dõi bản tin dự báo của cơ quan khí tượng và thông báo của chính quyền địa phương, không tin tin đồn trên mạng.
- Sạc đầy điện thoại, sạc dự phòng, đèn pin; chuẩn bị nước uống và đồ ăn không cần nấu cho một, hai ngày.
- Mang đồ phơi ngoài hành lang, chậu cây, đồ dễ bay vào trong; đóng chặt cửa sổ.
- Kê đồ điện, giấy tờ, laptop lên cao nếu phòng ở tầng trệt từng bị ngập; bọc giấy tờ trong túi chống nước.
- Hỏi chủ trọ cách ngắt điện tổng khi nước tràn vào phòng; không tự động vào thiết bị điện khi tay ướt, chân đứng trong nước.
- Báo người thân, bạn ở gần bạn đang ở đâu; hẹn giờ nhắn tin.
- Không ra đường khi có mưa gió lớn nếu không thật cần; tránh đi qua chỗ ngập sâu, gần cây to, công trình đang xây.
Số khẩn cấp: 114 cứu hộ cứu nạn, cứu hoả; 115 cấp cứu; 113 công an. Lưu sẵn trong danh bạ cùng địa chỉ chỗ trọ, như bài lập bản đồ quanh chỗ ở đã dặn.
Sức khoẻ khi đổi vùng khí hậu
Chuyển tới một vùng khí hậu khác, nhiều người bị ốm vặt trong vài tuần đầu: cảm, đau họng, dị ứng da, khô da, nứt môi. Đó thường là cơ thể đang làm quen. Ngủ đủ, ăn đủ, uống đủ nước, mặc phù hợp thời tiết giúp quá trình này nhẹ nhàng hơn. Các bài trong mục tự chăm sức khoẻ của trang có cách chuẩn bị khi ốm một mình ở trọ.
Mùa mưa cũng là mùa muỗi; ở nhiều nơi đó là mùa sốt xuất huyết. Ngủ màn, dọn chỗ nước đọng quanh phòng, dùng kem chống muỗi. Sốt cao kèm đau bụng, nôn, chảy máu chân răng hay mệt lả thì đi khám ngay.
Người có bệnh hen, viêm mũi dị ứng, bệnh da nên hỏi bác sĩ trước khi chuyển vùng về cách chuẩn bị cho khí hậu mới, và mang đủ thuốc theo đơn trong những tuần đầu.
Sau mùa đầu tiên, bạn sẽ thấy thời tiết thành phố mới không còn đáng ngại như hôm mới đến. Năm thứ hai, chính bạn sẽ là người dặn đàn em cùng quê mới lên mang áo ấm hay mua áo mưa loại nào.
Câu hỏi thường gặp
Mới lên thành phố có nên mua áo mưa ở quê mang theo không?
Mang một chiếc để dùng ngay tuần đầu thì tiện. Nhưng khi vào mùa, mua thêm ở chợ gần trọ thường hợp hơn, vì người bán biết loại nào hợp mưa ở đó. Người đi xe máy nên chọn áo mưa kín, có mũ, không vướng bánh xe.
Triều cường là gì và có ảnh hưởng tới người ở trọ không?
Triều cường là khi mực nước sông, biển dâng cao theo chu kỳ thuỷ triều, có thể làm ngập một số tuyến đường và khu thấp ở các thành phố gần sông, biển, kể cả khi không mưa. Hỏi chủ trọ khu bạn ở có bị ảnh hưởng không và giờ nào nên tránh.
Đi xe máy qua đường ngập có sao không?
Nếu nước nông, đi chậm đều ga thường qua được. Nước sâu dễ làm chết máy, che hố ga, ổ gà, và có thể có điện rò rỉ gần cột điện. Không biết sâu tới đâu thì đi đường khác hoặc chờ nước rút.
Người miền Nam ra Bắc mùa đông cần chuẩn bị gì?
Áo khoác chắn gió, áo len, áo giữ nhiệt, tất dày, khăn, găng tay, chăn đủ ấm. Kem dưỡng da, son dưỡng môi cho thời tiết hanh khô. Hỏi chủ trọ về bình nóng lạnh và cách sưởi an toàn trong phòng.
Làm thêm ngoài trời giữa trưa nắng thì giữ sức thế nào?
Mặc áo dài tay sáng màu, đội mũ, mang nước và uống từng ngụm đều đặn, nghỉ ở chỗ mát sau mỗi khoảng thời gian. Thấy đau đầu, chóng mặt, buồn nôn thì dừng, vào chỗ mát. Lú lẫn, ngất thì người bên cạnh gọi 115 ngay.